جۇرەككە جاساتقان ءۇشىنشى وپەراتسيادان تۇرا سالىسىمەن, پويىزعا وتىرىپ دەشتى-قىپشاقتىڭ وڭتۇستىگىندەگى شىمكەنت قالاسىنا جەتۋگە اسىقتىم. الماتىدان شىمكەنتكە پويىز ەرتە كەلەدى ەكەن. ۆوكزال باسىنداعى جۇرت ابىر-سابىر ارپالىستا.
ال ناۋرىزدىڭ تاڭى شۋاقتى جىلى ەدى. ءبىر جاس جىگىت:
– اتا, كولىك كەرەك پە؟ – دەپ سۇرادى.
– ءدال توبەسىنەن ءتۇستىڭ, جاس دوسىم. كەتتىك.
– قايدا باراسىز؟
– اۋەلى مەشىتكە اپار. تاڭعى ناماز وقيىن. سونان سوڭ, اباي ساياباعىنا جەتكىزىپ سال.
– ءاي, باقبەرگەن, اباي ساياباعى قاي تۇستا؟
– ورتالىقتا.
– مەشىت شە؟..
– قالاعا كىرە بەرىستە اياداي مەشىت بار. سوعان سوق. سول ىڭعايلى بولادى.
– ءجۇدا, جاقسى بولدى, – دەپ قۋاندى كولىك جۇرگىزۋشى جىگىت.
– سەن قالانى بىلمەسەڭ, قالاي تاكسيست بولىپ ءجۇرسىڭ؟.. – دەپ سۇرادىم.
– اۋىلدان ەندى عانا كەلدىم عوي. كورە-كورە كوسەم بولاسىڭ, سويلەي-سويلەي شەشەن بولاسىڭ دەمەي مە, قازاق؟
مەشىتتىڭ سىرتى دا, ءىشى دە تازا, ۇقىپتى ەكەن. جىلى سۋمەن بەت-اۋزىمدى شايدىم. اسىقپاي ناماز وقىدىم. شاعىن مەشىت ءىشى جانعا جايلى ەدى.
اباي ساياباعىنىڭ قاسىندا ماشينادان ءتۇسىپ قالدىم. كەڭ ساياباقتا جان جوق ەكەن. ەسىك الدىندا قاپ-قارا اباي ەسكەرتكىشى كولدەنەڭ جاتىر. باباما باسىمدى ءيدىم. قاپ-قارا تاستى سيپادىم. فاتيحا سۇرەسىن وقىدىم. وسىدان ءسال جوعارى جەردە 2007 جىلى ابايدىڭ ۇلى تۋراعۇل باباما اق گرانيتتەن بيىكتىگى ءۇش مەترلىك وبەليسك تۇرعىزعان ەدىم. سونى تابا الماي جان-جاعىما الاقتاي بەردىم. بىرەۋ ادەيىلەپ كەلىپ, باسىمدى بالتامەن ۇرىپ تۇسىرگەندەي ميىما قان شاپشىدى, جەرگە تىزەرلەي وتىرىپ قالعانىمدى سەزدىم. ءۇش مەترلىك اق گرانيتتەن سومدالىپ جاساعان وبەليسك كوزدىڭ جاۋىن العانداي ادەمى بولاتىن. سول وبەليسكىنىڭ ەندى ورنى عانا قالىپتى.
جيدەبايداعى اكەسى ابايدىڭ, اجەسى زەرەنىڭ, اناسى ۇلجاننىڭ, اقشوقىدا جاتقان قۇنانبايدىڭ, ماعاۋيانىڭ, ءابىشتىڭ زيراتتارىنان, شىمكەنتتەگى فارمزاۆودتىڭ استىندا قالعان قازاق زيراتىنان دا ارنايى توپىراق الىپ, شىمكەنتتەگى اباي ساياباعىنىڭ تاپ ورتاسىنان قالاپ العان ىڭعايلى ورىنعا تۋراعۇل باباما كەلىستى ەسكەرتكىش تۇرعىزعام. شىمكەنتتىڭ ەلى شىن قۋانعان. تىلەۋلەس بولعان.
تۋراعۇل بابامىزدى سوۆەت ۇكىمەتى ون بەس جىلداي قۋدالاپ, اقىرى شىمكەنت قالاسىندا ءولتىرىپ تىنعان. قازاقى زيراتقا ەلەۋسىز جەرلەدى. سەمەيدەگى وسكەنباي ۇرپاعىنا ارنايى سالىنعان اقشوقىداعى كولەمدى كەسەنەگە تۋراعۇلدى جەتكىزۋگە, قۋدالاۋعا تۇسكەن توبىقتىنىڭ شاماسى جەتپەدى. ەستىلەرى تۇرمەلەردە, ءيا ەل-جەر ساعالاپ, قاشۋدا بولاتىن. شاھكارىم قاجىنى 1931 جىلى اتىپ ولتىرگەن. تەكتى تەكتەن ءتىرى قالعان جازۋشى, اۋدارماشى, بولىس بولعان الاش ارداگەرى تۋراعۇل قۇنانباەۆ قانا ەدى. ەندى وعان دا تۋعان جەرىنەن توپىراق بۇيىرماي, سىرتتا جان تاپسىردى.
ال مەن ەلۋ سانتيمەترلىك تاپال عانا جەرگە توسەيتىن قوڭىرشا تاستىڭ الدىندا تىزەرلەپ وتىرمىن. كوزدەن پارلاپ جاس اقتى.
لوندوندا ابايدىڭ ءۇيىن اشقانىمدا, سەمەيدەن ادامدار شاقىرتقام, بىرەۋى كەلمەگەن. شىمكەنت قالاسىندا تۋراعۇل باباما ارنايى ەسكەرتكىش سالدىرىپ, ۇلكەن اس بەرگەندە دە سەمەيدەن ادامدار شاقىرتقام, ءبىر ادامى كەلمەگەن. ودان كەيىن دە تۋعان ەلىمنىڭ اتىن شىعارعان ايتۋلى ىستەر تىندىردىم, بىراق قايتىپ سەمەيدەن جان شاقىرعان ەمەسپىن. جاۋلارىمدى قۋانتپايىن, دەپ ءون-بويىمدى جيىپ, سۋىق اسفالتتان تىزەمدى كوتەرىپ, ازەر تۇردىم-اۋ. الدەكىم قولىمنان دەمەگەندەي بولدى. جاس ايەل ەكەن. اناداي جەردە ءبىزدى باعىپ تۇرعان ون-ون ءبىر جاستاعى بالا دا ماعان كومەك بەرۋگە ۇمتىلا بەردى.
– اعا, اسىقپاڭىز, – دەدى ايەل. – ءسىز روللان اعاسىز با؟
– ءدال ۇستىنەن ءتۇستىڭىز. راحمەت, قارىنداسىم. ساعان دا راحمەت, – دەدىم مەنى قولتىعىمنان دەمەي بەرگەن قارا سۇر ءوڭدى بالاعا.
– ارزىمايدى, – دەدى بالا.
– اعا, مىناۋ تازا ورامال, كوز الدىڭىزدى ءسۇرتىپ جىبەرىڭىز. ءسىزدىڭ نەگە قاپالانعانىڭىزدى ۇعىپ تۇرمىن. تۋراعۇل بابامىزعا ارناپ اپپاق ەڭسەلى ەسكەرتكىشتى اشقانىڭىزدا, تەرەڭ ءسوز ايتقانىڭىزدا قالانىڭ كوپ ادامى وسى جەردە بولدى عوي. مەن ءوز كلاسىمنىڭ وقۋشىلارىن ارنايى الىپ كەلگەم.
– اپاي, بىزبەن كورشى تۇراتىن اسىل دەگەن قىز سول جيىندا ابايدىڭ ولەڭدەرىن وقىپتى دەيدى. سول راس پا؟!.
– ءۇش جاسار قىز ابايدىڭ ولەڭدەرىن جاتقا وقىدى. بۇكىل شىمكەنت ءسۇيسىندى. ءبارىمىز تاڭ قالعانبىز. ول راس. روللان اعا ول قىزعا سىيلىق بەرگەنى دە ەسىمدە.
– اناۋ تۇرعان ەكى قاباتتى ۇيدە, اباي ءۇيىن اشتىڭىز. «اباي» اتتى وتىز ەكى بەتتىك گازەت شىعاردىڭىز. شىمكەنتتىڭ بارلىق قازاق مەكتەپتەرى سول گازەتپەن جۇمىس ىستەدى. نەبىر كەرەمەت ماقالالار, اقىل-وسيەتتەر بەرىلەتىن. ونداي گازەت قازاق ەلىندە بۇرىن-سوڭدى شىققان ەمەس. ەندى شىقپاس تا!..
– قارىنداسىم, سەن ءوزى ءبارىن بىلەدى ەكەنسىڭ عوي, – دەپ تاڭىرقادىم. – مەن سول 2007 جىلدان بەرى شىمكەنتتە بولعان ەمەسپىن. اۋرۋحانادان شىققان سوڭ, تۇركىستانعا, شىمكەنتتەگى تۋراعۇل بابامنىڭ ەسكەرتكىشىنە باس ءيىپ كەتكىم كەلگەن. وعان كوردىڭ بە, مىنە... – دەپ بوگەلە بەرگەنىمدە, قاسىمدا تۇرعان بالا:
– و, تۋراعۇل بابانىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ تا ۇلگەرگەن ەكەن عوي, – دەپ ك ۇلىمسىرەدى.
