اجال تاۋ سىرتىندا ەمەس, تۋ سىرتىندا دەيدى قازاقتىڭ ىشكى ءپالساپاسى. ال ءبىز نەبىر الاپاتتى كورگەن اتا ماتەلىنە يلانۋعا بەيىلمىز. دۇنيە ديدارى بوياۋى اعىپ تۇسكەن سۇلۋداي. باياعىداي سۇقتانا قاراي المايسىڭ. ءارتۇرلى ويلاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ, قۇلاعىنا ق ۇلىق قاتىپ قالعان پەندەدەي جاقسىنىڭ ءسوزىن جۇرە قابىلداۋعا كوشتىك. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ اۋەنىنە توڭكەرىلگەن الەۋمەتتى سابىرعا شاقىرىپ, باۋىرعا باسۋ مۇمكىن ەمەس. قورقىنىشىمىز بەن القىنىسىمىز قاتار شابۋدا. كوكتەن كەساپات تونگەسىن, جانىڭدى ۇرەي بيلەمەي قويا ما؟
بىزگە ءدال قازىر قوعامداعى الىپقاشپا اڭگىمەلەردەن تۋعان كەرى ەموتسيالىق سىلكىنىستەردەن ارىلۋ قاجەت. عىلىمي تىلمەن استارلاساق, كاتارسيس, ياعني ىشتەي تازارۋىمىز شارت. مي دالادا مينا باسىپ كەتەردەي ءار ادىمىن اڭداپ باسقان سولداتتاي ادامزات. سوزگە ىلەسىپ ەكىلەنگەن, ايتاققا ەرىپ دولىعان, قاتىباس حابارلاردىڭ اسەرىنەن دۇرلىككەن دۇنيە اتاۋلى پسيحولوگيالىق سوققى الۋدا. جامان ىندەت ءوز الدىنا, جامان جاڭالىقتاردان. توق مالدى قامشى استىنا الىپ ايداپ قۋساڭ, القىنىپ, ۇركىپ-شوشىپ, الاسۇراتىنى بار. ءتىپتى ارتىنان جايسىز كۇيگە ءتۇسىپ, جىنىگىپ اۋىرادى. قالا بەردى ارپالىسىپ, بۋلىعىپ قارا تەرگە تۇسەدى سوسىن. سول سەكىلدى جەلىدە جەلدەي ۇيىتقىعان جامان حابارلار ساۋ ادامنىڭ ءوزىن بويىنان جانى شىعارداي شوشىتىپ, جۇرەگى جارىلارداي كۇيگە تۇسىرۋدە. دەنى ساۋ, جانى ءبۇتىن جاراتىلىس يەسىنىڭ زارەسى ۇشقان قازىر. باسىندا كوزىنە دە ىلمەپ ەدى, ال قازىر قورقىنىشتان قۇتىلا الماۋدا.
مەديتسينا «پنەۆمونيا» دەپ ايدار تاققان اۋرۋدى اۋىلداعى جۇرت بايىرعى بابا داستۇرىنە سالىپ «جامانعا» بالايدى. كوروناۆيرۋس دەي قالساڭ, «اتاما اتىوشكىردى» دەپ الدىڭدى ورايدى كەلىپ. كۇلەسىڭ دە قوياسىڭ. باياعىدا قازاق قويىنا قىرعيداي تيە مە دەپ قاسقىردى اتىمەن اتاماي, «مالعا يت-قۇس شاپتى» دەپ ارىدان سويلەيتىن ەدى. وسى ءبىر ىرىستى ىرىمعا جورتا قاراساڭىز, ۇلكەن ونەگەنىڭ ۇشىعى كورىنەتىندەي. ۇلكەندەردىڭ «جاماندىق شاقىرماي وتىر» دەگەن ءتالىمدى تىركەسى كوپ نارسەدەن حابار بەرەتىندەي مە, قالاي ءوزى؟ بۇعاناسى قاتقان بۇل عۇرىپتىڭ استارىندا الىپ ءمان بار. «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەيتىن ءموپ-ءمولدىر ءپالساپانى تىلگە تيەك ەتسەك دەيمىز. الىستا جۇرگەن ىندەتتى مەنمۇندالاپ شاقىراتىن اعايىننىڭ اۋزىنا قاقپاق بولا الماسپىز, تەك ءبىر تىيىپ قويۋعا تىكسىنە ۇمتىلىپ وتىرمىز. راس, ۇرەيى ۇدەگەن قايمانانىڭ قايسىسىنا باسۋ ايتاسىڭ, جاقىنىنان ايىرىلعان حالىقتىڭ قايسىبىرىنە كوڭىل ايتاسىڭ. ايتقاننىڭ وزىندە دە مۇنداي جاعدايدا جۇرەك ءجىبي قويا ما؟ قاراقازان وكپەسىن قايدا توگەرىن بىلمەي وتىرعان قاراشاعا قازىر كەرەگى جاقسى ويلاۋدى مەڭگەرۋ سەكىلدى.
