پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا ءبىلىم مەن دەنساۋلىق سالاسىندا قوردالانعان وزەكتى ماسەلەلەردى قوزعادى. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىندا ەلۋ جىلدان استام تاجىريبەسى بار ءارى وسى سالاعا ەڭبەگى سىڭگەن مامان رەتىندە, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاعىنا يە بولعان العاشقى ۇستاز رەتىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەردى ناقتى جەتكىزۋى قالىڭ كوپشىلىكپەن بىرگە مەنى ەرەكشە قۋانىشقا بولەپ, كوكەيىمىزدەگىنى ءدوپ باستى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن.
زاماناۋي قوعام توتەنشە جاعداي جانە كارانتين كەزىندە ۇلكەن وزگەرىستەردى باسىنان كەشىرگەنى بەلگىلى. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرۋ, وتاندىق ءبىلىم سالاسىنىڭ دەڭگەيى, مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسى مەن مۇڭ-مۇقتاجى جانە اتا-انالاردىڭ قاشىقتان وقۋ ماسەلەسىنە قانشالىقتى دايىن ەكەنىنە انىق كوز جەتكىزدىك. بۇگىندە جاڭا تەحنولوگيالاردى بارىنشا يگەرىپ كەلەمىز. دۇرىس-اق. دەسەك تە, اششى دا بولسا شىندىقتى مويىنداي وتىرىپ, 5-10 جىل بۇرىنعى ءبىلىم ساپاسىنداعى كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەپ بارا جاتقانىن ايتا كەتۋىمىز قاجەت. مۇنى عالىمدار دالەلدەپ وتىر. وسى ورايدا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ءبىلىم بەرۋدى جəنە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن رەفورمالاردى قايتا زەردەلەۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارۋى بولاشاققا نىق سەرپىن بەرەدى.
ساپالى ءبىلىمنىڭ كىلتى وقۋلىقتا بولسا, ساپاسىز وقۋلىق ماسەلەسى وسى ۋاقىتقا دەيىن اتا-انالار تاراپىنان دا, پارلامەنت دەڭگەيىندە دە ءجيى كوتەرىلىپ كەلدى. «حالىق ايتسا, قالت ايتپايدى». حالىقتىڭ ۇنىنە پرەزيدەنتتىڭ قۇلاق تۇرە وتىرىپ, «ەلىمىزدە وقۋلىقتار ساپاسى مəسەلەسى ءجيى كوتەرىلەدى. ءبىلىم ساپاسى اينالىپ كەلگەندە وقۋلىقتىڭ ساپاسىنا بايلانىستى. بۇل – اكسيوما. سول سەبەپتى عىلىمي-پراكتيكالىق ساراپتاماعا قويىلاتىن تالاپتى ەدəۋىر ارتتىرىپ, وقۋلىقتاردىڭ اپروباتسياسىن تۇپكىلىكتى تۇردە كوتەرۋ كەرەك. بۇل – ءبىلىم جəنە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مىندەتى. ەلىمىزدەگى وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى وتە ناشار. زاڭنامالىق تۇردە سول وقۋلىقتاردى جازاتىن ادامداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن بەكىتۋدى تاپسىرامىن. ناشار وقۋلىق دايىندادىڭ با, جاراماي قالدى ما – ونى جازعان ادام جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرۋى كەرەك» دەپ اتاپ ءوتۋى سالادا قوردالانعان ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋىنا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. باستى ماسەلە, قازاقستاندىق وقۋلىقتاردا مازمۇننىڭ شەكتەن تىس كوپتىگى مەن ساعات سانىنىڭ ازدىعى. ال كۇندەلىكتى جاڭا ساباق ءوتۋ ەش ۋاقىتتا ساپالى بىلىمگە اپارمايتىنى انىق. وليمپيادا, ءتۇرلى كونكۋرستاردىڭ دا ءبىلىم ساپاسىنا قانشالىقتى اسەرى بار ەكەنى بەلگىلى. ءبىزدىڭ زامانىمىزدا رەپەتيتوردىڭ كومەگىنسىز ءبىلىم العان ۇرپاق ءوسىپ-ءوندى, بۇگىنگە دەيىن سونىڭ جەمىسىن كورىپ كەلەمىز. كەزىندە اۋىلدا دا, قالادا دا ءبىلىم ساپاسى جامان بولعان جوق. قازىرگىمەن سالىستىرا قارايتىن بولساق, ايىرماشىلىقتىڭ ۇلكەن ەكەنىن كورەمىز.
وسى تۇستا وقۋلىق پەن وقۋ مازمۇنى باستى قاپەردە ۇستايتىن ماسەلە ەكەنىنە توقتالىپ وتپەكپىن. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, وقۋلىق بالاعا دا, مۇعالىمگە دە, اتا-اناعا دا تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك. ال وقۋلىقتارداعى ارتىق مازمۇننان ارىلۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. وقۋلىق جازۋدا اۆتور جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ەسكەرىلمەي جاتاتىنى راس. بۇل ءۇشىن اۆتور جۇمىسىنا دەيىنگى وقۋ ستاندارتى, وقۋ باعدارلاماسى دۇرىس قۇرىلۋى كەرەك. سوندا عانا اۆتورلاردان جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتۋگە بولادى. كەيدە ءبىلىم ستاندارتى دۇرىس جاسالماعاندىقتان, وقۋ باعدارلامالارىنداعى تالاپ ەتىلىپ جاتقان جاعدايعا بايلانىستى اۆتورلاردىڭ سەبەپسىز كىنالى بولىپ جاتاتىن جاعدايلارى كەزدەسەدى. جاڭا بۋىن وقۋلىقتارى پايدا بولعان كەزدە تاپ-تاماشا دۇنيەلەردىڭ بولعانىنا بارشامىز كۋامىز. سول كەزدەگى اۆتورلارعا ايتار العىسىم شەكسىز. وسى تۇستا ى.التىنسارين اتىنداعى اكادەميا, اۆتورلاردى تاڭدايتىن باسپالار جانە وقۋلىقتاردى ساراپتامادان وتكىزەتىن ورتالىق – وسى ۇشتىكتىڭ بىرلىگى ءوز دارەجەسىندە بولسا دەگىم كەلەدى.
بىلىكتى مامان, مارتەبەلى ۇستاز بولۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن كاسىپ. ۇستازدىق – مارتەبەسى بيىك ماماندىق. مۇعالىم بولۋ ءۇشىن بالا جانىن ۇعىنىپ, ونىڭ كوكىرەك كوزىن اشاتىنداي دارەجەگە يە بولۋى كەرەك. جۇرەگى جىلى بولسا, مۇعالىم بارلىق ادامدى, ال ءتىلى جىلى بولسا, ۇستازدى بارلىق ادام جاقسى كورەدى. مىنە, وسى قاسيەت ۇستازدا بولۋى كەرەك. سوندىقتان دا مۇعالىمگە جاعداي جاساي وتىرىپ, تالاپ تا كۇشەيتىلگەنى ابزال.
پرەزيدەنت پەداگوگتەردىڭ مəرتەبەسىنە نازار اۋدارىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتىپ, قوعامداعى بەدەلدى, تانىمال تۇلعالارعا اينالدىرۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. «وسىلايشا, پەداگوگتەرگە ارنايى مەدال تاعايىندالماق. قازىرگى تاڭدا ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جəنە əلەۋمەتتىك سالادا جەمىستى ەڭبەك ەتكەندەرگە جاڭا «حالىق العىسى» مەدالى بەرىلەدى» دەدى پرەزيدەنت. ماراپات ءاربىر ۇستازعا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءارى ۇستاز ەڭبەگىنىڭ ءادىل باعالانۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. حالىق العىسىن العاننان اسقان مارتەبە بار ما؟.. زاماناۋي جەتىستىكتەردەن حابارى بار بىلىكتى ۇستازدار عانا بۇگىنگى وقۋشى سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرە الادى.
«ۇستا ۇستاحانادا شىڭدالادى» دەيتىن بولساق, ۇستازدى تالاپقا ساي وقۋ ورىندارى عانا دايىنداي الادى. پرەزيدەنت ءبىلىم سالاسىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءبىلىم وردالارىنا قويىلاتىن تالاپتىڭ كۇشەيتىلەتىنىنە توقتالدى. وسىعان بايلانىستى ديپلومدى وڭدى-سولدى بەرەتىن وقۋ ورىندارى جابىلادى دەۋىنىڭ ماڭىزى جوعارى. كەزىندە ءوزىم ءبىلىم العان تاراز پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن بۇگىندە دۋلاتي اتىنداعى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتكە قوسۋ قانشالىقتى دۇرىس بولدى؟.. بۇل ۇستازعا دەگەن قۇرمەتكە جاتا ما؟ ۇستاز شىعاتىن ۇستاحاناعا ءتۇستى دەي الامىز با؟
جانىمدى اۋىرتاتىن تاعى ءبىر نارسە – جاس مۇعالىمدەر جالاقىسىنىڭ تومەندىگى. ويتكەنى ءبىزدىڭ ۇستازداردىڭ جالاقىسى ونىڭ وتىلىنە, ساناتىنا, ءبىلىم بەرۋدەگى كورسەتكىشىنە, شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرىنە كەلىپ تىرەلەدى. ينستيتۋتتى جاڭا بىتىرگەن جاس ماماندا بۇل قايدان بولا قويسىن. جوعارى جالاقىعا جەتۋ ءۇشىن كەمىندە 5-10 جىل ۋاقىت كەرەك. ال وعان ازعانتاي ايلىقپەن شىداۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان دا كەيبىر بىلىكتى ماماندار مەكتەپتەن كەتۋگە ءماجبۇر. مىنە, وسى جاعى دا ەرەكشە قارالسا دەپ ويلايمىن.
پرەزيدەنتتىڭ «مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن بەلسەندى تۇردە جەتىلدىرىپ, مەكتەپ باعدارلاماسىمەن ساباقتاستىرا ءبىلۋىمىز كەرەك. جۋىق ارادا 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تəربيەمەن جəنە بىلىممەن قامتۋ دەڭگەيى 100 پايىزعا جەتەدى» دەگەنى – وتە قۇپتارلىق ماسەلە. بالا ءۇش جاسىنان باستاپ داعدىلانىپ جاتسا, بىلىمگە دەگەن ىنتاسى سوعۇرلىم ارتاتىنى ءسوزسىز.
پرەزيدەنت سونىمەن بىرگە 2025 جىلعا قاراي 650 ورىندىق جəنە ودان دا كوپ وقۋشىعا ارنالعان 800 جاڭا مەكتەپ, اۋىلدارداعى تىرەك مەكتەپتەر ءۇشىن 114 ينتەرنات, 700-دەن اسا سپورتزالدارىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. ساپالى ءبىلىم تەك ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاساقتالعان مەكتەپتەردە عانا جۇزەگە اساتىنى بەلگىلى. قازاقستاننىڭ مەكتەپتەرى جاقسى جابدىقتالىپ, سىنىپتاعى وقۋشىلار سانىنىڭ كوپ بولماعانى دا باسا نازار اۋداردى. مەكتەپتەردەگى بالا سانىنىڭ كوپتىگى ءبىلىم ساپاسىنا ايتارلىقتاي كەرى ىقپالىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. قىرىق مينۋتتا ءبىر سىنىپتاعى قىرىق بالاعا كوڭىل ءبولۋ, ءبىلىم بەرۋ, ونى تالاپ ەتۋ, سونىمەن بىرگە تاربيە بەرۋ – قۇلاققا كىرمەيتىن دۇنيە. تىپتەن, بىلىكتىلىگى جوعارى مۇعالىمنىڭ دە بۇل ۇدەدەن شىعا المايتىنى انىق. وسى تۇستا بالا تاربيەسىندە دە وسالدىق تانىتىپ وتىرعانىمىزدى مويىنداۋعا ءتيىسپىز. «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى», دەپ ءال-فارابي بابامىز ايتقانداي, پرەزيدەنت تاربيە ماسەلەسىنە باسا كوڭىل ءبولىپ وتىر. ءبىزدىڭ قانىمىزعا, جانىمىزعا جاقىنى – ۇلتتىق تاربيە. شەتەلدەرگە قانشاما ەلىكتەسەك تە, ۇلتتىق تاربيەنىڭ ماڭىزى زور. تاربيەنى مەكتەپتە دە, مۇعالىم دايىنداۋ بارىسىندا دا, وتباسىندا دا ءبىرىنشى ورىنعا قويۋىمىز كەرەك.
ء«بىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى دە – وتە وزەكتى مəسەلە. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا əكىمدەر بارلىق مەكتەپتى بەينەباقىلاۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق زاماناۋي سانيتارلىق تالاپتارعا ساي جاعداي جاسايدى. بۇل شارا جىل سوڭىنا دەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. قوعامدا وقۋشىلار اراسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ جəنە ءوز-وزىنە قول جۇمساۋدىڭ الدىن الۋعا ارنالعان بىرىڭعاي باعدارلاما ەنگىزۋ تۋرالى باستامانىڭ كوتەرىلۋى ورىندى. بۇل – تۇيتكىلدى مəسەلە», دەي كەلە پرەزيدەنت ءتيىستى ورىندارعا تاپسىرما بەردى. وتە قۇپتارلىق. باستى ماسەلە – بالانىڭ اماندىعى. قازىرگى كەزدە كوپتەگەن مەكتەپتە بەينەكامەرالار ورناتىلعان. دەي تۇرعانمەن, مۇمكىن بولسا, تەحنيكانىڭ بالالاردى كەز كەلگەن ۋاقىتتا باقىلاي المايتىنىن ەسكەرىپ ءارى «ۆاحتەر» ستاۆكاسىن ساقتاي وتىرىپ, بالالار قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن مەكتەپتەردى ءجۇز پايىز كاسىبي ارنايى كۇزەتشىلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعىن ويلاستىرساق, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
اياگۇل ميرازوۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى,
«وتان» وردەنىنىڭ يەگەرى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى