شىنىڭىزدى ايتىڭىزشى, ءسىز جاس بالاڭىزدى سپورتقا نە ءۇشىن بەرەسىز؟ مەنىڭشە, كەز كەلگەن اتا-انا, ەڭ الدىمەن: «بالام ءوزىن ءوزى قورعاپ ءوسسىن, بىرەۋمەن توبەلەسىپ قالسا, تاياق جەپ قالماسىن», دەپ ويلايدى. ارينە, جامان وي ەمەس. بىراق, جاس بالا سپورتتى تەك توبەلەس ءۇشىن عانا كەرەك ەكەن دەپ ءتۇسىنىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن عوي. جالپى, ءبىزدىڭ تۇسىنىگىمىزدە سپورت دەگەن جارىس, باسەكە, سايىس ەكەنى جاسىرىن ەمەس. سودان با, ءبىز سپورتزالعا بارىپ جۇرگەن جاستاردى قانداي جارىستارعا بارعانىنا, قانداي جۇلدە العانىنا قاراي باعالايمىز. تۇك جارىسقا بارماعان, ەشقانداي جۇلدە الماعاندارى بەكەرگە ۋاقىت وتكىزىپ جۇرگەن سياقتى كورىنەدى. ال, شىن مانىندە, سپورتتان كەلەر پايدا ەڭ الدىمەن, دەنساۋلىقتىڭ مىقتى بولۋى ەمەس پە؟
شىنىڭىزدى ايتىڭىزشى, ءسىز جاس بالاڭىزدى سپورتقا نە ءۇشىن بەرەسىز؟ مەنىڭشە, كەز كەلگەن اتا-انا, ەڭ الدىمەن: «بالام ءوزىن ءوزى قورعاپ ءوسسىن, بىرەۋمەن توبەلەسىپ قالسا, تاياق جەپ قالماسىن», دەپ ويلايدى. ارينە, جامان وي ەمەس. بىراق, جاس بالا سپورتتى تەك توبەلەس ءۇشىن عانا كەرەك ەكەن دەپ ءتۇسىنىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن عوي. جالپى, ءبىزدىڭ تۇسىنىگىمىزدە سپورت دەگەن جارىس, باسەكە, سايىس ەكەنى جاسىرىن ەمەس. سودان با, ءبىز سپورتزالعا بارىپ جۇرگەن جاستاردى قانداي جارىستارعا بارعانىنا, قانداي جۇلدە العانىنا قاراي باعالايمىز. تۇك جارىسقا بارماعان, ەشقانداي جۇلدە الماعاندارى بەكەرگە ۋاقىت وتكىزىپ جۇرگەن سياقتى كورىنەدى. ال, شىن مانىندە, سپورتتان كەلەر پايدا ەڭ الدىمەن, دەنساۋلىقتىڭ مىقتى بولۋى ەمەس پە؟
بۇگىندە ەلىمىزدە 3,6 ميلليون ادام, ياعني ەل تۇرعىندارىنىڭ 21,6 پايىزى سپورت, دەنەشىنىقتىرۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى ەكەن. ال وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءالي بەكتاەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وڭىردەگى 2,5 ميلليون ادامنىڭ 480 مىڭنان استامى سپورتپەن اينالىساتىن كورىنەدى. وبلىستا 76 سپورت مەكتەبى, سپورتتى دامىتۋ ورتالىقتارى بار. سپورت مەكتەپتەرىندە 56 مىڭنان استام جاس تاربيەلەنۋدە. سپورتتىق عيماراتتار سالۋدا دا ماقتان ەتەرلىك جاڭالىقتار بار. بارلىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن ءجۇزۋ باسسەينى, جەڭىل اتلەتيكا كەشەندەرى اشىلدى. فۋتبول كومانداسىنا ارناپ بازا سالىنىپ, بۇدان بولەك, اتۋ سپورتىن دامىتۋعا قاجەتتى شارالار جاسالۋدا.
تاياۋدا شىمكەنتتە رەسپۋبليكالىق «اق بيداي» اۋىل سپورت ويىندارى ءوتتى. ەلىمىزدىڭ سپورتشى جاستارىن بايلانىستىراتىن دوستىقتىڭ بەلگىسىندەي بولعان بۇل جارىس ءار ءتورت جىل سايىن ۇيىمداستىرىلىپ, بيىل بەسىنشى مارتە ءوتىپ وتىر. بارلىق وبلىستان كەلگەن قاتىسۋشىلار بۇل باسەكەدە سپورتتىڭ 12 ءتۇرىنەن باق سىناستى. جارىس سوڭىنان شىمكەنتتە ەلىمىزدىڭ سپورت جانە دەنەشىنىقتىرۋ ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ كوشپەلى القا ءماجىلىسى ءوتتى. قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىسىنداعى سپورت باسشىلارىنىڭ باسىن قوسقان جيىندا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جانە ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردى قالىپتاستىرۋداعى وڭىرلەردىڭ ءرولى جونىندە كوپتەگەن ماڭىزدى ماسەلەلەر ورتاعا سالىندى. اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ە.قاناعاتوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, رەسپۋبليكادا سوڭعى جىلدارى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەپتەرىن اشۋ كوڭىل كونشىتەرلىك ەمەس. بيىل الماتى, اتىراۋ, وڭتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار وبلىستارىندا سپورتتىق مەكتەپتەر اشىلعان. ال قالعان وڭىرلەردە بىردە-ءبىر سپورت مەكتەبىن اشۋ جوسپارلانباعان.
– وسى ورايدا وتكەن جىلى 6 سپورت مەكتەبىن اشقان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىن باسقالارعا ۇلگى رەتىندە كورسەتۋ كەرەك. كوپ ماسەلە سپورتتى باسقارىپ وتىرعان باسشىلارعا بايلانىستى. سپورت مەكتەپتەرىنىڭ اشىلماۋى سپورتقا جەتەكشىلىك ەتەتىن باسشىلار بەدەلىنىڭ تومەن ەكەنىن نەمەسە بۇل ماسەلەگە ءاتۇستى قارايتىنىن بىلدىرەدى, – دەدى بۇل جونىندە ە. قاناعاتوۆ.
اگەنتتىك باسشىلارى, اسىرەسە, اتىراۋ وبلىسىندا سپورتتىڭ دامۋى وتە تومەن ەكەنىنە توقتالدى. نەبارى 12 عانا سپورت مەكتەبى بار اتىراۋدا سپورتشىلاردى تاربيەلەۋگە باسا ءمان بەرىلمەگەن سوڭ, جەتىستىك تە از. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى مۇندا بار-جوعى 8 عانا وليمپيادا جولداماسى الىنعان. حالىقتى بۇقارالىق سپورتپەن ەڭ كوپ قامتىعان قاراعاندى, قوستاناي, پاۆلودار وبلىستارى بولسا, ەڭ از قامتىلعان وڭىرلەر – جامبىل, ماڭعىستاۋ ءجانە وڭتۇستىك قازاقستان.
– ايتسە دە, اۋىلدا سپورتپەن اينالىسۋشىلار ارتۋدىڭ ورنىنا ازايىپ بارادى, – دەيدى اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ت.ەسەنتاەۆ. – ونىڭ باستى سەبەبى, وڭىرلەردە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ەڭ سوڭعى كەزەكتە تۇرادى. بار ماسەلە قارجىعا بارىپ تىرەلەدى. وسىنىڭ سالدارىنان وتكەن جىلى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كلۋبى 651-دەن 608-گە دەيىن قىسقارىپتى. سونىمەن بىرگە, سپورت باسشىلارى دا باردى ۇقساتا الماي, تىرلىكتى قوجىراتىپ جىبەرگەن. قازاقتىڭ جانى اۋىلدا. قازاق سپورتىنىڭ داڭقىن اسقاقتاتقان ساڭلاق سپورتشىلاردىڭ كوپشىلىگى وسى اۋىلدان شىققان. ەندى وسى اۋىل سپورتىنا دەگەن نەمقۇرايدىلىققا بالتا شاباتىن كەز كەلدى.
بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ وبلىس اكىمدەرىنىڭ رەيتينگىسىنە كىرەتىنىن ەسكەرتىپ وتكەن ت.ەسەنتاەۆ, اسىرەسە, بالالار سپورتىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت دەيدى. 2013 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ مەكتەپتەردە دەنەشىنىقتىرۋ ساباقتارى بۇرىنعىداي اپتاسىنا 3 رەت وتكىزىلەتىن بولدى. ايەلدەر سپورتى دا كەنجەلەپ تۇر. رەسمي مالىمەتتەر بويىنشا, سپورتپەن اينالىساتىن ايەلدەردىڭ سانى جالپى كورسەتكىشتىڭ 27 پايىزىن قۇرايدى. ال اۋىلدا ول 11 پايىز عانا. بىرقاتار اۋدانداردا سپورت بولىمدەرى ءوز الدىنا دەربەس قۇرىلماعان. كەيبىر سپورت ءبولىمدەرىندە دەنەشىنىقتىرۋ سالاسىنىڭ ماماندارى مۇلدەم جوق.
جيىندا اگەنتتىك توراعاسى ەرلان قوجاعاپانوۆ كورسەتكىشى تومەن تارتىپ تۇرعان وبلىستاردىڭ سپورت باسقارمالارىنىڭ باسشىلارىن ورنىنان تۇرعىزىپ, ءبىراز قارا تەرگە ءتۇسىردى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سپورت باسقارماسىنىڭ باستىعى الىبەك نۇرتاەۆ ەكى ماسەلە بويىنشا جاۋاپ بەردى. ءبىرىنشىسى – وبلىستا 2,5 ميلليون حالىققا بار-جوعى 84 سپورت نۇسقاۋشى جۇمىس ىستەيدى. ال جارتى ميلليونعا جۋىق حالىق تۇراتىن قازىعۇرت, ورداباسى, وتىرار, شاردارا اۋداندارىندا بىردە-ءبىر نۇسقاۋشى جوق. بۇل قالاي؟ ەكىنشى ماسەلە سارىاعاش, قازىعۇرت اۋداندارىندا جانە كەنتاۋ, تۇركىستان قالالارىندا دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىنە ساباقتان تىس سپورتتىق شارالارمەن اينالىسقانى ءۇشىن قوسىمشا اقى تولەنبەگەن. «ءبىر تيىن دا بەرىلمەگەن. بۇل – وتە كۇردەلى ماسەلە. كەزىندە ۇكىمەتتىڭ الدىنا قويعانبىز. اكىمدەرگە تاپسىرما بەرگەنبىز. نەگە تولەنبەيدى؟» دەپ ماسەلەنى توتەسىنەن قويعان اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ساۋالىنا الىبەك نۇرتاەۆ: «كەمشىلىك جوق ەمەس, بار, الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنى شەشەمىز. تالداۋ جاسالدى, وبلىستىق بيۋدجەتكە ۇسىنىس بەرىپ جاتىرمىز», دەگەن جاۋاپ قايتاردى.
جيىندى قورىتىندىلاعان ە.قوجاعاپانوۆ الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكانىڭ ءار ءوڭىرىندە سپورتتىق ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى سالىناتىنىن, ونىڭ قۇرىلىسىنىڭ 70 پايىزى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, قالعان 30 پايىزى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىنىن ءمالىم ەتتى. ءبىر جىلدا 20-30-عا جۋىق كەشەن سالۋ كوزدەلگەن. مۇنداي كەشەندەر ءبىرىنشى كەزەكتە سپورت جاقسى دامىپ كەلە جاتقان وڭىرلەردە سالىنباق. دەنەشىنىقتىرۋ ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ دە كۇن تارتىبىنە قويىلىپ وتىر. وقۋشىلاردى سپورتقا كوپ تارتقان سايىن ولاردىڭ جالاقىسى دا كوبەيە بەرەتىن بولادى.
ەلباسىنىڭ: «ءار وبلىس ءبىر وليمپيادا چەمپيونىن شىعارۋى ءتيىس», دەگەن تاپسىرماسىن تىلگە تيەك ەتكەن توراعا: «ءبىر عانا مىسال, و.رىپاكوۆا الەم چەمپيونى بولعان كەزدە فەدەراتسيا وعان 50 مىڭ تەڭگە سىياقى بەردى. ال م.راكوۆ الەم چەمپيونى بولعان كەزدە قاراعاندى وبلىسى وعان قىمبات كولىك, پاتەر جانە 100 مىڭ دوللار بەردى. مىنە, چەمپيوندارعا دەگەن كوزقاراستىڭ ءارتۇرلى ەكەنىن وسىدان-اق بايقاۋعا بولادى», – دەدى. توراعا «چەمپيونداردىڭ ىشكى ميگراتسياسى دا بىزگە قاجەت» دەگەندى العا تارتتى. ناقتىراق ايتساق, ەلەۋسىز قالعان سپورتشىلار ءوز قادىرىن بىلەتىن وزگە وبلىستارعا كەتىپ, سول ءوڭىردىڭ اتىنان جارىستارعا قاتىسۋعا قۇقىلى. بۇل باسەكەلەستىكتى ارتتىرىپ, اكىمدەردى قولدا بار التىننىڭ قادىرىن ءبىلۋدى ەسكە سالادى.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.