قوردايداعى قيراعان نىساندار قالپىنا كەلتىرىلۋدە

اتالعان وقيعا ورىن العان سوڭ پرەزيدەنت قورداي اۋدانىنا ارنايى كەلىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن جۇزدەسكەن-ءدى. «بولعان قايعىلى وقيعا ارتتا قالۋى ءتيىس. الداعى ۋاقىتتا تاتۋ-ءتاتتى, تۇسىنىستىكتە بىرگە ءومىر سۇرەمىز. ءبىز بۇدان ساباق الۋىمىز كەرەك. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي جاعداي بولعان ەمەس», دەگەن پرەزيدەنت ءسوزى دە كوپتىڭ كوڭىلىنە دەمەۋ بولدى. سونداي-اق قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ۇكىمەتتىك كوميسسيا بارلىق نىساندى قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, الەۋمەتتىك ما­سە­لەلەردى شەشۋمەن اينالىساتىنىن ايتقان. بۇگىندە پرەزيدەنت تا­راپىنان بەرىلگەن تاپسىرمالار تيىسىنشە ورىندالۋدا. جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا الەۋمەتتىك كومەكتەر كورسەتىلدى.

ەڭ وكىنىشتىسى, قورداي قاقتى­عىسى كەزىندە ادام شىعىنى دا­ بولدى. 11 ادام قازا تاپتى. سونىمەن قاتار اۋداننىڭ ماسانچي, بۇلار- باتىر جانە اۋقاتتى اۋىلدارىندا جاپپاي توبەلەس سالدارىنان 65 نىسان ورتەندى. سونىڭ ىشىندە 39 تۇرعىن ءۇي, 20 كوممەرتسيالىق جانە 6 شارۋاشىلىق نىسان بار. سونداي-اق 47 جەڭىل اۆتوكولىك, 9 جۇك كولىگى, 2 تراكتور جانە 4 تىركەمە, بارلىعى 62 اۆتوكولىككە زالال كەلگەن. ءبىر اۋدان ءۇشىن از شىعىن ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا قوردايداعى قيراعان نىساندار قايتا قالپىنا كەلتىرىلۋدە. ءتۇرلى دەڭگەيدە زارداپ شەككەن 103 نىساننىڭ 71-ءى دەمەۋشىلىك, 32-ءسى ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن جون­­­دەلدى. اتالعان جۇمىستار «نۇر-نيەت» قايىرىمدىلىق قو­رىنا تۇسكەن قاراجات ەسە­بىنەن جانە كاسىپكەرلەردىڭ كو­مە­گى­مەن اتقارىلدى. الايدا جانىپ كەتكەن 65 نىساننىڭ 11-ءى زاڭ­داس­تىرىلماعان بولىپ شىقتى. سونىڭ ىشىندە 8 نىساننىڭ قۇقىق بەلگىلەۋشى قۇجاتتارى جوق بولسا, 3 نىسان سالىنۋى كەزىندە «قىزىل سىزىق» نورمالارىن بۇزعان. اۋدان اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, وسىعان بايلانىستى سمەتانى قايتا ەسەپتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. ناتيجەسىندە, 54 جىلجىمايتىن م ۇلىك نىسانىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جالپى قۇنى 213 ملن تەڭگەنى قۇراعان. نىسانداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە «اتىراۋ جبي-2005», «دتا ي ك» جانە «تەميرستروي» سياقتى 3 مەردىگەر كومپانيا بەكىتىلىپ, ءساۋىر ايىنىڭ سونىنان جۇمىستى باستاپ كەتتى. قازىر اۋداندا قارقىندى قۇرىلىس جۇرگىزىلۋدە. «بۇگىندە 49 نىساندا قۇرىلىس جۇمىسى باستالىپ, 6 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى تو­لىق اياقتالدى. قۇرىلىس جۇمىستارىنا بولىنگەن 213 ملن تەڭگەنىڭ 50 ملن تەڭگەسى يگەرىلدى. ماتەريالدىق رەزەرۆتەن جەتكىلىكتى كولەمدە اعاش جانە پروفناستيل تاراتىلدى. تۇرعىن ۇيلەرى ورتتەن زارداپ شەككەن 39 وتباسىنا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋگە 20 ملن 677,8 مىڭ تەڭگە وبلىستىق شۇعىل شىعىندارعا ارنالعان رەزەرۆتەن ءبولىندى. جالپى, 36 وتباسىنا 530,2 مىڭ تەڭگەدەن بارلىعى 19087,2 مىڭ تەڭگە تولەندى», دەيدى اۋدان اكىمى رۇستەم داۋلەت.

