ءشامشى – دوس... ءشامشى – سىرلاس... ءشامشى – باۋىر... قازاق ءان ونەرى ءۇشىن اياۋلى وسى ءبىر نىسپىنى ەسكە العاندا, ارينە ويعا كوپ دۇنيەنىڭ ورالاتىنى راس. ويتكەنى ءبىزدى شىعارماشىلىقتان بولەك, ادامي ىزگى قارىم-قاتىناس, دوستىق پەيىل, نيەتتەستىك دە تابىستىرعانى حاق. شامشىمەن العاش رەت 1957 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ كەزەكتى بايقاۋىنىڭ تالقىلاۋ ساتىندە جۇزدەسىپ, سول جەردە تانىستىق. سول تانىستىق كەيىن ەكەۋمىزدىڭ شىعارماشىلىق ومىرىمىزگە ۇلكەن ءبىر داڭعىل جول اشىپ بەردى. 1957 جىلدىڭ اياعىنان باستاپ ەفيرگە بىرگە شىقتىق. سودان بەرى ولە-ولگەنشە جۇبىمىز جازىلعان جوق. ءتىپتى ءبىر ۇيدە تۇردىق. وتباسىن قۇرعانىمدا ءشامشى «بارىنەن دە سەن سۇلۋ» دەگەن ءانىن ۇيلەنۋ تويىمىزعا شاشۋ رەتىندە اكەلىپ, داستارقان ۇستىندە تۇساۋىن كەسكەنبىز. سوندىقتان دا ءشامشى اندەرىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ تۋ تاريحى كۇنى كەشەگىدەي كوز الدىمدا.
جالپى, ءبىزدىڭ ونەرىمىزدى دە, ادامي قارىم-قاتىناسىمىزدى دا نىقتاپ بەكىتە تۇسكەن بىرنەشە ءان بار. سونىڭ ءبىرى – ءشامشىنىڭ ايگىلى «اقماڭدايلىم» ءانى. بۇل ءان جارىققا شىعا سالىسىمەن-اق كوپشىلىكتىڭ جۇرەگىنەن ءا دەگەننەن ورىن الىپ ۇلگەردى. ەلدىڭ اۋزىنان تۇسپەي شىرقالاتىن اندەرىنىڭ كوشىن باستادى. ۇلى قالامگەر, ءسوز زەرگەرى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى تاڭدانىس, تاڭىرقانىس لەبىزىن ارناعان بۇل تۋىندى شىنىمەن-اق كوپ كوڭىلىن ءدىر ەتكىزگەن ءان الەمىندەگى ەرەكشە وقيعا بولدى. مىنە, وسى تۋىندى جارىققا شىققاننان كەيىن سەزىمگە ەلىتىپ, سۇلۋ انگە بەيجاي قاراي الماي, ەكەۋمىزدىڭ دوستىعىمىزدىڭ كۋاسى رەتىندە شامشىگە ارناپ «قايدا ەكەن سول ءبىر اقماڭداي؟» دەگەن ءانىمدى جازدىم.
قاراڭعى ءتۇندى جامىلىپ,
ەلەگىزىپ جىگىت ءجۇر جالعىز.
اڭساعان كوڭىل جابىعىپ,
الاڭ عىپ قويدى-اۋ سول ءبىر قىز.
جۇلدىز با ەكەن, اي ما ەكەن,
قول جەتپەس اسىل ارمانداي.
قايدا ەكەن, شىركىن, قايدا ەكەن,
ءۇمىتى بولعان اقماڭداي؟
دەپ باستالاتىن وسى ءبىر ءان شىن مانىندە دوستىعىمىزدىڭ تاماشا ايعاعى بولدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىعىم ەمەس. بۇل انگە قاتتى قىزىققان بەلگىلى ءانشى جامال وماروۆا: «تاماشا! دوستىقتارىڭ باياندى بولسىن. وسى ءاندى ەڭ ءبىرىنشى مەن شىرقايىن!» دەپ قولقالاپ ءجۇرىپ سۇراپ الىپ, العاش بولىپ ءوزى ورىندادى. بۇعان ءشامشى ەرەكشە ءماز بولىپ, ىشكى سەزىمى تامىلجىپ, ايرىقشا ريزا بولدى.
