مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە وراي ۇندەۋ جاريالاعانى بەلگىلى. بۇل ۇندەۋدە پرەزيدەنت تاريحي ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ ءۇشىن ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىردى. بۇل باستامانى تاريحشىلار قاۋىمى اسا جىلى قابىلدادى.
سەبەبى مۇنداي قادامدى ەڭ العاش تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى كۇتكەن بولاتىنبىز. سوندىقتان ءوز ۇندەۋىندە ق.توقاەۆ زۇلمات جىلداردا قانشا ادامنىڭ زارداپ شەككەنىن شەگەلەپ ايتىپ بەردى. بولشەۆيكتەردىڭ 1920-50 جىلداردا حالقىمىزعا جاساعان زورلىق-زومبىلىعى قاي وتباسىن بولسىن اينالىپ وتكەن جوق. ءار اۋلەتتىڭ شەجىرەسىندە جاقىن تۋىستارى اشارشىلىقتان قىرىلعان, 1937-1938 جىلدارى جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان, جەر اۋدارىلعان, مال-مۇلكى تاركىلەنگەن, نە بولماسا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا تۇتقىنعا ءتۇسىپ, نەمىستىڭ لاگەرىندە بولعان, كەيىن كەڭەس وداعىنا ورالعان سوڭ سوتتالىپ, ايدالعان, اۋىر جۇمىستارعا جۇمىلدىرىلعان وقيعالار كەزدەسەدى. سوندىقتان وتانداستارىمىز پرەزيدەنتتىڭ ۇندەۋىندە بەرىلگەن تاپسىرمالاردى قولدايدى دەپ سەنەمىن.
ارينە, ەلىمىزدە «جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» ارنايى زاڭ بار. الايدا 1993 جىلى قابىلدانعان بۇل زاڭ كورشى رەسەيدە قابىلدانعان زاڭعا ۇقساس كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان جازىقسىز جازالانعان ازاماتتاردىڭ ءبىراز ساناتى اقتالماي قالدى. ماسەلەن, 1928 جىلى بايلاردى تاركىلەۋ كەزىندە داۋلەتتى ازاماتتاردىڭ كوبى ءىز-ءتۇسسىز جوعالىپ كەتتى. ولاردىڭ سوڭىنان ەشكىم ىزدەۋ سالىپ, تەرەڭنەن زەرتتەمەدى. سونداي-اق اشارشىلىق جىلدارىندا قىرىلعاندارعا ساياسي باعا بەرمەدىك. ۇجىمداستىرۋعا قارسى شىققان ون مىڭداعان كوتەرىلىسشىنى جازالاۋ وتريادتارى اياۋسىز باسىپ جانشىدى. سوتسىز, تەرگەۋسىز اجال قۇشىپ, ساي-سايدا سۇيەكتەرى اعاراڭداپ قالدى. قىل اياعى ماساق تەرىپ ءجۇرىپ, ءىستى بولعاندار, سوتتالعاندار قانشاما. سوندىقتان قازاق حالقىنىڭ باسىنا تونگەن وسىنداي قاسىرەتتەردى ۇمىتۋعا حاقىمىز جوق. شىندىقتىڭ شىراعىن جاعار كەز كەلدى. ياعني مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ۇندەۋىن – تاريحتى تارازىلاۋ باعىتىندا جاسالعان ۇلكەن قادام دەپ باعالاۋعا بولادى. سوندىقتان وسى كوميسسيانىڭ جۇمىسى ناتيجەلى بولادى دەپ ويلايمىز. سونىڭ جەمىسى رەتىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنا ۇسىنۋعا لايىقتى جاڭا تۇرپاتتاعى وقۋلىقتار جازىلادى, تاريحشىلارىمىزدىڭ كوپ تومدى ەڭبەگى تولىقتىرىلادى دەگەن سەنىمدەمىز.
زيابەك قابىلدينوۆ,
ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور