ەلباسىمىزدىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ەلوردا كۇنى قارساڭىندا «Egemen Qazaqstan» باسىلىمىندا جارىق كورگەن پروفەسسور م.قاسىمبەكوۆتىڭ «كوشباسشى فەنومەنى» ماقالاسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت تۇلعاسىنىڭ تۇتاس اۋقىمى مەن تەرەڭدىگى, ونىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندە مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋى جان-جاقتى تالدانىپ, زەردەلەنگەن. ماقالادا ەلباسىنىڭ كوشباسشىلىق قاسيەتتەرىنە تالداۋ جۇرگىزۋ ارقىلى ۇلتتىڭ رۋحىن وياتۋ, مەملەكەتتىلىكتى جاڭعىرتۋ ميسسياسىن تولىق ورىنداۋداعى شەشىمدەرى جان-جاقتى قاراستىرىلادى.
ءبىز اتالعان عىلىمي ماقالانىڭ مەتودولوگياسى رەتىندە بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋدان باستاپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ستراتەگيالىق تاريحى تۋرالى تالدانىپ كورسەتىلگەن ەلباسىنىڭ 100-گە جۋىق ەڭبەكتەرىنىڭ, اقىل-ويلارىنىڭ قورى بار ەكەندىگىن ايتار ەدىك.
وسى عىلىمي جۇمىستى قور رەتىندە جيناقتاپ, بىرنەشە عىلىمي ينستيتۋتتار اتقاراتىن ءىستى قولعا الىپ, قارقىندى دا ناتيجەلى جۇرگىزىپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى-ەلباسى كەڭسەسىنىڭ باسشىسى, پروفەسسور ماحمۇد بازارقۇل ۇلى قاسىمبەكوۆ. بۇل قولدانبالى ماتەريالدار – بۇگىنگى كۇنى ءبىلىم سالاسىنىڭ جاڭا مۇمكىنشىلىگى. ولاي بولسا, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ كوپ سالالاردى قامتيتىن ەڭبەكتەرى عىلىمي باعىتتاردىڭ مەتودولوگياسى بولا الادى. بۇل وقۋ ورىندارىندا جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا ەنگىزىلۋى كەرەك.
«نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىنىڭ فەنومەنى ونىڭ كوپقىرلى قىزمەتىنىڭ بۇكىل ءون بويىندا كورىنىس تاۋىپ, ول تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋشى, دانا ستراتەگ, ۇلى رەفورماتور جانە قازىرگى زاماننىڭ كورنەكتى ساياسي قايراتكەرى رەتىندە ۇلت تاريحىنا ەندى», دەيدى عىلىمي ماقالا اۆتورى.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ دانا كوشباسشى, رەفورماتور رەتىندەگى جاڭا قازاقستاندى قۇرۋداعى بىرەگەي جوبالارى تۇركى تاريحىندا عاسىر وتسە دە, وشپەستەي ءىزىن قالدىرعان كەمال اتاتۇرىكتىڭ مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى قايتالانباس ەڭبەگىمەن تەڭ دارەجەدە.
دامۋ جاعىنان كەنجەلەپ قالعان تۇرىك حالقىن حح عاسىر دەڭگەيىنە ىلەستىرگەن اتاتۇرىك اسكەري دانىشپان, حاريزمالى كوشباسشى, سونداي-اق جان-جاقتى رەفورماتور بولدى. سول كەزدەگى تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ زاماناۋي وركەنيەتتەر دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ جانە مادەني دامىعان ەلدەر قاتارىندا بولۋى ءۇشىن ەلدەگى بارلىق جاعدايلار جاڭعىرتىلۋى ءتيىس بولاتىن. مۇستافا كەمال ءوز ەلىنىڭ ءومىرىن جاڭارتتى. اتاتۇرىك ەلدىڭ ساياسي, الەۋمەتتىك ومىرىندە تۇركيانى زاماناۋي مەملەكەتكە جىلدام اينالدىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار تۇبەگەيلى رەفورماعا باستاما جاساپ, جۇزەگە اسۋىنا ىقپال ەتتى. ول ەۋروپالىق ۇلگىلەر بويىنشا تۇركيانىڭ جاڭا دامۋ مودەلىن جۇزەگە اسىردى: اسكەري, كۇندەلىكتى كيىم ۇلگىسىنەن باستاپ, الىپبيگە دەيىن رەفورما جاسادى, حالىقتى جاپپاي ساۋاتتى ەل اتاندىرۋعا جول اشتى. كەماليزم ءداۋىرى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءوز ناتيجەسىن كورسەتۋدە. وسىلايشا, ول ءحىح عاسىردىڭ ورتا شەنىندە قالىپ كەلە جاتقان تۇرىك ەلىن حح عاسىردىڭ جاڭا بيىگىنە الىپ شىقتى.