– سەن نەسىنە قۋاناسىڭ؟ – دەپ زەكىدى مۇعالىم ايەل.
– مەن قۋانىپ تۇرعانىم جوق, كوكىرەگىم قارس ايىرىلىپ, ءبىر ۋىس جۇرەگىم ەڭىرەپ جىلاپ تۇر, – دەدى ەكىلەنە سويلەگەن جاس بالا.
– سەنىڭ ەسىمىڭ كىم؟ – دەپ سۇرادىم.
– ايبار بولادى.
– جاقسى ەسىم! سەن بولعاندا, ابايدىڭ ۇلى تۋراعۇل بابامىزدىڭ ەسكەرتكىشىن ەشكىم تاس-تالقانىن شىعارىپ, قيراتا الماس ەدى. ءبىزدىڭ سورلى ەلگە سەندەي باتىر ۇلدار كەرەك, ايبار!
– اتا, مەن سىزبەن كەلىسەمىن.
– اتتەڭ, قازاقتىڭ باتىر ۇلدارى ءالى بەسىكتە جاتىر. ءۇش عاسىر بويى قايعى مەن مۇڭ ارقالاعان قازاق حالقىنىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ, كوڭىلى وسكەنىن قالايمىن. سونان دا, قۇدايدان كۇندە قازاقتىڭ رۋحى ءورشىپ, نامىسى ورلەۋىن تىلەۋدەن جالىعىپ كورگەم جوق. اتويلاپ تۇراتىن ازاماتتار, جالىنداپ تۇراتىن قىزدار كەرەك ءبىزدىڭ بۇل كوشىمىزگە. ءبىز سوندا عانا وشاعىمىزدىڭ وتىن وشىرمەي, ەركىن تىنىستايتىن ەل بولا الامىز. ءبىز سوندا عانا ولمەيتىن, وشپەيتىن ۇلت بولا الامىز. تاس باۋىر, جالعان ۇراندارمەن ۇلتتى دا, حالىقتى دا كوتەرە المايسىز. ادامدى ادام جاسايتىن, ادامنىڭ جۇرەگىندە جاناتىن – ادامگەرشىلىك وتى. وزگەنىڭ ءبارى جالعان! بۇ دۇنيەدە ماڭگى ەش نارسە جوق. ماڭگى ەركىن تىنىستايتىن قۇداي عانا!
– اعا, مەن ساباققا اسىعۋلىمىن. مىناۋ مەنىڭ تەلەفونىم, – دەپ جاس ايەل ۆيزيتكاسىن قولىما ۇستاتتى. – سىزگە ءبىر نارسە ايتۋعا رۇقسات ەتىڭىز. جانىمنىڭ كۇيگەنىنەن ايتايىن. كىسىدەن كىسىلىك كەتكەندىكتەن ايتايىن, – دەپ ءسال دامىلدادى دا: – اپپاق ەسكەرتكىش الىستان كوز تارتىپ تۇرۋشى ەدى. قاسىنا جەتكەندە جۇرت توقتاپ, تاستاعى جازۋدى وقىعان سوڭ, قارتتارى باستارىن يەتىن. سول اپپاق ەسكەرتكىشتى كوزدى اشىپ-جۇمعانشا تاس-تالقانىن شىعارعانىن كوزىمىز كوردى. قۇرىلىسشىلاردان, ەسكەرتكىشتى نەگە الىپ جاتىرسىزدار؟ قايدا كوشىرمەكسىزدەر؟ – دەپ سۇرادىق.
– كوشىرمەيمىز, قۇرتامىز! – دەپ كۇلدى بىرەۋى.
– ءجۇدا, وڭتۇستىككە اباي نە كەرەك؟.. ونىڭ بالاسى نە كەرەك؟ الاشوردا نە كەرەك؟
– تۇككە دە كەرەگى شامالى... – دەپ كەيبىرەۋى اڭگىمەنى قولداعان بولدى.
– سەندەرگە پاتشانىڭ گەنەرالى چەرنياەۆ كەرەك پە؟ – دەپ ورەكپىپ ەدىم, بىرەۋى:
– ءاي, قاتىن, جوعال, – دەپ ايعايلادى دا, قۇرىلىسشىلارعا: – اق گرانيتتەردى باستىقتىڭ ۇيىنە اپارىڭدار. كامين تۇرعىزامىز, – دەدى.
* * *
ءۇش جاستاعى قىز جۇرت الدىنا اتىپ شىعىپ, اباي اقىننىڭ ەڭ ءبىر كۇردەلى فيلوسوفيالىق ويعا تولى «توتىقۇس ءتۇستى كوبەلەك» ولەڭىن وقىپ كەتتى.
ادامزاتقا نە كەرەك,
سۇيمەك, سەزبەك, كەيىمەك.
حارەكەت قىلماي, جۇگىرمەك,
اقىلمەن ويلاپ سويلەمەك.
اركىمدى زامان سۇيرەمەك,
زاماندى قاي جان بيلەمەك؟
زامانعا جامان كۇيلەمەك,
زامانا ونى يلەمەك.
جۇرت تاڭعالدى. ءۇش جاستاعى قىز شەشەسىنىڭ ەتەگىنە بەتىن باسىپ, جۇرتتان كوزىن المادى. قىزدىڭ توسقانى جۇرتتىڭ شاپالاعى بولاتىن. قىزدىڭ ءوزى قول سوقتى. جۇرت تا قولپاشتاپ دۋ قول سوعىپ بەردى. ال جۇرتتىڭ ساناسىنا ابايدىڭ ويلى ءسوزى ءالى جەتىپ ۇلگەرمەپ ەدى.
– ۇستاز اپاي جاقسى ادام ەكەن, – دەدى ايبار.
– كەلىستى ادام.
– شىندىقتى جالاۋلاتادى ەكەن. كۇيەۋى ۇرىپ-سوعاتىن بولار.
مەن ايبارعا تاڭىرقاي قاراپ الىپ, باسىنان سيپادىم.
– ايبار, مەن مىنا اراعا تىزە بۇگىپ ءبىر دۇعا وقيىن. سەن مەنى توسا تۇر.
– اعا, قاسىڭىزعا بىرگە تىزەرلەيىن.
مەن اۋەلى تۋراعۇل بابامنان كەشىرىم سۇرادىم. تۋعان ەلىڭىزدەن ءبولىپ-جارىپ, بۇ جەرگە ءسىزدى مەن اكەلگەم جوق. بەيىتىڭىزدى بۇزعان دا مەن ەمەسپىن. باسىڭىزعا تۇرعىزعان ەسكەرتكىشتى تالقانداعان دا مەن ەمەسپىن. پەندە دەگەن تاربيەگە كونبەيتىن «مالدار» بار. ولارعا مەنىڭ ءامىرىم جۇرمەيدى, ونى ءوزىڭىز دە بىلەسىز.
«ونى بىلەمىن», – دەدى تۋراعۇل بابام. مەن ساسقالاقتاپ جان-جاعىما قارادىم. قارسى الدىمدا جەرگە توسەيتىن قوڭىر تاستى كوردىم. قاسىمدا وتىرعان ايباردى كوردىم. ول سالماقتى وتىر ەدى. تەگى بار بالاپان-اۋ, – دەپ ءسۇيسىندىم.
«سەندە كىنا جوق, روللان».
مەندە ءبىر كىنا بار دەپ ويلادىم. 2007 جىلى شىمكەنتتەگى فارمزاۆودتىڭ جانىنان ءبىر ۋىس توپىراق الىپ, اقشوقىداعى قۇنانباي بابانىڭ قورىمىنا اق گرانيتپەن كومكەرىپ جاتقىزۋعا شامام كەلەر ەدى. سول كەزدە ونى نەگە ويلامادىم؟ – دەپ وكىنگەنىمدە وزەگىم ورتەنىپ ءتۇستى.
ساياباقتان شىعا بەرگەندە ايبارعا بۇرىلىپ:
– ايبار, مەن شىمقالاعا تاڭعى پويىزبەن كەلىپ ءتۇستىم. ءبىر جەردەن اس ىشسەك قالاي قارايسىڭ؟ – دەدىم.
– ءجۇدا, قاتتى قۋاتتايمىن, اعا. مەن ەكسكۋرسوۆود رەتىندە سىزگە مىقتى كافەنى ايتايىن. كەلىسسەڭىز, سول كافەگە اپارايىن.
كافە شىنىمەن دە كەلىستى ەكەن.
– ايبار, سەن قىسىلما, ۇناعانىڭدى تاڭدا.
– راحمەت, اتا! ماعان ءسىزدى قۇداي جىبەرسە كەرەك.
– تاڭ اتپاي ما؟!.
– كەيدە مەكتەپكە بارعىم كەلمەيدى. مۇعالىمنىڭ ءبارى ايەل. مەنىڭ اتام ايتپاقشى, بۇگىنگى مەكتەپتى قاتىن-قالاش باسقارادى. ەركەكتەردىڭ تەرەڭ وكوپتاردا ءبۇرىسىپ-ءبۇرىسىپ جاتقاندارىنا وتىز بەس جىل بولدى بىلەم. كەدەيلىك داۋىرلەپ تۇر. اقشا جوق. تويىپ ىشەرلىك تاماق تا جوقتىڭ قاسى. بىراق, وزات وقۋشىلار بار. سونىڭ ءبىرى دە بايدىڭ بالالارى ەمەس, كەدەي-كەپشىكتىڭ بالالارى... مۇقاعالي اقىن ء«بىز جەتىمدەرمىز! جەتىم بولىپ ءجۇرىپ-اق جەتىلگەنبىز!» – دەپ تەبىرەنگەن. مەنىڭ اكەم مۇقاعالي اقىننىڭ بارلىق ولەڭدەرىن جاتقا بىلەدى.
– اكەڭ مىقتى ەكەن!..
– كەزىندە مىقتى بولعان دەسەدى. قازىر مىقتى ەمەس.
– نەگە؟ – دەپ تاڭىرقاي سۇرادىم.
– اراق ءىشىپ كەتتى عوي... توقتاۋ جوق. بىراق ادال. ءوزى ۇزىن بويلى, جاۋىرىنى قاقپاقتاي باتىر تۇلعالى ادام. كۇنى بويى بازاردا جۇرەدى. جۇرتتان ءبىر باس جوعارى, الپاۋىت ادام بازاردا سويلەپ كەلە جاتادى. – ءيا, قۇداي, كەل, شىق, جەكپە-جەككە! بار ەكەنىڭدى كورەيىن, شىق, جەكپە-جەككە! – دەپ داۋىستاي سويلەپ بارا جاتادى. اكەمدى بازارداعىلاردىڭ ءبارى تانيدى. ونىڭ نە سويلەيتىنىن دە بىلەدى. بىرەۋ كۇلەدى, بىرەۋ كەيدى, بىرەۋ ايايدى.
– اڭگىمەشىسىڭ-اۋ, ايبار-جان! – دەپ سۇيسىنبەسكە امالىم قالماپ ەدى.
– اتا, قىتايدىڭ ۋحان قالاسىنداعى باكتەرولوگيالىق لاڭكەستىك الەمدى ءدۇر سىلكىندىردى عوي. ءسىز ول تۋرالى نە ويلايسىز؟ – دەدى ايبار.
– الىپقاشتى اڭگىمە كوبەيدى. مەن بىلسەم, كوروناۆيرۋس انا-جەر ءۇشىن تاجال وتى. بۇكىل الەمدى جالماپ تۇسىرەتىن قاسىرەت. پاندەميادان جىلدام قورعانۋدى ويلاستىرۋ كەرەك.
– سەمەيدە وتەتىن اباي اقىننىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا قاتىساسىز با؟!.
– ەگەر الەم كوروناۆيرۋسكە قالقان قويا الماسا, فارابي مەن ابايدىڭ تويى ەلىمىزدە وتپەيدى. توكيوداعى وليمپيادا دا وتپەيدى. پاندەميا پاتشالىعىنىڭ الدىندا ءبىز ءالسىزبىز. انا-جەر 7,5 ميلليارد حالىقتى اسىراۋعا شاماسى جەتپەيدى. انا-جەردى ۇستاپ تۇرۋعا ەنەرگەتيكالىق قۋات تا جەتپەيدى. حح عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارىندا انا-جەردە ادام سانىن تەجەپ ۇستاۋعا, ەكولوگيالىق اپاتتاردى بولدىرماۋعا, جان سالماساق, ءححى عاسىردا انا-جەردى بۇتىندەي ءولتىرىپ تىنامىز. انا-جەردى ولتىرگەن سوڭ, ءوزىمىز دە ولەمىز, – دەپ اقيقات ايتقان الەمنىڭ ادال عالىمدارى مەن ويشىلدارى بولعان. ولاردىڭ اشىنا ايتقان ەسكەرتۋ سوزدەرىنە ادامزات ءمان بەرمەدى. وكىنىشتى.
– سوندا نە, اتا, اقىرزامان بولاتىنى راس پا؟
– ايبار, ءبىز اقىرزامان اتتى جاردىڭ جاعاسىندا ارى-بەرى تەڭسەلىپ تۇرعانىمىزعا ءبىر عاسىر ءوتتى.
ۇلكەن دۇكەنگە تىرەلىپ بارىپ توقتادىق.
– ايبار-جان, مىناۋ ءبىر كەلىستى, كەڭ دۇكەن ەكەن, وسىعان كىرەيىك.