ايگىلى يبن سينانىڭ ادەپتى سوزدەرىنىڭ بىرىنە كوز جۇگىرتەيىكشى. عۇلامانىڭ مىڭ جىل بۇرىن ايتقانى ءالى دە ساناڭا ساۋلە قۇيادى. دانىشپان دارىگەر سىرقاتى مەڭدەگەن ناۋقاسقا: ء«بىز ۇشەۋمىز: ءسىز جانە مەن, ءسىزدىڭ سىرقاتىڭىز. كىمنىڭ جاعىنا شىقساڭىز, سول جەڭەدى» دەيدى. الدىنا قايتا-قايتا كەلگەن ءالسىز ادامعا رۋحىن كوتەرمەسە, اجالدىڭ اپانىنا تۇسەتىنىن مەڭزەيدى اقىلمان. ەمى جوق ىندەتكە يىلە قالساڭىز, ونە بويىڭىزدى بيلەپ الار پارمەنگە يە. دارىگەر پەيىلى دانەكەر. سوندىقتان جاۋمەن جالعىز كۇرەسۋدەن باسقا امال جوق. ماڭايىمىز تولعان مازاسىزدىق. دۇرلىككەن دۇنيە بۇگىن-ەرتەڭ تىنشىمايتىنى داۋسىز. ءۇمىت قاي جەردە دە بار. بۇل ءىزسىز ىندەت ءىزىم-قايىم جوعالۋ ءۇشىن الدىمەن سەنىمگە سۇيەنىپ, سوسىن ەرەجەگە باعىنۋ مىندەت.
ەرەجە دەگەننەن شىعادى, «ايتا-ايتا التايدى, جامال اپام قارتايدى» دەگەندەي مەملەكەت سىزىپ بەرگەن كارانتيندەگى ەرەجەگە باعىنۋ ەرتەڭگى ءومىرىڭىزدىڭ كەپىلى ىسپەتتى. مەيلى, ول جوسپارىڭىزدىڭ كۇل-تالقانىن شىعارسا دا. سول ارقىلى ءوزىڭىزدى عانا ەمەس, وزگەنىڭ دە ءومىرىن ساقتاپ قالاسىز. قالاي دەيسىز عوي؟ ۇكىمەت بەكىتكەن قاعيدانى وزەك ەتە وتىرىپ, كەشەگى بولعان وقيعاعا تۇز سەپسەك. ء«سىز نەگە تۇشكىرەسىز؟ الگى «جاماننان» ەمەس پە, ارىرەك وتىرىڭىزشى» دەيدى بەتپەردەلى جولاۋشى ساسقالاقتاپ. مۇرنىنا قۇجىناعان شىركەيدىڭ ءبىرى كىرىپ كەتىپ, بەتالدى تۇشكىرەتىندەي ورىستە جۇرگەن جوقپىز عوي. مۇنىكى دۇرىس دەيمىز, ءبىز ارىدا وتىرىپ اۋىز جىبىرلاتىپ. سىرقات ەكەنىن ءىشى سەزسە دە سىر بەرگىسى كەلمەگەن كىسى: «جازدا اللەرگيام قوزاتىن ەدى», دەپ ءوز وتىرىگىنە ءوزى يلانعانداي, الاڭسىز وتىرا بەردى. مىنە, ءبىزدىڭ قوعامداعى كۇي وسى. بىرەۋگە قام ۋايىم, بىرەۋگە جان ۋايىم دەگەندەي. وسىنداي دا جازۋشى تۇرسىنجان شاپاي نە دەۋشى ەدى؟ «وتىرىك پەن تۇشكىرىكتىڭ قۇرامىنداعى «ىرىك» دەگەن سوزگە نازار اۋداردىڭىز با؟ «ىرىك!» – «توقتات!» دەگەن ەسكەرتپە. «ايتپەسە, جامان بولادى» دەپ ساقتاندىرۋ. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى جۇرت ەكەۋىن دە ىركۋگە ق ۇلىقسىز... ەكەۋى دە ءمىردىڭ وعىنداي – ادامنىڭ ەڭ ءالسىز جەرىنە تۋرا بارىپ, ءدوپ تيەدى» دەيدى قالامگەر. كوڭىلگە قوناتىن كورىكتى پايىم. ەندى بۇعان كوپشىلىكتى يلاندىرۋ قاجەت.
كەيدە ويلايسىز, وسى قازاقتى قۇرتاتىن «وندا تۇرعان نە بار؟» دەگەن لەپىرمە لەپەس-اۋ. بىزدە قازىر قاپەرسىزدىك باسىم. قۇددى الەمدى ناعاشىلارىمىز بيلەپ تۇرعانداي, جالعان نامىستىڭ جەتەگىنە ەرىپ داندايسيمىز. جەلىدە وتىرىپ جاقىنىمىزدى شوشىتامىز. حالىق ىندەتتەن ەمەس, قاپتاعان قارالى حاباردان قاجىعانداي. قازاقتىڭ تارتپاسى بوس, شىلبىرى شۇبالاڭقى. كۇپىنسە نايزاعاي وينايدى, كەۋدە قاقسا كەرەگە سىقىرلايدى. بۇقارانىڭ سالعىرتتىعىن سىناپ, بيلىكتىڭ «بەس» قاتەسىن تۇزەگەننەن «پايدا» قايسى؟ ۇيدەگى وشاعىڭىز – وتاننىڭ ءبىر قانتامىرى. وشاعى ءبۇتىن ۇلتتىڭ وتى سونبەيدى. ء«سىز نەگە تۇشكىرەسىز؟». وسىعان ويلاندىڭىز با؟