تالكەككە تۇسكەن تاعدىر (كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ناعي ءىلياسوۆتىڭ ءىسى تۋرالى)

1945 جىلى ماسكەۋدە وتكەن جەڭىس شەرۋىنە قاتىسقان. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى تۋعان جەرىندە جاۋاپتى قىز­مەتتەر اتقاردى, اۋداندىق پارتيا كو­­­ميتەتىنىڭ حاتشىسى, «قازاق سسر-ءنىڭ 50 جىلدىعى», «قاراوزەك» جانە «كومسومول» كەڭشارلارىنىڭ ديرەكتو­رى, وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءبولىم مەڭ­گەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. بۇ­رىنعى «قازاق سسر-ءنىڭ 50 جىلدىعى» كەڭشارى قازىر ناعي ءىلياسوۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى.                                        

بۇرىنعى وبلىس باسشىسى سالىمگەرەي توقتامىسوۆ تۋرالى «قالتىراتقان كار­تا» اتتى ماقالا جازىلعان كەزدە كە­ڭەس وداعىنىڭ باتىرى ناعي ءىلياسوۆ اعامىز جايىندا جاعىمسىز دەرەكتەر كەزدەسىپ, قاتتى كوڭىلىم قالعان ەدى. با­لا كەزىمىزدە ناعي اعامىزبەن ماق­تا­نا­­تىنبىز. راسىن ايتقاندا, باتىر اعا­مىزدىڭ ەرلىك ۇلگىسىمەن تالاي ۇرپاق تاربيەلەندى. جاستار ۇلگى تۇتىپ جۇرگەن اعامىزعا جوعارى لاۋازىم يەلەرىنىڭ ۇلكەن مىنبەردەن «جۋليك ي پروحوديمەتس» دەپ ايتقاندارى, ارينە, جانعا باتتى. بۇل كەشە قان مايداندا ەرلىك كورسەتكەن باتىر اعامىزعا بەيبىت كۇندە جابىلعان جالا بولاتىن.

«قالتىراتقان كارتا» اتتى ماقالا 1962 جىلى «پراۆدا» گازەتىندە جاريا­لانعان «بيتايا كارتا» فەلەتون نەگىزىندە جازىلعان بولاتىن. گازەت تىل­­شى­لەرى ف.برەتسە مەن ح.قارجاۋباەۆ جال­­اعاش اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ب.تاسىباەۆتىڭ بەرگەن تۇسىنىكتەمە حاتىنا سۇيەنىپ, وبلىس باسشىسى س.توقتامىسوۆتىڭ كومەكشىسى الىمبەتوۆ, باسقارما باستىعى اداموۆ جانە جالاعاش اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ىلياسوۆپەن, ياعني قول استىنداعى قىزمەتكەرلەرىمەن بىرىگىپ, كارتا ويناعانىن سىقاق تىلىمەن قاتتى سىنعا العان ەكەن. ءىلياسوۆ اعامىز تۋرالى بىلاي دەلىنگەن: «...ۆسەح دولجنوس­تەي ەتوگو يگروكا نە پەرەچەست. سكاجەم تولكو, چتو حوزيايستۆوۆانيە يلياسوۆا ۆ كاچەستۆە ديرەكتورا «زاگوتسكوتووكورما» وبوشلوس گوسۋدارستۆۋ ۆ 1.092.800 رۋبلەي ۋبىتكا ي ۆ 141 تىسياچۋ رۋبلەي راست­رات ي حيششەني. نو داجە ەتو سوكرۋشيتەلنوە بانكروتستۆو نە پومەشالو يلياسوۆۋ زانيات ەششە ودنۋ رۋكوۆودياششۋيۋ دولجنوست: ون ستال زامەستيتەلەم پرەدسەداتەليا دجالاگاشسكوگو رايسپولكوما».