ءبىزدىڭ شىعارماشىلىق قارىم-قاتىناسىمىز البەتتە مۇنىمەن شەكتەلگەن جوق. كەيىن اراعا بىرنەشە جىل سالىپ مەن شاڭىراق كوتەردىم. بۇل 1961 جىلدىڭ 12 ءساۋىرى ەدى. ءدال وسى كۇنى يۋري گاگارين عارىشتى باعىندىرعان كۇللى ادامزات ءۇشىن ايرىقشا وقيعا بولاتىن. جاھاندىق اتاۋلى وقيعامەن قاتار ءبىز دە شاعىن شاڭىراعىمىزدىڭ شاتتىقتى كۇنىن تويلادىق. ءسوز باسىندا ايتىپ وتكەنىمدەي, قۋانىشقا ءشامشى قۇر الاقان كەلمەگەن ەكەن. ۇيلەنۋ تويىمىزعا ارناپ «بارىنەن دە سەن سۇلۋ» ءانىن الا كەلىپتى. داستارقان ۇستىندە ءوزى ماندولينامەن سۇيەمەلدەپ وتىرىپ, مايرا ءجۇرسىنوۆا دەگەن ءانشى قىزعا ورىنداتتى. سۇيگەن جارعا ارناعان «مەڭدى قىز» دەگەن ءانىمدى سول كۇنى ءساجيدا احمەتوۆا تامىلجىتا شىرقادى. مىنە, جاراستىقتى دوستىقتىڭ بەلگىسىندەي بولعان وسى ءبىر عاجايىپ وقيعا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ ەڭ ءبىر جارقىن ەستەلىگىنە, جۇرتتى سۇيسىندىرەتىن اڭىزعا اينالىپ كەتتى.
ءشامشى تۋرالى تاڭدى تاڭعا جالعاپ ايتا بەرۋگە بولادى. ويتكەنى قاتار ءجۇرىپ ونەر تۋدىرعان زامانداس, سىيلاس, سىرلاس جاندار رەتىندە ەستەلىك استە تاۋسىلماق ەمەس. ونىڭ بارلىعى مەنىڭ كوڭىل كۇندەلىگىمدە ءھام جۇرەگىمدە ساقتالعان. ءدال قازىر سونىڭ بارلىعىن جيناقتاپ, ء«شامشىنىڭ جۇرەگى» دەگەن كىتاپ جازۋ ۇستىندەمىن. اسىقپاي, باپپەن بايىپتاپ جازسام دەيمىن. ونىڭ ءبىرازى ءباسپاسوز بەتىندە جاريالاندى دا. الدا تولىق نۇسقاسىن كىتاپ رەتىندە توپتاستىرىپ, ونەرسۇيەر وقىرمان نازارىنا ۇسىنسام دەيمىن. بۇل – ءشامشى ەكەۋمىزدىڭ دوستىعىمىزعا قويىلعان ولمەيتىن ەسكەرتكىش بولار ەدى دەپ تە ويلاپ قويامىن. اللا عۇمىر بەرسە, سول كىتاپتى اياقتاپ, كوزىقاراقتى وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋعا ەڭبەكتەنىپ جاتىرمىن.
شىنىمەن دە, قازىر وتكەن كۇندەر ەستەلىكتەرىنە بويلاپ قاراسام, شامشىمەن كوپ ءومىرىمىز بايلانىستى ءوتىپتى. ءبىزدى شىعارماشىلىق پەن دوستىق قانا ەمەس, ارىپتەستىك تە بايلانىس جاقىن تانىستىرىپ, تابىستىرعان ەكەن. قازاق راديوسىنىڭ مۋزىكا ءبولىمىنىڭ باس رەداكتورى جانە كوركەمدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ تۇرعان كەزىمدە ءشامشىنىڭ تالاي ءانىن ەشبىر كەدەرگىسىز ۇلكەن قۇرمەتپەن قابىلداپ الىپ, اۋە تولقىنى ارقىلى كوپشىلىككە تانىلۋىنا نيەتتەس, تىلەكتەس بولعانىمىز راس. ءتىپتى سوڭعى جازعان «وتىرارداعى توي» دەپ اتالاتىن بەلگىلى ءانىن دە قازاق راديوسى قورىنا ءوزىم قابىلداپپىن. وتكەن كۇندە بەلگى بار دەمەكشى, مۇنىڭ بارلىعى سانادان وشپەي, كوڭىل تۇكپىرىندە كۇنى كەشەگىدەي سايراپ تۇر. سول كۇندەردى ساعىنامىن...
ءىليا جاقانوۆ,
قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كومپوزيتور, ونەر زەرتتەۋشىسى
اتىراۋ