كۇننىڭ كۇركىرى ەرىكسىز كوككە قاراتادى. جاي وتى جاسقانتادى. اعىل-تەگىل, ەبىل-سەبىل نوسەر. اقىندار ونى – اسپان كۇرسىندى دەر ەدى, اسپان قاھارلاندى دەر ەدى, اسپان جىلادى دەر ەدى.
كلاسسيكالىق ۇلگىدەگىدەي, اسپان بىردەن شايداي اشىلا سالعان جوق. تۇنجىراپ ۇزاق تۇردى. تىم ۇزاق تۇردى.
نوسەر باسىلعانىمەن, اعاش جاپىراقتارىنان جاڭبىر سۋى تامشىلاپ, تىرس-تىرس ەتىپ, كوكتەم كۇنىنىڭ كوركەم اۋەنىنە تابيعاتتىڭ تاعى ءبىر اسپابى سەكىلدى ءۇن قوستى. وسىنىڭ بارىنە شاتىر استىن قالقا ەتىپ, سەلقوس قاراپ تۇرعان كىسىنىڭ كوڭىلى الاي-تۇلەي كۇي كەشىپ, الابۇرتا قالاتىنى نەسى ەكەن؟ كوزىنىڭ الدى دىمقىلدانىپ, بەت ۇشىنا دوڭگەلەنە تامشى تۇرىپ, ونى جاڭبىر سۋىنداي سۇرتە سالاتىنى نەسى ەكەن؟..
جالپى, ادەبيەت يميتاتسيانى كوتەرمەيدى. مۇنداعى پسيحولوگيالىق پاراللەليزمنىڭ ءجونى بولەك, جايىندا, جالعان ەلىكتەۋشىلىكتى ايتامىز. تۇركى زامانىندا جاۋدىڭ الدىڭعى شەبىن بۇزۋشى ياعني سوگۋشى جاۋىنگەردى سوكمان دەگەن ەكەن. وسى سوكماندى جازار بولساڭىز, قالاي جازاسىز؟ ونىڭ ىشىندەگى الاساپىران سەزىمدى قالاي بەرەسىز؟ ونىڭ بويىندا ازداعان ۇرەي بار ەدى دەسەڭىز, جالعان ەمەس پە, ونىڭ بويىندا ۇرەي بولعان جوق دەسەڭىز, تاعى دا جالعان ەمەس پە؟ ونىڭ ءىشىن قايدان بىلەر ەدىك؟ جاۋدىڭ شەبىن سوگىپ كورمەدىك.
جىراۋلاردىڭ جورىق جىرلارىن سول ءۇشىن جاقسى كورەسىز, ولاردا سەزىمگە ەلىكتەۋ جوق, سەزىمنىڭ ءوزى بار. جيىرما جەتى جاسىندا جورىقتان جارادار بولىپ ورالعان دوسپامبەتتىڭ زارى سوندىقتان كۇيزەلتەدى, ماحامبەتتىڭ اشىنعان داۋىسى سوندىقتان ساي-سۇيەكتەن وتەدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان قازاق قالامگەرلەرىنىڭ سەزىمى سوندىقتان سەندىرەدى. دەمەك, ءاربىر ۇلى قالامگەر – ءوز تاعدىرىنىڭ جىرشىسى.
ال سوناۋ شىعىستا, الدەبىر شاھاردا الدەبىر ۇستاز ۇزاق ەگىلىپ جىلايدى. ونىڭ وكسىگى ءۇيدى تەڭسەلتكەندەي بولادى... سول ساتتە بولمەگە كىرىپ كەلگەن شاكىرت ۇستازىنىڭ جىلاپ وتىرعانىن كورىپ, ول دا قوسىلىپ, ەرىكسىز سولقىلداي باستادى. ۇستازدىڭ كوز جاسى شاكىرتتى جىلاتتى. سول ساتتە ۇستاز جىلاۋىن تىيىپ, شاكىرتىن كوز جاسى ءۇشىن جازعىردى دەيدى. شىن قايعىدان شىقپاعان كوز جاسى – كۇنالى كوز جاسى, جالعان كوز جاسى. ەلىكتەۋ ولەڭدى ولتىرەدى.
گوركيدىڭ كوز جاسى
ەگەر ءسىز وتكەن عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندەگى ورىس ادەبي قاۋىمىنىڭ ورتاسىنا تاپ كەلسەڭىز «گوركيدىڭ كوز جاسى سىڭگەن كونەتوز جيلەت ساتامىن. قىمبات ەمەس» دەگەن قىرشاڭقى ءسوزدى ەستىر ەدىڭىز, ءتىپتى سونداي حابارلاندىرۋدى كورىپ قالۋىڭىز دا عاجاپ ەمەس ەدى.