ماسكەۋلىك جۋرناليستەردىڭ پىكىرى بويىنشا وبلىس باسشىسىنىڭ كارتاعا قۇمار ەكەنىن ءبىلىپ, قاراماعىنداعى قىز­مەتكەرلەر ارنايى كارتا ويىنىن ۇيىمداستىرىپ, وعان قاساقانا ۇتى­لىپ تۇراتىن كورىنەدى. «وسىنداي ارسىز جولدارمەن وبلىس باسشىسىنىڭ قام­قورلىعىنا يە بولىپ, ولاردىڭ قىز­مەتتەرى جوعارىلاپ وتىرعان», دەيدى تىل­شىلەر. ولار فەلەتوندا بىلاي دەپ جازادى: «ليۋدي ستالي زامەچات, چتو ليۋبوۆ ساليمگەرەيا توكتامىسوۆيچا پري پودبورە كادروۆ نەيزمەننو سوپۋتستۆۋەت تەم, كتو اكتيۆنو پرويگرىۆاەت ەمۋ ۆ كۋلىس...». دالەل رەتىندە اداموۆ پەن ءىلياسوۆتىڭ بۇرىنعى اتقارعان قىزمەتتەرىن تۇگەندەپ شىعادى.

1962 جىلى 21 قاڭتاردا قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ بيۋروسى «پراۆدا» گازەتىندە جاريالانعان فەلە­تونعا بايلانىستى ارنايى وتىرىسىن وتكىزىپ, قىزىلوردا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ جۇمىسىنداعى ەلەۋلى كەمشىلىكتەر جونىندە قاۋلى قابىلدايدى. بيۋرو ۇسىنىسى بويىنشا 1963 جىلى 10 قاڭتاردا قىزىلوردا وبلىستىق پار­­تيا كوميتەتىنىڭ V پلەنۋمى وتە­دى. «قى­زىلوردا وبلىستىق پارتيا كو­مي­تەتى­نىڭ جۇمىستارىنداعى ەلەۋلى كەم­شى­لىك­­تەر جونىندە» كۇن تارتىبىندە ەكىنشى ما­سە­لە بولاتىن. الايدا قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ي.يۋسۋپوۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ءبىرىنشى بولىپ قارالادى. پلەنۋمدى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى شۋشارين اشىپ, حابارلامانى يۋسۋپوۆ جاسايدى. 1960-1962 جىلدار ارالىعىندا وبلىس كولەمىندەگى جەمقورلىق پەن تالان-تاراجعا تۇسكەن قوعامدىق دۇنيە-م ۇلىك تۋرالى ناقتى دەرەكتەر كەلتىرەدى. «نا وبەكتاح نارود­نوگو حوزيايستۆا وبلاستي ۆىياۆلەنى راستراتى ي حيششەنيا نا سۋممۋ 755.592 رۋب­ليا. پري ەتوم بولشايا چاست راسحيششەننوگو يمۋششەستۆا ي سكوتا سپيسىۆاەتسيا نا ۋبىتكي», دەيدى رەسپۋبليكا باسشىسى. – كرۋپنىە زلوۋپوترەبلەنيا ۆىياۆلەنى ۆ سوستەمە ترەستا «زاگوتسكوتووتكورم», گدە دوپۋسكاليس منوگوچيسلەننىە فاكتى زامەنى ۆزروسلوگو سكوتا نا مولودنياك, سوك­رىتيا وت ۋچەتا پولۋچەننوگو پريپلودا. پود ۆيدوم وتوۆاريۆانيا ناريادوۆ زدەس سكوت رازداۆالسيا رازنىم ليتسام پو وپتوۆىم تسەنام ي داجە بەسپلاتنو».

«زاگوتسكوتووتكورم» مەكەمەسىندەگى ۇرلىق پەن ىسىراپ ەتۋ قىلمىستارىنا بۇرىنعى باسقارۋشىسى ناعي ءىلياسوۆ كىنالى بولىپ شىعادى. پلەنۋمدا قابىل­دانعان قاۋلىدا بىلاي دەلىنگەن: «بيۋرو وبكوما پارتي نە تولكو نە پرينيالو رەشيتەلنىح مەر ك پرەسەچەنيۋ فاكتوۆ راسحيششەنيا گوسۋدارستۆەننوگو دوب­را ۆ سيستەمە ترەستا, نو پو سۋششەستۆۋ ۆزيالو پود زاششيتۋ جۋليكا ي پروحوديمتسا, بىۆشەگو ۋپراۆليايۋششەگو ترەستوم «زاگوتسكوتووكورم» يلياسوۆا, كوتوروگو پوزدنەە پرەدسەداتەل وبليسپولكوما توۆ.وسپانوۆ پروتاششيل داجە نا رۋكوۆودياششۋيۋ سوۆەتسكۋيۋ رابوتۋ».

