مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيىن الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى تابيعي گازبەن قامتۋ جۇمىسىن سىنعا الىپ, ءتيىستى ەسكەرتۋ جاساعان بولاتىن. قازىر پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان تۋىنداعان مىندەتتەر ىركىلىسسىز جۇزەگە اسىپ, ايماقتاعى جۇمىس ءبىرشاما ىلگەرىلەدى.
ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قازىنادان 65 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەن ەكەن. بۇعان 1 500 شاقىرىمعا جۋىق ماگيسترالدى گاز جەلىسى مەن تاراتۋ جۇيەلەرى سالىنعان. وڭىردە 9 گاز تاراتۋ ستانساسى جانە اشىلعان.
بۇل ىستە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىنداعى كەلىسىم دە ءوز ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى. مىسالى, قازىرگى تاڭدا گاز قۇبىرىن تارتۋعا قاتىستى جالپى قۇنى 12 ملرد تەڭگە بولاتىن 9 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, باقاناس, سارىوزەك, اقتاس, اقدالا, جالعامىس, دوستىق اۋىلدارىن, ۇشتوبە, تەكەلى قالالارىن گازداندىرۋ جانە «بايسەركە – قاپشاعاي» گاز جەلىسىنەن جەتىگەن كەنتىنە دەيىن تابيعي وتىن جەتكىزەتىن قۇبىر قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن اتقارىلدى. سونىمەن قاتار «قازترانسگاز» كومپانياسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قارجىسى ەسەبىنەن 12,5 ملرد تەڭگەگە «ەسىك», «شەلەك», «جاركەنت», «ۇڭگىرتاس» گاز تاراتۋ ستانسالارى مەن ۇزىندىعى 628 شاقىرىم بولاتىن گاز تاسىمالداۋ جۇيەسى جاسالىپتى.
– گازداندىرۋ جىلى اياسىندا ءوڭىردىڭ ەلدى مەكەندەرىن گازبەن قامتۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جەردە وبلىستىڭ تالدىقورعان ايماعىندا تابيعي گاز جەلىسىنىڭ مۇلدەم بولماعانىن ەسكەرۋ كەرەك. وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆتىڭ تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا جۇرت كەڭەس كەزىندە دە سەزىنبەگەن يگىلىككە قول جەتكىزگەنىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. اسىرەسە اۋىل تۇرعىندارى كوگىلدىر وتىنعا قوسىلىپ, قۋانىپ جاتىر. بۇگىندە وبلىس ورتالىعىنداعى گازداندىرۋ ءىسى قارقىندى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس 4 كەزەڭگە بولىنگەن. قازىر ءۇشىنشى كەزەڭ اياقتالدى. ياعني تالدىقورعاندىق 47 907 ابونەنتتىڭ گازعا قوسىلۋىنا مۇمكىندىك بار. بۇل كورسەتكىش 54275 ابونەنتكە دەيىن جەتپەك. قازىر 10 972 تۇرعىن ءۇي مەن 60 كاسىپورىن كوگىلدىر وتىن تۇتىنىپ وتىر.
ال «تالدىقورعان – تەكەلى» گاز بۇرۋ قۇبىرى ارقىلى كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلاتىن تەكەلى قالاسى مەن ەسكەلدى اۋدانىندا دا گازداندىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. گاز قۇبىرى وتكەن جىلى ىسكە قوسىلعان بولاتىن, جالپى قۇنى – 1,2 ملرد تەڭگە, ۇزىندىعى – 31,3 شاقىرىم. بىلتىر ەسكەلدى اۋدانى قارابۇلاق اۋىلىنا 161,5 شاقىرىم گاز قۇبىرىن تارتىپ, كوگىلدىر وتىنمەن 15 مىڭ ابونەنتتى قامتۋ ءۇشىن وبلىس بيۋدجەتىنەن 1,7 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بيىل جۇمىس تولىق اياقتالادى. سول سياقتى كەربۇلاق اۋدانىندا دا كوگىلدىر وتىندى 24 ەلدى مەكەنگە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. وتكەن جىلى «سارىوزەك» گاز تاراتۋ ستانساسى مەن ۇزىندىعى 61,4 شاقىرىم گاز جەتكىزۋ قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. بۇعان 4,6 ملرد تەڭگە جۇمسالدى. بالقاش اۋدانىندا دا 16 ەلدى مەكەن گازداندىرىلادى. بىلتىر جالپى قۇنى 2,9 ملرد تەڭگەنىڭ جۇمىسى ىستەلدى. ناتيجەسىندە, «باقاناس» گاز تاراتۋ ستانساسى مەن ۇزىندىعى 51,2 شاقىرىم گاز جەتكىزۋ قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. قاراتال اۋدانىندا دا 17 ەلدى مەكەن گازداندىرىلۋى ءتيىس. «ۇشتوبە» گاز تاراتۋ ستانساسى ىسكە قوسىلىپ, 44,7 شاقىرىمدىق جەلى تارتىلدى. ال كوكسۋ اۋدانىنداعى 13 ەلدى مەكەنگە گاز كەلمەك. قازىر تابيعي گازعا اۋدان ورتالىعى – بالپىق بي كەنتىندە تۇراتىن 290 ءۇي قوسىلعان, تاعى 3050 ابونەنتتىڭ جەلىگە قوسىلۋىنا مۇمكىندىك بار. جالپى, بيىل اتالعان اۋداندارداعى ىشكى جەلىلەردىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, جەكە ۇيلەردى كوگىلدىر وتىن تاسىمالدايتىن قۇبىرعا جالعاۋ باستالادى, – دەيدى وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى باعلان تانەكەنوۆ.
جالپى, وبلىستاعى گازداندىرۋ جۇمىسى تۋرالى ايتقاندا ايماقتا بۇعان دەيىن كوگىلدىر وتىن ءيىسى سەزىلمەگەن اۋداندارعا ەرەكشە توقتالۋ پارىز. جوعارىدا باسقارما باسشىسى تىلگە تيەك ەتكەن وڭىرلەر قاتارىندا پانفيلوۆ اۋدانى دا بار ەكەن. بيىل ايماقتا 31 ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىنى كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزۋى ءتيىس. جانە وسى اۋداندا گازداندىرۋ ىسىنە قاتىسۋعا نيەتتى جەكە ينۆەستورلار دا بار ەكەن. مىسالى, جاركەنت» گاز تاراتۋ ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى «قازترانسگاز-ايماق» كومپانياسىنىڭ قارجىسىنا سالىنعان. ال «APLConstruction» سەرىكتەستىگى ءوز قاراجاتىنا جاركەنت قالاسىنا دەيىن گاز جەتكىزۋ قۇبىرىن جانە قالا ىشىندەگى گاز جۇيەسىن جۇرگىزگەن. قازىر 90 شاقىرىم جەلى تارتىلىپ, 283 ابونەنت تابيعي گازدى پايدالانىپ وتىر. اۋدان بويىنشا گازداندىرۋعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى سوماسى 5,642 ملرد تەڭگە شاماسىندا.
سونداي-اق جاركەنتكە كورشىلەس ۇيعىر اۋدانىندا دا ينۆەستوردىڭ اقشاسىنا گاز قۇبىرىن تارتۋ جۇمىسى جەمىستى ءجۇرىپ جاتىر. مۇندا 23 ەلدى مەكەنگە گاز تارتۋ مىندەتى تۇر. بىلتىر «ازيا گاز شونجى» سەرىكتەستىگىنىڭ جەكە قارجىسىنا «شارىن» گاز تاراتۋ ستانساسى مەن شونجى اۋىلىنا دەيىن جوعارى قىسىمدى گاز ماگيسترالى سالىندى. ناتيجەسىندە شونجى اۋىلىنداعى گازداندىرۋ دەڭگەيى 50 پايىزعا جەتكەن.
گازداندىرۋ ءىسى قاپشاعاي قالاسىندا دا قارقىندى جۇزەگە اسۋدا. وتكەن جىلى «الماتى – بايسەركە – تالعار» ماگيسترالىنان تارتىلعان 38 شاقىرىمدىق «بايسەركە – قاپشاعاي» گاز بۇرۋ قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. بۇل جوبا دا ينۆەستورلار ەسەبىنە كىرەدى ەكەن. ياعني جالپى قۇنى 4,5 ملرد تەڭگە جەكە قارجى قۇيىلعان. سونداي-اق ينۆەستورلار قالا ىشىندە 3,5 شاقىرىم جەلى جۇرگىزىپ, 1195 ابونەنتتى كوگىلدىر وتىنعا قوسىپتى. جالپى, قاپشاعايدى تولىق گازداندىرۋ جۇمىسى 2022 جىلى اياقتالادى.
ايتپاقشى, قيىر شەتتە جاتقان كەگەن مەن رايىمبەك اۋداندارىنا دا كوگىلدىر وتىن جەتكىزۋ كۇن تارتىبىندە تۇر. كەلەشەكتە 17,4 مىڭ تۇرعىنى بار ەكى اۋداننىڭ 23-ءى تابيعي گازعا قوسىلماق. قازىر مۇنىڭ نەگىزى قالانىپ جاتىر. ياعني «شەلەك – كەگەن» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋعا 52,1 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, قۇجاتى دايىندالۋدا. ال گاز قۇبىرىنىڭ ۇزىندىعى 117,5 شاقىرىمدى قۇرايدى. سول سياقتى اقسۋ, سارقان, الاكول اۋداندارى تۇرعىندارى دا تابيعي گازدان ءۇمىتتى. تاياۋ جىلدارى ىسكە قوسىلاتىن «تالدىقورعان – ءۇشارال» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى 74 ەلدى مەكەندى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋى ءتيىس. قازىر قۇجاتتاردى ازىرلەۋگە 96,9 ملن تەڭگە بولىنگەن. ال تالدىقورعان قالاسى مەن ءۇشارال قالاسىنىڭ اراسىن جالعايتىن گاز جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى 224 شاقىرىم.
وسى جەردە كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن ەرتەدەن كورىپ وتىرعان الماتى قالاسى ماڭىنداعى اۋدانداردا دا گازداندىرۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتقانىن ايتۋىمىز كەرەك. ويتكەنى مەگاپوليسپەن شەكتەسەتىن ايماقتارداعى جاڭا ەلدى مەكەندەردىڭ جىلدام بوي كوتەرۋى تۇرعىنداردىڭ كوگىلدىر وتىنعا دەگەن سۇرانىسىن جىل سايىن ارتتىرىپ كەلەدى. مىسالى, قازىر قالا ماڭى اۋداندارىنىڭ ەسەبىنە كىرەتىن 187 ەلدى مەكەندە 993,8 مىڭ تۇرعىن بار. وسى اۋىلدىڭ 134-ءى عانا تابيعي گازعا قوسىلعان. كورسەتكىش 71,6 پايىز شاماسىندا. قازىر تۇرعىن ۇيلەردى تولىقتاي تابيعي وتىنمەن قامتۋ ءىسى ىلە اۋدانىندا دا جۇزەگە اسۋدا. اۋدانداعى 29 ەلدى مەكەننىڭ 27-ءسى تابيعي وتىنعا قوسىلعان. كۇن تارتىبىندە جەتىگەن اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىن گازداندىرۋ تۇر. بۇل ءۇشىن 6,5 شاقىرىم گاز قۇبىرىن تارتۋعا 1,1 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرىلىپتى. ناتيجەسىندە, تاعى 41 ەلدى مەكەن گازعا قول جەتكىزبەك.
ال جامبىل اۋدانى بويىنشا 40 ەلدى مەكەنگە گاز قۇبىرىن تارتۋ كەرەك. بيىلدان باستاپ بۇل اۋداننىڭ 3 ەلدى مەكەنىنە تابيعي وتىن تارتىلادى. سوندا 85,2 مىڭ ادام گاز تۇتىناتىن بولادى. ەسەسىنە, الماتىنىڭ ىرگەسىندەگى قاراساي اۋدانى بويىنشا 47 ەلدى مەكەننىڭ قىرىق بەسىندە گاز بار. بۇگىندە 228,3 مىڭ ابونەنت تابيعي گازدى پايدالانىپ وتىر. تابيعي وتىن تاپشىلىعى اسا قاتتى سەزىلمەيتىن اۋداننىڭ ءبىرى – تالعار. وڭىردەگى 46 ەلدى مەكەننىڭ 42-ءسى گاز تۇتىنادى. ال وسى اۋدانمەن قوڭسىلاس ەڭبەكشىقازاقتا جاعداي كەرىسىنشە. مۇنداعى 46 ەلدى مەكەننىڭ تورتەۋىنە عانا گاز قۇبىرى بارىپ تۇر. اۋدان بويىنشا 66 مىڭ ادام تابيعي گازدى پايدالانۋ مۇمكىندىگىنە يە كورىنەدى.
جالپى, جەتىسۋ تۇرعىندارىنىڭ 56 پايىزى تابيعي گاز تۇتىنادى. ياعني وبلىستاعى 474 ەلدى مەكەننىڭ 144-ىنە كوگىلدىر وتىن جەتتى. بۇل كورسەتكىش تىلگە ورالىمدى بولعانىمەن, مۇمكىندىككە شاققاندا تومەن ەكەنى تاعى راس. سول سەبەپتى دە بيىل وبلىس بويىنشا «گازداندىرۋ جىلى» جاريالانىپ, مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتكە باسا ماڭىز بەرىلىپ وتىر.