بۇگىنگى تاڭدا «ششيۆون» قو­عامدىق قايىرىمدىلىق قورى قۇرىلىپ, مۇقتاج جاندارعا 103,9 ملن تەڭگەگە قارجىلاي كومەك كورسەتىلگەن. سونىمەن قاتار قايتىس بولعان 1 ازاماتتىڭ 960 مىڭ تەڭگە نەسيەسى جابىلىپ, ادامدارى قايتىس بولعان دۇنگەن ۇلتىنىڭ وتباسىلارىنا 250 مىڭ تەڭگەدەن جاردەم بەرىلدى. ال اتالعان قوعامدىق قوردان بولەك, قازا تاپقانداردىڭ وتباسىنا دۇنگەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى, سورتوبە مەن قا­را­كەمەر اۋى­لىنىڭ تۇرعىن­دارى جانە قورداي اۋدانىنىڭ كاسىپكەرلەرى تاراپىنان دا 4,7 ملن تەڭگەگە كومەك كورسەتىلگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ نە­گى­زىندە بۇگىندە قورداي اۋدا­نىن­داعى قيراعان نىساندار قاي­تادان قالپىنا كەلىپ جاتىر.

شىنىندا دا قورداي وقيعا­سىنىڭ قاسىرەتى قارا ورمان حالىققا تەگىس اسەر ەتتى. اري­نە كوپشىلىكتىڭ ويىنشا وت­كەن­نەن ساباق الۋ, قاتەلىكتى قاي­تالاماۋ قاجەت. قازاق حالقى ەجەلدەن بەيبىتشىلىك پەن تاتۋ­لىقتى قاستەرلەگەن حالىق. سون­دىقتان دا ۇلتىمىزدىڭ ۇلى ابىرويىنا سىزات تۇسپەۋى ءتيىس. قاسىم-جومارت توقاەۆ قور­داي اۋدانىنداعى دۇنگەن دياس­پوراسىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسكەندە: «سىزدەردىڭ بالا­لارىڭىز قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋى كەرەك. سونداي-اق ورىس ءتىلى مەن ءوزى­نىڭ انا ءتىلىن دە ءبى­لۋى قاجەت. مەملەكەت سىزدەر­دىڭ مادە­نيەت­تەرىڭىز بەن داستۇرلەرىڭىزدى ساق­تاپ, دامىتۋعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەدى», دەگەن بولاتىن. بۇ­گىن­گى تاڭدا پرەزيدەنت ايتقان جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قازىر قور­داي اۋدانىندا قازاق ءتىلىن وقىتۋ كۋرستارىنىڭ سانى ارتتى. مۇندا 565 تىڭداۋشى بار. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قازاق ءتىلىن تىلدەسۋ ارقىلى ۇيرەتۋ, ويىن قازاقشا ەركىن جەتكىزە بىلۋگە جاعداي جاساۋ ماقساتىندا «SOILE» كلۋبى قۇرىلدى. ماسانچي, سورتوبە, بۇلارباتىر, اۋقاتتى, بايتەرەك جانە قاراسۋ اۋىلدارىندا اشىق اسپان استىندا «SOILE» كلۋبى اشىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. اتالعان اۋىلداردا كلۋب وتىرىسى جازعى ماۋسىم كەزىندە اشىق اسپان استىندا اپتا سايىن وتەدى. جىل سوڭىنا دەيىن قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ ساباعىنا 1500 ادامدى قامتۋ جوسپارلانعان ەكەن. ناتيجەسىندە, اۋداندا مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭ­گەرگەن, قازاق تىلىندە ەركىن سوي­لەپ, ويىن جەتكىزە الاتىن ورتا قالىپتاسادى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تا قور­داي اۋدانىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا سورتوبە اۋىلىندا بولىپ, «SOILE» كلۋبىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىنا قاتىستى. اكىم تىڭداۋشىلارمەن سۇح­باتتاسىپ, ءتىل ادامنىڭ ەڭ نەگىزگى بايلىعىنىڭ ءبىرى ەكەنىن, سونىمەن قاتار قازاق ءتىلىن ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى رەتىندە قولدانۋ كەرەك ەكەنىن ايتقان بولاتىن. قازىر قور­دايدا تۇرعىندارعا قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ جۇمىستارى بەكى­تىلگەن كەس­تەگە سايكەس جۇرگى­زىلۋدە. جالپى, قوردايلىق وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرە­نۋگە دەگەن قۇل­شىنىسى جوعارى.