تۇرىكتەر ءجۇز جىلدان استام اتاتۇرىك ەسىمىن الەمگە دارىپتەۋ ارقىلى, تۇرىك حالقىن حالىقارالىق ارەناعا شىعاردى: ساياسي رەفورماتوردىڭ ۇلت كوشباسشىسى رەتىندەگى ورنىن ايقىندادى. اتاتۇرىك تۇلعاسىن قادىرلەۋدىڭ وزگەشە سيپاتىن جۇزدەگەن جىل بويى قالىپتاستىرۋدا تۇرىكتەردىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتتى, مۇنى وزدەرى الەمگە ايگىلەدى. بۇل – تۇرىكتەردىڭ ۇلت رەتىندەگى جوعارى دەڭگەيى. قازىرگى قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋدا ەڭبەگى ەرەن ەلباسىمىزدىڭ ەسىمىن, بولمىسىن دارىپتەۋ بارىسىندا ءبىز كەمەل كەلەشەككە ءوزىنىڭ ورنىن ايقىنداي قادام باسىپ كەلە جاتقان تۇرىكتەردىڭ پوزيتسياسىن ۇستانار بولساق: بۇل – ەڭ بىرىنشىدەن, ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاققا تۇلعانى قادىرلەي ءبىلۋدىڭ تەرەڭ تاربيەلىك ونەگەسىن كورسەتەدى, ءارى ەكىنشىدەن, قازاق ەلىنىڭ ينتەللەكتۋالدى بولمىسى مەن ەل بولىپ قالىپتاسۋداعى كەمەڭگەرلىگىن الەمگە تانىتۋدا زور ءرول اتقارادى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ مەملەكەتتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدەگى, ەگەمەندىك ۇعىمىنىڭ مازمۇنىن بايىتۋداعى, ەلدىڭ گەوستراتەگيالىق ورنىن ايقىنداۋداعى تاباندىلىعى مەن دانالىعى عىلىمي ماقالادا تەرەڭ ايقىندالعان. پروفەسسور م.قاسىمبەكوۆتىڭ عىلىمي ماقالاسىنىڭ ديداكتيكالىق نەگىزى دە وسىندا.
ەلباسى قازاق جاستارىنىڭ شەتەلدەردە ءبىلىم الۋى, جاسامپاز قازاقستاندى بىرگە قۇرۋ ستراتەگياسى, لاتىن ءالىپبيى ارقىلى ءتول تىلىمىزگە ورالۋ, ەل ەكونوميكاسىن العا دامىتۋداعى جوسپارلى ءىس-شارالار, ەل استاناسىنىڭ بوي تۇزەۋى, حالىقارالىق شارالاردىڭ قازاقستاندا ءوتۋى سىندى بەرىك, پراگماتيكالىق يدەيالارى ارقىلى نازارباەۆ ەسىمى قازاقستاندى تانىتتى.
الىس-جاقىن شەت ەلدەر نازارباەۆتى كوشباسشى رەتىندە تاني ءبىلۋىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان دا جاس تاۋەلسىز مەملەكەت قاتارىندا ەمەس, جاڭارعان, بوي تۇزەگەن, الەمدىك كارتادان وزىندىك ورنىن ايقىنداعان دامۋشى مەملەكەتتەر قاتارىنان ورىن الدى.
بۇل تۇرعىدان العاندا, تۇرىكتەردە سان جىلدار بويى «كەماليزم» يدەياسى جۇزەگە اسسا, قازاقستان ساياسي-ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق, يدەولوگيالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدا «نازارباەۆ جولىن» جاساۋى ءتيىس.
«كوشباسشى» – كوشتىڭ باسشىسى, ليدەر, ەلدىڭ باسشىسى. ەلباسى – تۇڭعىش پرەزيدەنت تاريحي كوشتىڭ, تاۋەلسىز ەل كوشىنىڭ سۇڭعىلا باسشىسى. ول – ءيىسى قازاق بالاسىنىڭ اتاقازاعى.
«فەنومەن» – ءبىر سوزبەن ايتساق, – قۇبىلىس. قازاق ەلى تاريحىنىڭ جاڭا كەزەڭىن قالىپتاستىرۋدا نازارباەۆتىڭ باتىل قادامدارى شىن مانىندە, قۇبىلىس بولىپ ەسەپتەلەدى.
قورىتا كەلگەندە, پروفەسسور م.قاسىمبەكوۆتىڭ عىلىمي ماقالاسىنا جۇيەلى عىلىمي ساراپتاما جاساۋ بارىسىندا ايتارىمىز: «كوشباسشى فەنومەنى» – عىلىمي مەتودولوگياسى نەگىزدەلگەن, ماقالاداعى ءاربىر تاراۋلارىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ سان الۋان ليدەرلىك قىرلارى سارالانعان, يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانىڭ جاڭا سالالارى مەن سەگمەنتتەرىن قالىپتاستىرۋداعى ەلباسىنىڭ ءرولىن ايقىندايتىن, ءارى ۇلتتىق كود پەن رۋحاني قالىپتاسۋدىڭ حالىقتىق ءتول مودەلىن قالىپتاستىرعان كوشباسشى ەكەندىگىن تانىتاتىن عىلىمي تۇجىرىم.
مەيىر ەسكەندىرتەگى,
«SWISS-SASEM» شۆەيتساريا بيزنەس مەكتەبىنىڭ پرەزيدەنتى, پروفەسسور