ءۇي (ۇشتاعان)

بىراق نەگە ەكەنى, مەنىڭ ويىما نە­كراسوۆتىڭ ءوز ومىرىنەن الىنعان ءبىر ولەڭى ورالدى. قارت اجەسى نەمەرەسىنەن قام­قورلىق كۇتۋشى ەدى, قولعانات بولسا ەكەن, قولعابىس قىلسا ەكەن دەۋشى ەدى. سوندا شارۋاعا قىرى جوق نەمەرەسى «مەن ەرتەڭ پەتەربور بارام, ءبىلىم الام, سوندا سەنى ۇلدە مەن بۇلدەگە ورارمىن» دەيتىن. نەمەرە ءوستى, قالا باردى, ازامات بولدى, ءبىرىنشى دەمالىسىندا ورالعاندا, اجەسىنىڭ ومىردەن ءوتىپ كەتكەنىن كوردى. قامقورشىسىز, قولعاناتسىز, ومىردەن راحات كورمەگەن كۇيى.

بورگەننىڭ ءۇيى – وكىنىش ءۇيى. ءبىزدىڭ ارماندارىمىزدىڭ, ءبىزدىڭ بولاشاققا قۇرعان ۇزاق مەرزىمدى وتباسىلىق, جەكە ادامدىق جوسپارلارىمىزدىڭ ارقاشان جۇزەگە اسا بەرمەيتىنىنىڭ مىسالى ىسپەتتى. بالامىزعا ايتامىز, «سەن شىدا, ەرتەڭ ۇلكەن ءۇي الامىز, سوندا ءوزىڭنىڭ بولمەڭ بولادى, كەرەگىڭدى سول كەزدە جاسايمىن», اتا-اناعا ايتامىز, «شىداي تۇرىڭىز, شارۋامدى ىڭعايلاپ الايىن, سودان سوڭ تويىڭدى دا وتكەرەم, سىيىڭدى دا قىلام», جارعا ايتامىز, «قويا تۇر, قاراجاتتى قا­جەتكە جۇمسايىق, سەنىڭ قالاۋىڭ قايدا قا­شار دەيسىڭ», وتانعا ايتامىز, «قاجەتىڭە جارارمىن, قايراتىم بەكىسىن, اۋەلى ءوز باسىم­دى وڭاپ الايىن».

كوممۋنيزمگە جەتە الماعان كۇيى كۇي­رەگەن كەشەگى يمپەريا سەكىلدى ءبىز دە ءوز ومىرىمىزدە كەلەر يا كەلمەس كۇندەردىڭ مەرەيى ءۇشىن اركەز بۇگىندى قۇرباندىققا شالىپ وتىرامىز. بۇگىن ايتىلماعان ءسوز ەرتەڭ ايتىلا ما, بۇگىن جاسالماعان شارۋا ەرتەڭ بولا ما؟ بالاڭا ءدال بۇگىن كەرەك بولعان ويىنشىقتىڭ ەرتەڭ كەرەك بولارىنا سەنىم بار ما؟ جاعدايىڭ وڭالعانشا, قارياڭ مەن كەيۋاناڭنىڭ ءتىرى تۇرارىنا سەنىم بار ما؟ قوعامىڭدى بۇگىن كەرەك ەتپەسەڭ, ەرتەڭ وعان كەرەك بولارىڭا سەنىم بار ما؟

بورگەننىڭ ءۇيى كوز ۇشىنداعى الدەبىر كولدىڭ جاعاسىندا بۇلدىراپ تۇر.

ديۋررەنماتت

قالىڭ وسكەن تال-داراقپەن كومكەرىلىپ جاتقان قىستاقتىڭ ىشىندە ەسكى ءبىر اق ءۇي شوشايىپ تۇر. بۇل ۇيدە زەينەت جاسىنداعى سۋديا تۇرادى. جولاي بۇرىلعان جولاۋشى رەتىندە بۇل ۇيگە مەيمان بولىپ تۇسسەڭىز, ءبىر قىزىققا تاپ بولارىڭىز انىق. ءۇي يەسى قوناق شاقىرادى, ۇيگە سۋديانىڭ دوستارى, ولار دا زەينەت جاسىندا – پروكۋرور, ادۆوكات جانە جەندەت كەلەدى. جانە, ءىشىڭىز سەزگەندەي, ءسىز ءبىر دەمدە كۇدىكتىگە اينالاسىز. بۇل دا ءبىر وزىنشە زەينەتكەرلەردىڭ قىزىعى. سوت باستالادى.

مىنەكەي, تراپس, قالادا تۇرا­تىن كوم­ميۆوياجەر – كادىمگى ساۋدا دەلدالى, كولىگى اپاتقا ۇشىراپ, جول بويىنا جا­قىن ورنالاسقان وسى ءبىر ۇيگە تۇسەدى. قۇدايى قوناق ءۇي يەسىنىڭ ىقىلاسىن كورەدى, اسىن ىشەدى جانە ولاردىڭ ويى­نىنا قاتىسۋعا قىزىق ءۇشىن كەلىسىم بە­رەدى. اڭگىمەنىڭ قىسقاسى سول, قىرىقتان اسقان سانالى عۇمىرىندا كىسى بالاسىنا قيانات قىلمادىم دەپ سانايتىن ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز – كۇدىكتى تراپس سوت بارىسىندا كىسى ولىمىنە ايىپتى دەپ تانىلىپ, ءولىم جازاسىنا كەسىلەدى.

سوت شەشىمىنە نازار اۋدا­رايىقشى: «الفرەدو تراپس, سەن كىسى ءولتىردىڭ! ومىرىڭدە قولىڭا قا­رۋ ۇستاماساڭ دا, ءوزىڭ ءومىر سۇرەتىن الەمدەگى مەحانيزم سەنى كىسى ولتىرۋگە الىپ كەلدى».

شۆەيتساريالىق جازۋشى فريدريح ديۋررەنماتتىڭ ءۇيى – ار ءۇيى. ادامنىڭ ءوز ىشىندەگى ار مەن ۇياتتىڭ سارايى. اداسقان جۇرەك تابا العان. تراپستىڭ كولىك اپاتىنا ۇشىراۋى – ءبىر ءسات توقتاپ, ءوز جۇرەگىنە ءۇڭىلۋى.

ادام تۇندە پروكۋرور –

ءوزىن ءوزى داتتايتىن,

ادام تۇندە ادۆوكات –

ءوزىن ءوزى اقتايتىن, – دەگەن قادىر اعامىزدىڭ ولەڭى بىردەن ەسكە تۇسەدى. وسى ءبىر ار ارپالىسىندا ادام بالاسى ءوزى وزىنە ەسەپ بەرە وتىرىپ, ايتقان ءسوز, قىلعان ءىستىڭ ءجونى مەن جوسىعىن, اعى مەن قاراسىن اجىراتۋعا تىرىسادى. كەيدە ءبىر كوزقاراس تا كىسى ولتىرەدى. ابايسىز ايتىلعان ءسوز دە اۋرۋ ەتەدى. قالاۋسىز جاسالعان ءىس تە كىسى قايعىسىنا سەبەپ بولادى. تراپس تا ەشكىمدى ولتىرگەن جوق, بىراق ونىڭ ءىس-ارەكەتى, قىزمەتقۇمارلىعى, قىزىلقۇمارلىعى – قارتايعان قىزمەتكەر گيگاكس مىرزانىڭ جۇرەك تالماسىنان ولۋىنە الىپ كەلەدى.

قانداي ارەكەتتىڭ دە ءبىر قياناتى بولادى. بىراق ادام بالاسى ءاربىر ارەكەتىنىڭ سالدارى قالاي بولارىن ويلانا بەرمەيدى عوي. ال اسىلىندا, ويلانۋ كەرەك. سالدار – سەبەپتەن اۋىر.

تارازي

كوكوزەك اۋىلىنداعى كوركەم شاتىرلى كوپ ءۇيدىڭ ءبىرى – جاتاعان ەسكى ءۇي. اۋىل شەتىندە تۇر. جاتاعان ەسكى ءۇيدى جامان سۇلتان, قارا قايىس سۇلتان, ءولىپ-تىرىلگەن سۇلتان, قارىنداسىن ءبىر قۇسقا ايىرباستاپ جىبەرگەن سۇلتان مەكەن ەتەدى.

ءوزى – مۇراپ, بۇكىل اۋىلدىڭ قىزىل­شاسىن سۋارادى. قادىرى ارتپاعان, قىز­مەتتە وسپەگەن, قىزىققا باتپاعان وسى ءبىر كەيىپكەردىڭ تابيعاتىن تانۋ ءۇشىن ونىڭ بارلىق ءىس-ارەكەتىنەن كوكتەي ءوتىپ, تەگىنە باراسىز, تامىرىنا قارايسىز, ءتۇسىن بولجايسىز, ءىسىن باعامدايسىز, قى­لىعىنا كۇلەسىز, قوڭىرلىعىن اڭدايسىز, اڭعالدىعىنا كۇيەسىز, سودان كەيىن بارىپ كوپتە جوق ادالدىعى مەن ادامدىعىنا توقتايسىز.

سۇلتاننىڭ جاماندىعى نەدە ەكەن دەسەڭىز – قوڭىرلىعىندا, مومىندىعىندا, قاناعاتىندا. ناداندىق, تالاپسىزدىق, كورسەقىزارلىق, ارينە پىسىقتىق تا وندا جوق. ەلگە كۇلكى بولارلىق ەبەدەيسىزدىك, ەپسىزدىك, اڭقاۋلىعى بار. اۋزىنان ءسوزى, يىعىنان ءبوزى تۇسكەن جامانعا ۇقساپ قالادى. بىراق وسى جاماندىق – وزگەشە ءبىر فيلوسوفيالىق كاتەگوريا. استارسىز قاراساڭ, اياز ءبيدىڭ جاماندىعى سەكىلدى. سول تۇرعىدان كەلگەندە, تارازيدىڭ ءۇيى – تازالىقتىڭ ءۇيى. وزىنەن باسقا ەشكىمگە قياناتى تيمەگەن, بوياۋى جۇقپاعان ءبىر ادام.

سۇلتاننىڭ ءوزى «جۇرتتىكى ءجون. ەل اۋزى­نا قاقپاق بولامىسىڭ؟» دەر ەدى. بىراق بۇل جونشىلدىك باس شۇلعاۋشىلىق ەمەس, ابايدىڭ «جۇرت ايتسا, بولدىسى» دا ەمەس, كونبىستىك تە ەمەس, كونفليكتىسىز كىسىنىڭ كەلىسىمى. شارۋاسىنا تياناقتى, بالا-شاعا توق, قارىنداسى ۇزاتىلدى, ءسانجانى وردە ءجۇر. جاپىرايسا دا جاتاعان ءۇيى – جانعا پانا.

سۇلتانعا باسقا نە كەرەك؟