قيراعان جوندەلەدى, سىنعان بۇتىندەلەدى. بىراق وسى وقيعادان كەيىن كوپتىڭ كوڭىلىندە سان ءتۇرلى كۇپتى ويدىڭ دا قالعانى شىندىق. ارينە, حالىققا باسۋ ايتىپ, سابىرعا شاقىرعان ازاماتتار دا بولدى. كەرىسىنشە, پاتريوت بولىپ كورىنىپ, وقيعا ەسەبىنەن ءوزىنىڭ ۇپايىن تۇگەندەگىسى كەلگەندەر دە تابىلدى. الايدا پرەزيدەنت ەندى تۇتاس ۇلت بولىپ وسىنداي تەرىس وقيعادان ساباق الۋىمىز كەرەكتىگىن ايتتى. قاقتىعىس بولعان جەردە ەشقاشان, ەشقانداي دامۋدىڭ بولمايتىنىن اتاپ كورسەتتى. سوندىقتان دا مۇنداي جاعدايدىڭ قايتالانباعانى ابزال. تالايعا كەسىرى تيگەن قاقتىعىستىڭ سالدارىن جويۋ ماقساتىندا ءالى كۇنگە دەيىن تىنىمسىز جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا اۋدان, اۋىلدارداعى احۋال بىرقا­لىپ­تى. ۇلتتىڭ ابىرويىنا نۇق­سان كەلتىرمەۋ, ەشكىمگە زيان تيگىزبەۋ باستى ماقسات بولسا كە­رەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ء«تول حالقىمىزدىڭ شىنايى قا­سيەتتەرى, بولمىسى قانداي بو­­لۋى كەرەك؟ بۇل, ەڭ الدىمەن, كەڭشىلىك, جومارتتىق, جاي­ساڭ­دىق, جاسامپازدىق دەگەن ءسوز. ءبىز باسقا ۇلتتارعا, وزگە ە­دەر­گە ونە­گە, ۇلگى كورسەتۋىمىز كەرەك. قا­زاق حالقى بەيقام, جال­قاۋ, ەرىن­شەك, ونىڭ قولىنان ەش­قان­داي جۇمىس كەلمەيدى دەگەن جاعىمسىز اڭگىمەلەردى دو­عارۋ قاجەت. بىراق وسىنداي تەرىس پىكىر­لەردى توقتاتۋ ءۇشىن ءوزى­مىز­دىڭ ەڭ­بەك­قورلىعىمىزدى كور­سە­تۋى­مىز كەرەك», دەگەن سوزدەرى دە بار­­لىق ازاماتتىڭ ساناسىندا ءجۇرۋى ءتيىس.

جامبىل وبلىسى