وسىدان كەيىن ن.ءىلياسوۆ قىزمەتىنەن بوساتىلادى. كوپ كەشىكپەي پارتيا قاتا­رىنان شىعارىلىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى وعان قارسى قىلمىستىق ءىس قوزعايدى. ن.ءىلياسوۆ ەستەلىكتەرىنىڭ بىرىندە بىلاي دەيدى: «شىندىعى سول, قوعامنىڭ مال-مۇلكىنە, اقشا-قاراجاتىنا سۋىق قولدارىن ايانباي سۇققان وبلىس جانە اۋدان باسقارۋشى ءىرى لاۋازىم يەلەرى بىرىگىپ, ۇزاق ۋاقىتتان بەرى وبلىستىڭ مال بورداقىلاۋ ترەسى بويىنشا ورەسكەل ورىن الىپ, ىرگە تەپكەن قىلمىستى, سول ترەسكە ديرەكتور بولىپ كەلىسىمەن ءوزىم اشىپ, ماتەريالدارىن ءتيىستى ورگاندارعا بەرسەم دە, ونى ماعان اۋدارىپ, 1962 جىلى 19 قازاندا وڭتۇستىك كرايكومنىڭ بيۋ­روسىندا پارتيا بيلەتىمدى الىپ, ءۇي-مۇلكىمدى قاتتاپ, ءوزىمدى قىلمىستىق جا­ۋاپ­­قا تارتتى...».

جاس كەزىنەن ادال ەڭبەك ەتىپ, ادىلدىك ىزدەپ شىندىقپەن كۇرەسكەن ناعي ءىلياسوۆ وسىلاي قۋعىنعا ۇشىرايدى. ءبىرى بىلسە, ءبىرى بىلە بەرمەيتىن شىعار, كەزىندە «قارا­وزەك» سوۆحوزىنا ءىلياسوۆ اعامىز ديرەكتور بولىپ, كەيىنگە قالىپ قويعان شارۋاشىلىقتى رەسپۋبليكا كولەمىندە ءبىرىنشى ورىنعا شىعارادى. كەڭشاردا مالشىلارعا تۇرعىن ءۇي, مالدارىنا جاڭادان قورا سالىپ بەردى. ورتالىققا باسقا شارۋاشىلىقتا جوق بالالار باقشاسى, قوناق ءۇيى (!), كلۋب, اۋرۋحانا, اسحانا, مونشا, شاشتاراز, شەبەرحانا جانە ەلەكتر ستانساسى سالىنادى. كەڭشار تاجىريبە مەكتەبىنە اينالدى. باسقا الدىنعى قاتارداعىلارعا قاراعاندا, ن.ءىلياسوۆ باسقارعان سوۆحوزدىڭ كورسەت­كىشى ارتىق بولماسا, كەم بولمايدى. وسىنداي جەتىستىككە جەتكەن كەيبىر سوۆ­­حوز­دىڭ ديرەكتورلارى سوتسياليستىك ەڭ­بەك ەرى اتاعىن الىپ جاتتى. اڭگىمە بولىپ وتىرعان جىلدارى سىرداريا اۋدا­نىنا قاراستى «1 مامىر» كەڭشارى­نىڭ ديرەكتورى ورىنباسار بايىمبەتوۆ ەڭبەك ەرى اتاعىن الدى.                          

بايىمبەتوۆ اعامىز «پارىز» اتتى كىتابىندا بىلاي دەيدى: «جىل قورتىن­دىسىمەن اۋدانىمىزدىڭ مەنى ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىنە ۇسىنعانىن ەستىپ قۋانىپ قالدىم...سويتسەك اۋداننىڭ ۇسى­نىسى وبلىسقا بارعاندا لەنين وردەنى بولىپ وزگەرىپ, ونى بەكىتۋ جونىن­دەگى ۇسىنىس الماتىدان ماسكەۋگە قا­راي كەتەدى... ماسكەۋدەگى كوميسسيا مە­نىڭ قۇجاتتارىمدى الماتىعا تاعى قاي­­تارىپتى. سوكپ ورتالىق كومي­تە­تىندە وتىرعاندار: «ۇسىنىس قايتا قا­­رال­سىن. كورسەتكىشتەرى كوڭىلدەن شى­عىپ تۇر. قارسى بولماساڭىزدار – ەڭبەك ەرى اتاعىنا ۇسىنايىق», دەپتى. كەڭەس داۋىرىندە ەڭبەك ەرى اتاعىن الۋ ءۇشىن الدىمەن لەنين وردەنىمەن ناگرادتالۋى كەرەك. بۇل جولى بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بۇزىلدى. «وردەن, مەدال جونىندە ءبىر­اۋىز ءوتىنىش سالعان جوقپىن», – دەيدى بايىمبەتوۆ.

