27 قازاندا گرۋزيانىڭ جاڭا پرەزيدەنتى سايلانعان سوڭ, بيلىك باسىندا 10 جىلداي وتىرعان ميحايل سااكاشۆيلي قىزمەتىنەن كەتەدى. ەلدە «تۋرا مىنەزدى پرەزيدەنت» تۋرالى ارقيلى پىكىر قالىپتاسقان. بۇل تۋرالى «ازاتتىق» راديوسى حابارلادى.
بىرەۋلەر سااكاشۆيليدى گرۋزياداعى جەمقورلىقتى جويىپ, ەلدى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرگەن «راۋشان گ ۇلى توڭكەرىسىنىڭ» قاھارمانى دەپ سانايدى. ال ەندى بىرەۋلەر ونى ديسسيدەنتتەر مەن ساياسي باسەكەلەستەرىن قۋدالاپ, شاعىن عانا گرۋزيانى رەسەيمەن سوعىسۋعا ارانداتقان اۆتوريتارلىق باسشى دەپ بىلەدى. ەلدىڭ كوبى ميحايل سااكاشۆيلي «جەمقورلىقتى جويۋشى جانە گرۋزيانى باتىس ەلدەرىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنە جەتكىزۋدى ماقسات تۇتقان رەفورماتور رەتىندە ەستە قالدى» دەيدى. سااكاشۆيلي ورناتقان دەموكراتيالىق جەتىستىكتەر قوعامدا بەرىك ورنىققان جوق. ۆاشينگتونداعى «كارنەگي» ورتالىعىنىڭ وڭتۇستىك كاۆكاز بويىنشا ساياسي ساراپشىسى توماس دە ۆاالدىڭ پىكىرىنشە, «گرۋزياداعى بارلىق پروبلەما – ەلدى مودەرنيزاتسيالاۋ رەفورماسىنىڭ جوعارىدان تومەن قاراي جاسالعانىندا». – ول قوعاممەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس جاساعان جوق. جاڭا باسشى «ءبىز باتىستىق ستاندارتتارعا بەيىمدەلگەن, عىلىم-ءبىلىم سالاسى دامىعان جانە مودەرنيازتسيالانعان رەجيمدى قوعامعا كۇشتەپ ەندىرەمىز. وسى ماقساتقا جەتۋ جولىندا بارلىق, ءتىپتى شەكتەن شىققان ءادىس-تاسىلدەردى قولدانا بەرەمىز» دەپ ويلاعان, – دەيدى توماس دە ۆاال.
2003 جىلى ءساۋىر ايىندا ميحايل سااكاشاۆيلي گرۋزيادا ادىلەتسىزپارلامەنتسايلاۋىنان سوڭ حالىقتى پرەزيدەنت ەدۋارد شەۆەرنادزەنىڭ رەجيمىنە قارسى كوتەرگەن. سااكاشۆيلي سسسر-ءدىڭ سارقىنشاعىنان قۇتىلىپ, ەلدى باتىس باعىتىمەن دامىتۋ جايلى بەرگەن ۋادەلەرى گرۋزين حالقىنا اسەر ەتتى. توقىراۋدان ىعىر بولعان گرۋزين جۇرتى سااكاشۆيليگە داۋىس بەردى. 2004 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىندا ول 96 پايىز داۋىس جيناپ, ايقىن باسىمدىقپەن جەڭدى. سول كەزدە وعان قولداۋ كورسەتكەندەردىڭ كوبى كەيىن قاتتى وكىنگەندەرىن ايتتى. وكىنگەندەردىڭ اراسىندا ونىڭ جاقىن ساياسي وداقتاستارى دا, ءبىر كەزدەرى سااكاشۆيليدى وسى ايماقتاعى «دەموكراتيانىڭ شامشىراعى» دەپ سيپاتتاعان باتىستاعى كوپتەگەن جاقتاستارى دا بار. سااكاشۆيليدىڭ گرۋزيانى جاڭارتۋ جولىندا قولدانعان جويقىن ادىستەرى بىرجاقتى ناتيجە بەرمەدى. الايدا, ونىڭ شەۆارنادزەنىڭ كەزىندە تامىر جايعان جەمقورلىق پەن قاعازباستىلىقتى جويۋداعى جەتىستىكتەرى ەلەۋلى بولدى. سااكاشۆيلي تالاي ساياساتكەرلەردى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى جۇمىستان اياۋسىز قۋدى. ول پوليتسيانى «جەڭ ۇشىنان جالعاسقان قىلمىسكەرلەر» دەپ ايىپتادى. پارا الۋدى توقتاتۋ ءۇشىن شەنەۋنىكتەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتتى. – شەۆارنادزەنىڭ كەزىندە شەنەۋنىكتەردىڭ جالاقىسى وتە از ەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن پوليتسەيلەر قىزمەتىن پايدالانىپ, اقشا تابۋدىڭ زاڭسىز جولدارىن قاراستىراتىن. سااكاشۆيلي رەفورماسىنىڭ ارقاسىندا شەنەۋنىكتەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تەك جالاقىمەن ءومىر سۇرە الاتىن