جارتى كۇن ماعان كومەكشى بولعان, سويلەگىش, جونبىلگىش, شىمقالانىڭ ناعىز بلوگەرى ايبارعا ەستەلىك بولارلىق سىيلىق العىم كەلگەن.
– سەنىڭ سمارتفونىڭ بار ما؟..
– وۋ, اتا, سمارتفون مەنىڭ نە تەڭىم؟!. مەندە مەكتەپكە باراتىن سومكە دە جوق قوي, – دەپ ايبار جادىراي كۇلدى.
– ساعان مىقتى سمارتفون سىيلايىن دەپ ەدىم. ونىنشى «ايفونعا» قالاي قارايسىڭ؟..
– اتا, مەن قارسى ەمەسپىن. بىراق بۇل شىمقالانىڭ سويلەگىشى مەن بولعانىممەن, تەنتەگى مەن ەمەسپىن. ونىنشى «ايفوندى» ءسىز الىپ بەرەسىز, ءشۇبا جوق, بىراق ونى ماعان كىم ۇستاتادى؟.. ەرتەڭ-اق تەنتەكتەر تارتىپ الادى عوي. ماعان ورتاشا عانا «سامسۋنگ» الىپ بەرسەڭىز, سول جەتەدى.
– ايبار, ەكسكۋرسوۆود, ءسىزدىڭ بۇيرىعىڭىز ماعان زاڭ.
– راحمەت, اتا, – دەپ بارىپ ايبار كوزىن تومەن سالىپ كەتتى.
– ءبىر نارسە ايتايىن دەدىڭ بە؟
– ىڭعايسىزدانىپ تۇرمىن...
– سەن سياقتى ءبىرىنشى كلاستى ەكسكۋرسوۆودقا, مەن ءبىرىنشى كلاستى گونورار تولەۋىم كەرەك. قىسىلما, ايت!
– ءبىزدىڭ ۇيدە بەس بالا بار. ۇلكەنى ون ەكى جاستاعى ايبار. مىنا مەنمىن. سونان كەيىن ابىلاي, كەنەسارى, سادىق دەگەن ءۇش ۇل. سارا دەگەن ءۇش جاستاعى قىز تاعى بار... بۇگىن سارانىڭ تۋعان كۇنى. مەنىڭ گونورارىم ۇلكەن قۋىرشاققا جەتە مە ەكەن, اتا, ا؟..
– جەتكەندە قانداي!..
ايبار ويلانىپ بارىپ:
– ساراعا قۋىرشاق العان سوڭ, ونى دۇنيەگە اكەلگەن شەشەسىنە دە سىيلىق بولعانى دۇرىس قوي, اتا, ا؟..
– وتە دۇرىس. «ايفون» الامىز با؟
– شەشەم قاتارداعى ادام. «سامسۋنگ» الساق جەتەر.
– اكەڭە نە الاسىڭ؟..
ايبار ويلانباستان جارقىراپ كۇلگەن قالپى مەنى قۇشاقتادى.
– قۇدايدى كۇندە جەكپە-جەككە شاقىرىپ جۇرگەن اكەم, قولدا باردىڭ قادىرىن ءالى بىلە قويماس...
– شەشىم سەنەن, ايبار! قالاي ايتساڭ, سولاي ىستەيمىز!..
ۇلكەن دۇكەندى كوشىرەردەي بولىپ ايبار ەكەۋمىز دالاعا شىقتىق. دۇكەننىڭ قاسىنان تاكسي ۇستاپ, ون-ون بەس دوربانى سوعان سالدىق.
– ايباردى ۇيىنە جەتكىزىپ سالىڭىز, – دەپ تاپسىردىم جۇرگىزۋشىگە.
– جوق, اۋەلى اتامدى قوناق ۇيگە ورنالاستىرايىن. كوكە, ءسىز مەنى قوناق ءۇيدىڭ الدىندا توسا تۇرىڭىز.
– قۇپ بولادى! – دەدى تاكسيست.
مەن قوناق ۇيگە ورنالاسىپ بولعان سوڭ, ەسىك الدىنا شىقتىق.
جىپ-جىلى كەش ەدى. قالا شامدارى ەندى عانا جانا باستاعان.
– راحمەت, ەكسكۋرسوۆود! سەن جاقسى جىگىتسىڭ! جاقسى ادام بولىپ باق!
ون ەكى جاستاعى بالانىڭ كوڭىلى تولقۋلى بولاتىن. كوز جاسىن كورسەتكىسى كەلمەي, مەنى قۇشاقتاي بەردى. ءمارت مىنەز تانىتىپ تۇر ەدى.
ماعان وسى شىمقالانىڭ ءوزى دە, ادامدارى دا, ءيىسى دە ۇنايتىن. كەيدە وسى شىمقالانى ساعىناتىنىم دا بار, سول كەزدە الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندە جۇرسەم دە, ساپارىمدى ءۇزىپ تاستاپ, اۋليە بابامنىڭ ەلىنە اسىعاتىنمىن.
تاڭمەن تالاسا تۇرىپ, قۇراندى قۇشاعىما باسقان كۇيى اۋليەنىڭ كەسەنەسىنىڭ تۇبىندە ۇزاق جۇرەتىنمىن.
و, ول ۇمىتىلمايتىن, ەستەن كەتپەيتىن وزگەشە تىنىستى ساتتەر عوي!..
كوك بازاردىڭ الدىنا تاقاي بەرگەنىم سول ەدى:
– كوكە, كوكەسى دەيمىن, – دەگەن تانىس داۋىس ەستىلدى.
كەشە تاڭەرتەڭ, مەنى شاعىن مەشىتكە اپارعان تاكسيست جىگىت ەكەن.
– كوكە, قايدا جول جۇرمەكسىز؟..
– تۇركىستانعا.
– ءوزىم اپارىپ سالامىن. تۇركىستان ءوز ەلىم عوي... – دەپ سالدىر-كۇلدىر سويلەپ تۇر. – قول دورباڭىزدى ماعان بەرىڭىز. ءوزىم جايعاستىرام. سۋسىندى دا ءوزىم رەتتەيمىن, كوكەسى.
ارتىنشا اۋدەم جەردەن ەركىن, دۇركىرەگەن داۋىس ەستىلدى. ارتىنشا ۇزىن بويلى, قالىڭ شاشتى, بەت-الپەتى كەلىسكەن جىگىت اعاسى كورىندى.
جان بالاسىنا نازار سالىپ قاراماستان, جان بالاسىن ەلەپ-ەسكەرمەستەن توپتى جارىپ, تۋرا ماعان قاراي كەلە جاتتى.
– ءاي, قۇداي, بار بولساڭ, كەل بەرى, شىق, جەكپە-جەككە!.. شىق!..
قۇداي ادامزاتقا قارسى شىعۋعا بەل بۋعان وسى ءبىر ساتتە, شىمقالانىڭ باتىر تۇلعالى ازاماتى كوكبازاردا قۇدايدىڭ ءوزىن جەكپە-جەككە شاقىرىپ تۇر ەدى.
بۇل بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن كوزسىز باتىرلىق بولاتىن!
قۇداي جىگىتكە تاڭىرقاي ەزۋ تارتىپ قارادى دا, ءسال دامىلدادى. جۇماقتاعى المانىڭ ءدامىن تاتپاڭدار دەگەندە دە اقىلعا كونبەگەن ادام ەرلىك تانىتقان.
ول ەرلىكتىڭ نەمەن بىتكەنىن قۇداي بىلەتىن.
ال ادام بىلمەيتىن. ادام ءوزىن قۇداي ساناپ اداسقانىنا ىقىلىم زاماندار ءوتتى عوي, نەسىن ايتاسىز!..
قۇداي, ۋحاندا ءبىر توپ ادامداردىڭ ۋىس-ۋىس شىبىن-شىركەيدى شاشىپ تۇرعانىن كەش اڭعارىپ قالدى.
ادام ادامزات بالاسىنا قارسى, تاعى دا ءبىر قاۋىپتى سىناقتى ءۇنسىز جورعالاتىپ جىبەرىپ جاتىر ەدى.
– سەندەرگە پاندەميا پاتشالىعىنىڭ جيىركەنىشتى سىيىمەن الىسا تۇرۋ قالىپتى عوي, – دەدى قۇداي.
قۇداي ادامنىڭ ارامدىعىنا ەش تاڭدانبادى, تەك وتكىر كوزىندە مۇڭ تۇر ەدى.
قۇداي ءوز قاتەلىگىنە كۇيرەي كۇيىندى مە؟.. الدە ادامنىڭ تويىمسىز پيعىلىنا كۇيرەي كۇيىندى مە؟.. ول جاعى بىزگە بەيمالىم بولاتىن...
– قۇداي, بار بولساڭ, كەل بەرى, شىق, جەكپە-جەككە!.. شىق!..
ال پاندەميا پاتشالىعى الەمدى ەندى عانا اسىقپاي جاۋلاپ, اياۋسىز جايراتۋدى باستاپ كەتكەن...
جاراتۋشى قۇدايدىڭ وزىنە قارسى شاپقان پەندەلەر, دەم الا الماي تۇنشىعىپ, ءولىم قۇشىپ, توزاققا توپىرلاي ءتۇسىپ جاتقان. انا-جەردى قورلاعان. ادام-پەندە قۇدايدىڭ قارعىسىنا ۇشىراعان.
بىراق سوڭعى ءسوز ءالى دە قۇدايدىڭ قۇزىرىندا قالىپ ەدى.
وسى شاعىن ەسسەم حح عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنان ەل باسقارعان, مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ءبىرى بولعان, ىسكەر, ءومىر كورگەن, ءجون بىلگەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ پەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆكە تىلەك حاتىم بولسىن.
بۇل ماسەلەنىڭ ەكى ءتۇرلى شەشىمى بار.
ءبىرىنشى شەشىم: شىمكەنتتەگى تۋراعۇل باباما اق گرانيتتەن تۇرعىزعان بيىكتىگى ءۇش مەترلىك وبەليسك, اباي ساياباعىنىڭ ىشىندە ورنالاسقان ەدى. سۋرەت بويىنشا سول وبەليسكىنى ساياباقتا قايتا ورناتۋ كەرەك. تۋراعۇل بابامىزدىڭ سۇيەگى شىمكەنتتە جاتىر عوي.
ەكىنشى شەشىم: شىمكەنتتەگى فارمزاۆودتىڭ استىندا قالعان قازاق بەيىتىنىڭ ورنىنان ءبىر ۋىس توپىراق الىپ, شىڭعىستاۋداعى قورىمعا اپارىپ جايعاستىرۋ كەرەك. ابايدىڭ بالالارىنىڭ ءبارى سوندا, قۇنانباي اتالارىنىڭ قاسىنا جەرلەنگەن. تەكتى تۇقىمنىڭ جەر بەتىندەگى سوڭعى مەكەنجايى, سول اقشوقى قورىمى.
الىستان اۋليەنىڭ ماۆزولەيى كوزگە شالىندى. ءون-بويىمدى ىپ-ىستىق تولقىن قۋالاي جونەلدى. اۋليەمەن جاپا-جالعىز قالۋدى كوكسەگەن جۇدىرىقتاي جۇرەك بۇلقىنىپ باقتى. كوزىمە جاس ءۇيىرىلدى. مەن ابدەن تاس-تالقان بولىپ شارشاعانىمدى سەزدىم... اياعىمدى سوزىپ تاستاپ, ىڭعايلانىپ وتىرۋىما ماشينا تارلىق جاسادى.
بۇ دۇنيەدەن كەڭدىك كورمەدىك, بالكىم, و دۇنيەدە كەڭدىك كورەرمىز, دەگەن دامەگە ۇمىتتەنگەن بولدىم.
و, سايتان ءۇمىت, ءبىزدى ازعىرعان دا, الداعان دا سەن عوي. ال قۇداي, بۇ دۇنيەدە ادامعا ءۇمىت بارىن سەزدىرمەسە, انا-جەردە ادامنىڭ ءومىرى توزاق بولارى انىق ەدى.
تەلەفونىما شۇعىل حات كەلدى.
«اتا, مەنىڭ اكەم قۇدايدى توبەلەسكە كۇندە ەمەس, جىلىنا ءبىر-اق رەت شاقىرعاندا, ءبىزدىڭ وتباسىنىڭ ءومىرى وڭدى بولار ەدى, دەپ ويلايمىن. ءسىز اباي باباڭىزدى جانىڭىزدان ارتىق جاقسى كورەدى ەكەنسىز. مەن دە اكەمدى جانىمنان ارتىق جاقسى كورگىم كەلەدى. اباي بابامنىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ قاسىندا تۇرمىن. بۇگىن دە ساباققا بارعام جوق. ساباقتىڭ ۇلكەنى ابايدىڭ ولەڭى ەكەنىن ەندى عانا ۇقتىم».
«اۋليەنىڭ ماۆزولەيى ەندى كوزگە شالىندى. جۇرەگىم تۋلاپ بەردى. ايبار, جانىڭ وقۋدى شىن قالاسا, وقۋدىڭ ەرتە-كەشى بولماق ەمەس».
«اتا, كوروناۆيرۋس ۇلكەن ادامدارعا قاتەرلى اۋرۋ دەيدى. ساق بولىڭىز!»
«كوروناۆيرۋستان با, ادامداردان با؟..»
«اتا, ەكەۋىنەن دە!.. ال قۇداي ءوزىڭىزدى ايالاي باعىپ-قاعىپ تۇرعانىن ۇقتىم.»
«ايبار, ونى ۇققان ادامعا, قۇدايدان باسقا نە كەرەك؟..»
روللان سەيسەنباەۆ