ارينە ەڭبەك ەرى باقىت قۇسى ءتا­رىزدى. اركىمنىڭ باسىنا قونا بەرمەيدى. بۇرىنعى سىرداريا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قونىسبەك قازانتاەۆ اعامىز ساياسي ويىنداردىڭ كەسىرىنەن ەڭبەك ەرى اتاعىن الا الماعان. قازانتاەۆپەن بىرگە جۇمىس ىستەگەن, سو­عىس جانە ەڭبەك ارداگەرى كوبەيسىن يساەۆ «قاجىرلى ەڭبەكتىڭ يەسى بولاتىن» اتتى ماقالاسىندا بىلاي دەيدى: «ق.قازانتاەۆ وتانىنىڭ كوپتەگەن جو­عارعى ناگرادالارىنا, سونىڭ ىشىندە ءۇش لەنين وردەنىنە يە بولدى. وسىعان باي­لانىستى, سوتسياليزم زامانىنداعى ادىلەتتىلىك بۇرمالاناتىنىن ايتىپ كەتەيىن, ويتكەنى مەن تاربيە سالاسىنىڭ ادامىمىن عوي. ءبىر جۇمىس سالاسىندا جوعارعى كورسەتكىشكە جەتىپ لەنين وردەنىمەن ناگرادتالسا, سول سالادا سول جەتىستىكتى ەكىنشى رەت قايتالاسا تاعى لەنين وردەنى مەن سوتسياليستىك ەڭبەك ەرىنىڭ التىن جۇلدىزى قوسىپ تاپسىرىلۋى كەرەك».

الايدا قازانتاەۆ ەكى ەمەس, ءۇش رەت لەنين وردەنىمەن ماراپاتتالىپ, بىراق ەڭبەك ەرى اتاعى بەرىلمەگەن. «مۇنى دوسقا از قۇرمەت دەپ وتىرعانىم جوق. بىراق جارتى عاسىردان ارتىق وتانىنا ءومىرىن قيىپ ادال قىزمەت جاساعان, ۇز­دىكسىز شاڭ جۇتىپ ەڭبەك ەتكەن, ەلدى اسى­راعان اسىل ازامات جۇرتپەن ءتيىستى باعاسىن الماعانىنا رەنجيمىز دە», – دەيدى يساەۆ.                 

ەلىنە ايانباي ەڭبەك ەتكەن ناعي ءىليا­سوۆ اعامىز دا جوعارعى اتاقتان ءۇمىتتى بولعان سەكىلدى. الايدا اتاق الماق تۇگىلى, قۋعىنعا تۇسكەن. قۇجاتتارعا قاراعاندا, ءىلياسوۆ ءوزىنىڭ تاعدىر تال­كەگىنە تۇسكەنىن قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ي.يۋسۋ­پوۆتەن كورەدى. كەيىن رەسپۋبليكا باسشىسى بولعان د.ا.قوناەۆقا جازعان حاتىندا بىلاي دەيدى: «12 وكتيابريا 1962 گودا, ۆوپرەكي ترەبوۆانيام نورمى پارتينوي جيزني, يۋجنو-كازاحستانسكي كرايكوم پارتي, پو ينيتسياتيۆە ي ناستويانيۋ سەكرەتاريا توۆ.يۋسۋپوۆا ي.يۋ., سنيال مەنيا س رابوتى, يسكليۋچيل يز ريادوۆ كپسس س پريۆلەچەنيەم ك ۋگولوۆنوي وتۆەتستۆەننوستي, بىل پرويزۆەدەن وبىسك ي وپيسانو ۆسە يمۋششەست­ۆو. ەتيم پيسموم نە سوبي­رايۋس پوۆليات نا سۋدبۋ توۆ. يۋسۋپوۆا ي.يۋ., پو ەگو مەتودۋ رادي كارەرى. يا حوچۋ راسسكازات, چتو ۆ رەزۋلتاتە نەزاكوننىح دەيستۆي توۆ. يۋسۋپوۆا ي.يۋ., زا پوسلەدنيە دۆا گودا پەرەجيل نەۆىنوسيمو تياجەلىە مورالنىە, پوليتيچەسكيە ي فيزيچەسكيە ترۋدنوستي...». وسى حاتتىڭ سوڭىندا مىناداي جولدار بار: «يا ليچنو زناكوم س توۆ.يۋسۋپوۆىم س 1948 گودا, ي زنال ەگو پرەستۋپنو-امورالنىي پوستۋپوك...».