بولدى, – دەيدى گرۋزين ساراپشىسى گيا نوديا. Gallup ساۋالناما ورتالىعىنىڭ وسى ايدا جاريالاعان زەرتتەۋىنە بايلانىستى, 2012 جىلى گرۋزيندەردىڭ 25 پايىزى «ۇكىمەتتە جەمقورلىق جايلاعان» دەگەن پىكىر ايتقان. ال 2007 جىلى بۇل كورسەتكىش 52 پايىز بولعان ەدى. زەرتتەۋ ناتيجەسى گرۋزيانىڭ جەمقورلىقتى جويۋ دەڭگەيى بويىنشا نورۆەگيامەن قاتار تۇرعانىن, كوپتەگەن باتىس ەلدەرىنەن وزىپ كەتكەنىن كورسەتتى. سااكاشۆيليدى قوعامدىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ ساپاسىن ايتارلىقتاي ارتتىرعانى ءۇشىن, ەلدىڭ كۇيرەگەن ينفراقۇرىلىمدارىن وڭالتقانى ءۇشىن دە ماقتايدى. – مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى قالىپتاستىرۋدا جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ومىرشەڭ مەملەكەت قۇرۋدا ىلگەرىلەۋ بولدى. بيۋروكراتيا ورنىققان سالانى دا ۇساق جەمقورلىقتان تازارتىپ, ينفراقۇرىلىم مەن جولدار سالىندى. ودان بولەك مينيسترلىكتەردە كاسىبي دەڭگەيدە قىزمەت كورسەتەتىن ماماندار قالىپتاستى, – دەيدى ساراپشى دە ۆاال. سااكاشۆيليدىڭ ۇكىمەتى تۇرالاپ قالعان سالىق جۇيەسىن قولعا الىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا كەلتىرەتىن كەدەرگىلەردى ازايتتى. شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتىپ, گرۋزيانىڭ ەكونوميكاسىن وڭالتتى. سااكاشۆيليدىڭ كەزىندە ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى ادام باسىنا شاققاندا ەكى ەسەگە ارتتى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەگى بويىنشا, قازىر گرۋزيا – الەمدەگى كاسىپپەن اينالىسۋعا ىڭعايلى توعىز ەلدىڭ قاتارىندا. وسىنداي دامۋلارعا قاراماستان, گرۋزيادا كەدەيشىلىك دەڭگەيى تومەندەگەن جوق. قازىردىڭ وزىندە گرۋزيا حالقىنىڭ تورتتەن ءبىرى كەدەيشىلىكتە ءومىر سۇرەدى. مۇندا قازىر ەلدىڭ 15 پايىزى جۇمىسسىز. سااكاشۆيليدى سىنايتىندار «پرەزيدەنتتىڭ وزىنەن باستاپ, بارلىق باسشىلاردىڭ بايلىعىن اشىق كورسەتەتىن جاريالىلىق جەتىسپەدى. پرەزيدەنت جەمقورلىقپەن كۇرەسەتىن پوليتسياعا تىم كوپ ەركىندىك بەردى. سونىڭ كەسىرىنەن كۇدىكتىلەردى تەكسەرگەندە قاتال تاسىلدەر قولدانىلاتىن بولدى» دەيدى. ءبىلىم سالاسىندا دا سااكاشۆيليدىڭ رەفورماسى ايتارلىقتاي مول جەتىستىككە جەتكەن جوق. – ۋنيۆەرسيتەتتەردى جەمقورلىقتان ارىلتۋدا ءبىراز ماڭىزدى ىستەر اتقارىلدى. اسىرەسە, ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا تۇسكەندە جەمقورلىق قاتتى كورىنەتىن. سوندا دا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا كوڭىل تولمايتىن تۇستار كوپ. ۋنيۆەرسيتەتتەگى ءبىلىم ساپاسى وسكەنىمەن, باستاۋىش جانە ورتا مەكتەپتەردىڭ ءبىلىم ساپاسى دامىمادى. بۇل سالانى دامىتۋعا رەسۋرستار دا از, – دەدى 2008 جىلى گرۋزيانىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولعان گيا نوديا. سااكاشۆيلي ۇكىمەتى جالا جاپقانداردى جازالايتىن جانە ءسوز بوستاندىعىنا كەپىلدىك بەرەتىن زاڭدار قابىلداسا دا, كەيبىرەۋلەر ونى «اقپارات قۇرالدارىن تۇنشىقتىردى» دەپ ايىپتايدى. سااكاشۆيليگە قاتىستى ايتىلاتىن ەڭ كوپ سىن ەلدەگى رەفورما جاسالماي, مەشەۋ قالپىندا قالىپ قويعان سوت جۇيەسىنە بايلانىستى. سوتتا قارالاتىن ءىستىڭ كوبىندە ەكى جاق كەلىسىپ, قىلمىسكەر جەڭىل جازامەن قۇتىلادى, اقتاۋ ۇكىمى شىعاتىن كەز از.
سوڭعى 10 جىلدا تۇرمەگە قامالعاندار سانى كۇرت ءوستى. قارسىلاستارى پرەزيدەنتتى «سااكاشۆيلي ساياسي باسەكەلەستەرىن تۇرمەگە جابۋدا سوتتىڭ قىزمەتىن پايدالاندى» دەپ ايىپتايدى. اسىرەسە, كىسى قولىنان قازا تاپقان بانكير ساندرو گيرگۆليانيدىڭ ءىسى سااكاشۆيليدىڭ مىقتى ءارى تاۋەلسىز سوت جۇيەسىن قۇرعانىنا كۇمان تۋعىزدى. 2006 جىلدىڭ قاڭتارىندا گرۋزيانىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى ۆانو مەرابيشۆيلي رەستوراندا دوستارى جانە ارىپتەستەرىمەن بىرگە تۋعان كۇنىن تويلاپ وتىرىپ, گيرگۆليانيمەن سوزگە كەلىپ قالعان. سودان كەيىن بانكيردى بىرەۋلەر پىشاقتاپ ءولتىرىپ, دەنەسىن ءتبيليسيدىڭ سىرتىنا تاستاپ كەتكەن. وسى وقيعاعا وراي ءتورت پوليتسەي سوتتالعان. بىراق, سااكاشۆيليدىڭ قارسىلاستارى «ۇكىمەت وسى قىلمىستى بارىنشا بۇركەمەلەپ, جاۋىپ تاستاۋعا تىرىستى» دەيدى. ساراپشى توماس دە ۆاالدىڭ پىكىرىنشە, سااكاشۆيليگە قاتىستى جايسىز دەرەكتەر كوپ. – قىلمىستىق ىستەر كودەكستەرىنىڭ جانە زاڭ سالاسىنىڭ شامادان تىس جازالاعىش جۇيەگە اينالۋىنىڭ كەسىرىنەن گرۋزيا تۇرمەدەگى ادامدار سانى جاعىنان ەۋروپانى باسىپ وزىپ, ءتىپتى رەسەيدىڭ ءوزىن ارتقا تاستادى. گرۋزيانىڭ تۇرمەلەرىندە ادام قيناۋ قالىپتى ىسكە اينالعان. سوتتا اقتالىپ شىققان ىستەر نەكەن-ساياق. جاپپاي باقىلاۋ, تەلەفون تىڭداۋ, مەملەكەتتىك جوبالارعا ماجبۇرلەپ قارجى سالدىرۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەردى قورقىتۋ سياقتى ىستەر كەڭ تاراعان, – دەيدى ول. 2012 جىلى قازان ايىندا وتكەن پارلامەنت سايلاۋىندا بيدزينا ءيۆانيشۆيليدىڭ «گرۋزيا ارمانى» دەپ اتالاتىن كواليتسياسى جەڭىسكە جەتىپ, سااكاشۆيليدىڭ ساياسي كارەراسىنا توقتاۋ سالدى. قىزمەتىنەن كەتىپ بارا جاتقان پرەزيدەنت ءالى دە گرۋزيا ءۇشىن پايدالى ءبىرشاما ىستەردى اتقارىپ قالعىسى كەلەتىنىن ايتادى. سااكاشۆيلي ءوزىنىڭ جاساعان قاتەلىكتەرىن دە مويىندايدى. ول وتكەن ايدا بۇۇ-داعى سوڭعى قوشتاسۋ سوزىندە: – ىشتەن جانە سىرتتان تونگەن قاۋىپتەرگە قاراماستان, جاڭاشىل رەفورمالارىمىزدى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قاتەلەسكەن كەزىمىز بولدى. كەي كەزدەرى ارتىق كەتتىك, كەي كەزدەرى جەتكىلىكتى ارەكەت جاسامادىق. وسى كەمشىلىكتەرگە ءوزىمنىڭ تولىق جاۋاپتى ەكەنىمدى مويىندايمىن, – دەدى. كەيبىر رەفورمالارى راسىمەن دە زورلىقپەن جۇزەگە اسقانىن ايتقان ميحايل سااكاشۆيلي «وسى راديكالدىق ادىستەردى قولدانۋ بارىسىندا بىرەۋلەرگە قيانات جاساعان بولسام, ولار مەنى كەشىرسىن» دەدى.
ايدار ورىسباەۆ.