بارىنە كىنالى – پرولەتاريات جازۋشىسىنىڭ كوڭىلشەكتىگى. كوڭىلشەكتىك دەگەندە, جاي كوپ كىسىنىڭ ءبىرىنىڭ كوڭىل سىنىقتىعى ەمەس, ينتەللەكتۋالدىڭ ءيىر دە شيىر سەزىمدەرىنىڭ يۋگە بەيىم تۇرعىشتىعى. الايدا مۇنى يىلگىشتىك دەپ ءتۇسىنۋ دە جاڭساق پىكىر. اسا مارتەبەلى ابەستىك بولار ەدى. ونىڭ جاقسى شىعارماعا عانا ەمەس, جاقسى اۋەنگە دە ەلتىپ, ەگىلە سالاتىنىن سول ساتتە كوبىسى بىلەر-بىلمەس. قايبىر ادەبي سالوندار مەن كىتاپ كلۋبتارىندا جاس رومانيستەر گوركيگە وقىپ بەرگەن ءوزىنىڭ العاشقى شاتپاعىن جاڭبىر استىنداعى باقتان جاڭا عانا ج ۇلىنعان الماداي كويلەگىنىڭ ەتەگىنە ايالاي ءسۇرتىپ, ۇلى ادەبيەتتىڭ بولاشاعىنا قاراي ەنتەلەي باسىپ اسىعىپ بارا جاتاتىن.
«و, سەنى ۇلى ادەبيەت قانشا ۋاقىت كۇتتى!».
وسى ءسوزدى گوركيدىڭ اۋزىنان تىكەلەي ەستىگەن جاستاردىڭ ءبىر پاراسى ء«بىز كەلدىك!» دەپ شۋىلداسىپ جاتقاندا, قىر باسىنا شىققان قايسىبىر قىتاي كوسەمى سەكىلدى «مەن كەلدىم!» دەپ ايقاي سالعاندار دا ارا-تۇرا ۇشىراسىپ قالاتىن. سونىڭ ءبىرى, ارينە, ماياكوۆسكي. بۇلعاق. فۋتۋريست. الىپ.
وقيعا بىلاي بولعان. «شالبار كيگەن بۇلتتاردىڭ» بۋى ءالى باسىلا قويماعان تۇس. پوەمانىڭ ءۇزىندىسىن وقيدى. ادەتتەگىدەي, اسەرلەنگەن كەيىپكەرىمىزدىڭ كوزىنەن جاس شىعىپ كەتەدى. جىردىڭ ماقتاۋىن اسىرادى. وسىدان ارقالانعان اقىن ازاپتى شاقتاردىڭ وتەۋىن تاپقانداي, وزگەشە كۇي كەشەدى. ماياكوۆسكيدىڭ ءوز سوزىمەن ايتقاندا, كەيىن بەلگىلى بولعانداي, گوركيدىڭ كوز جاسى ءاربىر اقىننىڭ جيلەتىنە سىڭگەن ەكەن, سوندا دا, جيلەتتى ساقتاپ ءجۇرمىن, ولكەلىك مۋزەيلەردىڭ ءبىرى قالاسا, بەرۋگە ءازىرمىن.
گوركيدىڭ وسى ءبىر كوز جاسى ۋاقىتىندا ارزان كورىنگەنىمەن, كەيىن قىمباتقا ءتۇستى. جاس ادەبيەتتىڭ گ ۇلى, جاۋىننان كەيىن قىلتيا كوتەرىلىپ, قۇلپىرا بوي تۇزەگەن قىزعالداقتار سەكىلدى, ادەبيەت دالاسىن جاۋىپ قالدى. كوز جاسىمەن سۋعارىلعان سول گۇلدەردىڭ كوبى از جىلدان سوڭ ۇسىككە ۇرىندى.
مۇقاعاليدىڭ كوز جاسى
جيىرماسىنشى عاسىردىڭ قاراڭعى دالىزدەرىنىڭ بىرىندە, كۇڭگىرت جارىقتى تالماي جۇتقان تەرەزە الدىندا اقىن تەرىس قاراپ جىلاپ تۇردى.
ونىڭ جىلاعانىن ەشقاشان كورمەگەن زامانداسىنىڭ دا ىشىنە زار ءتۇستى. جازۋشىنىڭ جانى كۇيزەلمەي, قايتسىن. اقىندى جىلاتقان – تونالعان ولەڭ, كۇزەلگەن جولدار.
سودان بەرى تالاي جىلدار ءوتتى. سەكەمشىل تسەنزۋرا, سەزىمسىز رەداكتور ەندى جوق. كىتاپتىڭ اننوتاتسياسىن دا اۆتوردىڭ ءوزى جازادى. كىتاپ تا ەركىن شىعادى. اركىم ءوزىنىڭ قالاۋىنشا وزىنە انىقتاما بەرەدى. ات قويادى, ايدار تاعادى. اقشاسىن بەرسەڭ, اقشام تۇسكەنشە كىتاپ دۇكەنگە جەتەدى.
جيىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ جاپ-جارىق حوللدارىندا جايناي قۋانىپ, جادىراي كۇلگەندەر. پلاستيك تەرەزەلەردەن تۇسكەن جومارت شۋاق بار. وسى كۇلكى جىلاتا جازدايدى. ادەبي پارادوكس.