سونىمەن جوعارى لاۋازىم يەلەرىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا جۇرگىزىلگەن ال­دىن الا تەرگەۋ كەزىندە ءىلياسوۆ اعا­مىزعا ەكى ايىپ تاعىلادى. ءبىرىنشىسى, «سا­لاقتىق, ياعني ۇقىپسىز قاراۋى سال­دارىنان ءوز مىندەتتەرىن لايىقتى ورىن­داماعان» دەيدى. سونىڭ سالدارىنان «زاگوتسكوتووتكورم» ترەسىندە ۇرلىق پەن ىسىراپ ەتۋ جاپپاي ورىن الىپ, مەم­لەكەتكە 1 ملن 72 مىڭ 800 سومعا زيان كەلگەن ەكەن. ەكىنشىسى, 1960-1962 جىل­دار ارالىعىندا قىزمەت وكىلەتتىگىن تەرىس پايدالانىپ, جەتىكول «وتكورم» سوۆحوزىنان 4 سيىر مەن 1 جىلقى جانە جاڭاقورعان «وتكورم» پۋنكتىنەن ءبىر تۇيەنى مەملەكەت باعاسىمەن ترەست قىز­مەت­كەرلەرىنە ساتىپ, شارۋاشىلىققا 705 سوم 79 تيىنعا زيان كەلتىرگەن كورىنەدى.

قىزىلوردا وبلىسىنىڭ سوت القاسى 1966 جىلى 14 مامىردا م.ەنيكەەۆ («زاگوتسكوتوووتكورم» ترەسىنىڭ 1958-1960 جىلدارى بولعان باسشىسى. – ءا.ب.) پەن ن.ءىلياسوۆتىڭ قىلمىستىق ءىسىن قاراپ, ادەتتەن تىس ۇكىم شىعارادى. ۇكىمدە بى­لاي دەلىنگەن: «كاك ۋسماتريۆاەتسيا يز پريلوجەننىح ك دەلۋ دوكۋمەنتوۆ (توم №2,3,5,6) يلياسوۆ پرەدپرينيمال ۆسە مەرى زاۆيسياششيەسيا وت نەگو پو سۆوەۆرەمەننومۋ ۆىياۆلەنيۋ زلوۋپوترەبلەني ي بەزحوزيايستۆەننوستي. ماتەريالى (بولەە 50 دوكلادنىح) بەز زادەرجكي پەرەداۆاليس يم ۆ پارتينىە ي سلەدستۆەننىە ورگانى. ون تاكجە ستاۆيل ۆوپروس و پريۆلەچەني ۆينوۆنىح ليتس ك وتۆەتستۆەننوستي ي ۆوزمەششەنيۋ ماتەريالنوگو ۋششەربا. كرومە توگو, سۆوەۆرەمەننو پودنيمال ۆوپروسى و پودبورە ي راسستانوۆكە كادروۆ, نو وتۆەتستۆەننىە ورگانى وستاۆليالي يح بەز ۆنيمانيا. كاك ۋستانوۆلەنو ۆ سۋدەبنوم زاسەداني, نەكوتورىە راسحيتيتەلي سوتسياليستيچەسكوي سوبستۆەننوستي, نەسموتريا نا نەودنوكراتنىە ترەبوۆانيا سو ستورونى ادمينيستراتسي ترەستا, دليتەلنوە ۆرەميا وستاۆاليس نا پرەجنيح دولجنوستياح, ي پري پوددەرجكە مەستنىح رۋكوۆوديتەلەي رايوننوي ورگانيزاتسي, سوۆەرشالي بولەە تياجكيە پرەس­تۋپلەنيا».                     

سوت ءىلياسوۆتىڭ ءىس-ارەكەتىندە «سا­لاق­تىق» سيپاتىنداعى قىلمىستىڭ قۇ­رامى بولماعانىن انىقتاپ, بۇل جو­نىندە ايىپ تاعۋدان باس تارتادى. ەكىنشى «قىلمىسىنا» بايلانىستى سوت قابىلداعان ۇكىمدە بىلاي دەلىنگەن: «حوتيا يلياسوۆىم نە بىل پريچينەن سۋششەستۆەننىي ۋششەرب حوزيايستۆۋ, ون سۆوي­مي دەيستۆيامي دال پوۆود وتدەلنىم ماتەريالنو وتۆەتستۆەننىم ليتسام ك راسترانجيروۆانيۋ گوسۋدارستۆەننىح سرەدستۆ.., تو ەست يلياسوۆا پريزنات ۆينوۆنىم پو ستاتە 143 ۋككازسسر (قىز­­مەت وكىلەتتىگىن تەرىس پايدالانۋ. ­– ءا.ب.), نو نا وسنوۆاني ستاتي 288 ۋپك كازسسر نە نازناچيت مەرۋ ناكازانيا (!)». راسىن ايتقاندا, قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى قىزمەت ورگاندارىندا قىرىق جىلداي جۇمىس ىستەپ, مىناداي سوت ۇكىمىن كەز­دەستىرگەن جوق ەدىم. سوت ءادىل بولۋعا تى­رىسقان, بىراق پارتيا ىقپالىنان شىعا الماعان سەكىلدى.

باتىر اعامىز ادىلدىك ىزدەپ ماسكەۋگە ەكى-ءۇش رەت بارادى. اۋەلى سوكپ وك-ءنىڭ قابىلداۋ بولىمىندە ن.س.حرۋششەۆتىڭ اتىنا ارىز جازىپ بەرەدى. بىراق ول اياق­سىز قالدى. ەكىنشى رەت بارعاندا كسرو قورعانىس ءمينيسترى, كەڭەس ودا­عىنىڭ مارشالى مالينوۆسكيدىڭ كو­مەكشىلەرىنىڭ ءبىرى قابىلداپ, ادىلەت­تىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە ۋادە بەرەدى. ءسويتىپ, سوكپ ورتالىق كوميتەتىنە شىعىپ, قازاقستان بويىنشا ينسپەكتورى ارزۋ­مانيان ءىلياسوۆتىڭ ءىسىن باقىلاۋعا الادى. مۇنىمەن شەكتەلمەي ن.ءىلياسوۆ كسرو باس پروكۋرورى ر.ا.رۋدەنكوعا ارىز جازىپ: «يا گلۋبوكو ۋبەجدەن, چتو مويا سۋدبا ۆ كازاحستانە وبرەچەنا نا نەزاكوننىي يسحود دەلا. ۆ سيلۋ يزلوجەننىح ۆ داننوم زاياۆلەني ۆسەح فاكتوۆ, ۋبەديتەلنو پروشۋ مويۋ سۋدبۋ رەشيت ۆ گەنەرالنوي پروكۋراتۋرە سسسر», دەيدى.

ايتا كەتۋ كەرەك, ادىلدىكتى ماس­كەۋدەن ىز­دەگەن جالعىز ن.ءىلياسوۆ اعامىز ەمەس. كەزىندە جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ «ۇلت­شىل» اتانىپ, قۋدالانعان كەزدە باسپانا ىزدەپ ماسكەۋگە بارعان. ماسكەۋ ارالاسقاننان كەيىن بارىپ جالاعاش, قارماقشى, سىر­داريا, تەرەڭوزەك جانە جاڭاقورعان اۋدان­دارىنداعى «زاگوتسكوتووكورم» ترەست بولىمشەلەرىنىڭ باسشىلارى جۇمىس­تارىنان بوساتىلىپ, بىرقاتارى قىلمىس­تىق جاۋاپقا تارتىلادى. «كسرو جانە رەسپۋبليكا پروكۋراتۋراسى, مەم­لەكەت قاۋىپسىزدىك كوميتەتى جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنەن ءبىر توپ جاۋاپ­تى ادام كەلىپ, وبلىستىق ىشكى ىستەر باس­قارماسىندا, وبلىستىق پروكۋرا­تۋرا جانە ترەست بويىنشا جا­بى­لىپ قالعان قىلمىستىق ىستەردى قاي­تا كوتەردى. ناتيجەسىندە, وبلىستىق ىش­كى ىستەر باس­قارماسىنىڭ باستىعى باق­بەر­گەنوۆ, ورىنباسارلارى مۋساەۆ پەن احمەتوۆ, وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ تەرگەۋ­شىسى ەرمەكوۆ جۇمىستان بوساتىلدى. كوپ ۇزاماي ناعىز قىلمىسكەرلەر مەن ولار­دىڭ قورعاۋشىلارى (نەبارى 40 ادامداي) تۇگەلدەي جازالاندى» , دەيدى ەستەلىگىندە ن.ءىلياسوۆ.

وسىدان كەيىن قازاق سسر جوعارعى سوتىنىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسى ءىلياسوۆ اعامىزدىڭ قىلمىستىق ءىسىن قايتا قاراپ, ونىڭ ءىس-ارەكەتىندە قىلمىستىڭ قۇرامى بولماعانىن انىق­تايدى. ءسويتىپ «پريگوۆور كىزىل­وردينسكوگو وبلاستنوگو سۋدا وت 14 مايا 1964 گودا – وتمەنيت ي دەلو پرويزۆود­ستۆوم پرەكراتيت زا وتسۋستۆيەم سوستاۆا پرەستۋپلەنيا», دەپ شەشىم قابىلداپ, بۇل ىسكە ءۇزىلدى-كەسىلدى تۇكتە قويادى.

ن.ءىلياسوۆ 1987 جىلى قايتىس بولدى. سوڭىنان «جاۋىنگەر جولى», «سوۆحوز – فابريكا ريسا» اتتى كىتاپتارى, كوپ­تەگەن جازباسى قالدى. سولاردىڭ ءبىرى ء«ومىر جولىنىڭ دوكۋمەنتتەرى جاي­­­­لى انىقتاما» دەپ اتالادى. بۇل جاز­­­بالارىندا اعامىز «تاعدىر ماعان ءۇش باقىت, ءۇش ءومىر» سىيلادى دەيدى. «وتىزىنشى – اشارشىلىق جىلدارى بالالار ۇيىنە ورنالاسىپ, امان قالدىم. تاشكەنتتەگى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەنى ءبىتىرىپ, سالاۋاتتى ۇستاز بولىپ ەلگە ورال­­­دىم. بۇل – ماعان تاعدىر سىيلاعان ءبى­­رىنشى باقىتىم ءارى ءبىرىنشى ءومىرىم. ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە ءۇش رەت جارالانسام دا, ەڭ جوعارعى, ءارى قۇرمەتتى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن الىپ, امان-ەسەن ەلگە ورالدىم. بۇل – ەكىنشى باقىتىم, ەكىنشى ءومىرىم. جالعان ايىپتار تاعىلىپ ۇزاق ۋاقىت قۋدالاندىم, پارتيا قاتارىنان شىعارىلدىم, قىل­مىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدىم. بىراق ادىلەتتىلىك تۇبەگەيلى مەنىڭ جاعىمدا بولعاندىقتان, قىلمىس جاساۋشىلار دا, ولاردى قىزعىشتاي قورعاۋشى مىقتىلار دا ءتيىستى جازالارىن الدى. سوعىس كەزىندە العان پارتيا بيلەتىمدى, داق تۇسىرمەي, بۇرىنعى تازا كۇيىندە قايتىپ الدىم. بۇل – مەنىڭ ءۇشىنشى باقىتىم جانە ءومى­رىم». مىنە, باتىر اعامىز وتكەن ءومىرىن وسىلاي باعالايدى.

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ناعي ءىليا­سوۆ­تىڭ ءومىرى مەن ەڭبەك جولى, سوعىس جىل­دارىنداعى ەرلىك ىستەرى كەيىنگى ۇرپاق­قا ونەگە بولاتىنى ءسوزسىز. بيىلعى جىلى ناعي ءىلياسوۆتىڭ 100 جىلدىعى. بۇل داتانى سىر جۇرتشىلىعى جوعارى دەڭگەيدە اتاپ وتەدى دەگەن سەنىمدەمىز.

ءامىرحان باكىر ۇلى,

ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قۇرمەتتى ارداگەرى,

وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك