رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ توتەنشە جاعداي جونىندەگى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىسىن قورىتىندىلاعان وتىرىستا بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتتى.
پرەزيدەنت ءوز سوزىندە بۇكىل əلەمدى الاڭداتقان كورونوۆيرۋس ىندەتى كەزىندە ەل ازاماتتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قولعا الىنعان ءىس-شارالارعا توقتالىپ, پاندەميانىڭ سالدارىنان تۋىنداعان داعدارىسقا قارسى جۇمىستاردى ايتىپ ءوتتى. بۇكىل ەلىمىز وسى ىندەتكە قارسى كۇرەسۋ ءۇشىن جۇدىرىقتاي جۇمىلا ءبىلدى. Əسىرەسە دəرىگەرلەر, əسكەري قىزمەتكەرلەر, پوليتسەيلەر, ۆولونتەرلەر كۇن-ءتۇن دەمەي جۇمىس ىستەپ, وتانعا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتۋدە.
ەلىمىزدە توتەنشە جاعداي دەر كەزىندە جاريالانىپ, پاندەمياعا قارسى ءىس-شارالار ۋاقتىلى جانە ساپالى اتقارىلۋىنا بايلانىستى كوروناۆيرۋستىڭ جاپپاي تارالۋىنا جول بەرىلمەي توسقاۋىل قويىلدى. مۇنى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى, حالىقارالىق ساراپشىلار جوعارى باعالادى. دەگەنمەن پاندەميا ەل ەكونوميكاسىنا كەرى əسەرىن تيگىزىپ وتىر. وسىعان وراي مەملەكەت ازاماتتارعا, شاعىن جəنە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە قولداۋ كورسەتۋدە. پرەزيدەنتىمىزدىڭ پارمەنىمەن داعدارىسقا قارسى شارالار ءۇشىن 6 ترلن تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىندى. ەڭ ءبىرىنشى, جۇمىسسىز قالعان ادامدارعا 42 500 تەڭگە مولشەرىندە تولەم جاسالدى. بۇل كومەك 4,2 ملن ادامدى قامتىدى. 1 ملن-داي مۇقتاج وتباسى ازىق-ت ۇلىكپەن جəنە قاجەتتى زاتتارمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولدى. قيىندىققا تاپ بولعان كاسىپكەرلەر ءۇشىن سالىقتار مەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر مەرزىمى ۇزارتىلدى. 700 مىڭنان اسا كومپانيا مەن كəسىپكەر ءۇشىن سالىق جۇكتەمەسى ازايتىلدى. سول ارقىلى ولار 1 ترلن تەڭگەگە جۋىق قارجى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك تۋدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا ايتارلىقتاي قولداۋ كورسەتىلۋدە. Əسىرەسە ەگىس ناۋقانىنا كىرىسكەن شارۋالارعا ناقتى جەڭىلدىكتەر بەرىلۋدە.
پرەزيدەنت توتەنشە جاعداي رەجىمىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كوميسسيا ەكونوميكالىق ءوسىمدى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا بولىپ قايتا قۇرىلاتىنىن حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاي وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ; بيزنەستى قولداۋ جəنە ونى دامىتۋ, ءبىلىم جəنە عىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋ كۇن تəرتىبىنەن تۇسپەيتىنىن ايتا كەلە, داعدارىس كەزىندەگى جəنە ودان كەيىنگى دامۋدىڭ باسىمدىقتارىنا توقتالدى. ول باسىمدىقتار: ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ ءوزىن-ءوزى قامتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ; ەكونوميكانىڭ تابىس اكەلەتىن, جانە ادام كاپيتالىن دامىتاتىن باستامالارىن قولعا الۋ; ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ; ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ; جەكە كىرىس سالىعىنىڭ ۇدەمەلى ولشەمىن ەنگىزۋ; شەتەل ينۆەستيتسياسىن ەلىمىزگە تارتۋعا بار مۇمكىندىكتى جاساۋ باعىتتارىنا بارىنشا باسىمدىق بەرۋ.
پرەزيدەنت, اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلەتىنىن مəلىمدەدى. كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىن ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزۋ جانە ءونىم ءوندىرۋدى مولايتىپ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا 200 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. قازىردىڭ وزىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان فورۆاردتىق ساتىپ الۋلارعا قوسا «قازاگرو»نەسيەلەرىن قايتا قۇرىلىمداۋ جولىمەن قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلەدى. ەلىمىزدەگى 2 ملن-عا جۋىق جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردا, شاعىن جانە ورتا شارۋا قوجالىقتارىندا وندىرىلگەن ونىمدەردى دايىنداۋ, ساتىپ الۋ, وڭدەۋ جۇمىستارىنىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلماۋى سالدارىنان مىڭداعان توننا كوكونىس, جەمىس-جيدەك, باقشا داقىلدارى تۇتىنۋشىلارعا, قايتا وڭدەۋ كəسىپورىندارىنا جەتپەي ىسىراپ بولىپ جاتادى. پرەزيدەنت وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن, «اتامەكەن» ۇلتتىق كəسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, اۋىلداعى كووپەراتسيالىق جەلىنى دامىتىپ, «ەگىس القابىنان – دۇكەن سورەسىنە دەيىن» اتتى باعدارلامالىق جوبانى ىسكە اسىرۋدى تاپسىردى. وسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «قازاگرو» اق ارقىلى جىلدىق مولشەرلەمەسى 6 پايىزدان اسپايتىن جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيە بەرىلەتىن بولدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ توقتاعان ەكىنشى ماسەلەسى, «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بولدى. ەلىمىزدە بۇل باعىتقا 1 ترلن تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولىنىپ وتىر. ەندىگى ماسەلە, وسى قوماقتى قارجىنى ءتيىمدى پايدالانىپ, ونى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا, ەكونوميكالىق تابىس əكەلەتىن جانە ادام كاپيتالىن دامىتاتىن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, مەكتەپ, اۋرۋحانا , باسقا دا نىساندار سالۋعا پايدالانۋ.
تۇركىستان وبلىسىنداعى توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن جويۋ مəسەلەسىنە توقتالا كەلە, ق.توقاەۆ بۇل اپاتتان ماقتاارال اۋدانىندا 5 اۋىلدىڭ 1 مىڭنان اسا تۇرعىن ءۇيىن سۋ باسىپ قالعانىن, قازىر ونىڭ زارداپتارىن جويۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقانىن, كۇزگە دەيىن قيراعان ۇيلەردىڭ ورنىنا جاڭا تۇرعىن ۇيلەر سالىناتىنىن, زارداپ شەككەن ءəربىر ادامعا 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە وتەماقى تولەنەتىنىن, مال شىعىنى, تاسقىننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىنا تيگىزگەن زيانى تولىق وتەلەتىنىن ايتىپ, حالىق باسىنا كەلگەن بۇل اپاتتى تىكەلەي ءوزى باقىلاپ وتىرگانىن ءبىلدىردى. پرەزيدەنتتىڭ بۇل ءسوزى ءبىزدىڭ قينالعان كوڭىلىمىزدى ورنىنا ءتۇسىرىپ, مەملەكەت قاجەتتى شارالاردىڭ ءبəرىن جاسالىپ جاتقانىن, بىزگە سابىر مەن ءتوزىم قاجەت ەكەنىن ءبىلدىردى.
قۋانىش ايتاحانوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى