قارساقبايدان بەرلينگە دەيىن...

ستارىي رۋسسو جەرىندە بولعان ەدى...

ءبىز ون ءۇش جاس جىگىت 1942 جىل­عى 17 ماۋسىمدا قارساقباي كەن­تىنەن سوعىسقا اتتاندىق. ءبىزدى بىر­دەن كۋيبىشەۆ وبلىسىنىڭ توتسك تەمىر ­جول ستانساسىندا ورنا­لاس­قان 11-ءشى زاپاستاعى اتقىشتار بريگا­داسىنا جىبەردى. بۇل جەردە ءۇش اي بويى حيميالىق بارلاۋدىڭ بارلىق ءجون-جوسىقتارىنا ۇي­رەت­تى. سول كەزدەگى دەرەكتەر بويىن­شا, فاشيستەردىڭ حيميالىق سو­­عىس­قا دايىندىعى وتە جوعارى-تۇعىن. 1941 جىلى نەمىس ارميا­سىن­دا گاۋ­بي­تسالاردىڭ 2 ميلليون حيميالىق سناريادى جانە 500 مىڭ اۋىر سنا­ريادى بولعان ەدى. حي­ميالىق وق دارىلەر قوي­ما­­لارىنان نەمىستەر ماي­دانعا كۇنىنە 10 ەشەلون جىبەرۋگە دايىن بولدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز جاۋ قول­داناتىن ۋلى زاتتىڭ تابي­عا­­تىن انىقتاۋ, قورعانۋ شا­را­­­­­لارىن ۋاقتىلى قابىلداۋ ءۇشىن نەمىستەردىڭ حيميالىق شا­­­بۋىل­دى باستاعانىن ءبىلۋ, كە­­ڭەس اسكەرىنىڭ قارسى شابۋىلىن باس­تاۋ ماقساتىندا حي­ميا­لىق قا­ۋىپتىڭ اياقتالۋىن انىق­تاۋ بول­دى. مۇنىڭ ءبارى بىزگە حي­ميا­­لىق شابۋىلدى تويتارۋعا دا­­يىندىعىمىزدى جوعار­عى دەڭ­گەيدە قامتاماسىز ەتۋ مىن­دە­تىن قويدى. وقۋ قيىنعا سوقتى. سۋ­ۆوروۆ ايتقانداي «جاتتىعۋ قيىن بولسا سوعىسۋ وڭاي بولادى». ءسوي­تىپ قىركۇيەك ايىندا ءبىزدى ماي­دانعا جونەلتتى.

مەن ستارىي رۋسسو تۇبىندەگى ەلمەن كولىنىڭ ماڭايىندا ور­نا­لاسقان سولتۇستىك-باتىس ماي­دانىنىڭ 353-ءىنشى جەكە پۋلە­مەتتى-ارتيل­لەريالىق باتالونىنا تاپ بولدىم. بۇل جەردە كەڭەس اسكەر­لەرىنىڭ قورشاۋىندا قالعان 16-ىنشى نەمىس ارمياسى تۇردى. مەن توعىز ادامنان تۇراتىن پۋلەمەت ءبولىمىنىڭ كومانديرى ەدىم. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ءوزارا بىلاي ءبولىندى: ءۇش ادام پۋلەمەت پەن تانكىگە قارسى مىلتىق قا­سىن­دا كۇزەتتە بولادى, ءۇش ادام دەم الادى, ال ۇشەۋى جەركە­پە­نىڭ ىشى­نە جينالعان لاي سۋدى كو­تە­لوكتارمەن قايتا-قايتا سىرت­­قا تاسيدى. ءبىز بۇل جەردە قور­­شاۋدان شىعۋعا ۇمتىلعان نە­مىس برونەترانسپورتەرلەرىنىڭ شا­بۋىلىن تويتارۋمەن ەكى اي تۇردىق. اقپان ايىنىڭ اياعىندا قولباسشىدان شابۋىلعا شىعۋعا بۇيرىق الىندى. 25 اقپاندا, تاڭەرتەڭ شابۋىلعا شىقتىق. بەيتاراپ كەڭىستىكتەن ءوتىپ, قالىڭ قار باسقان نەمىس دزوتىنىڭ ال­دىن­داعى اشىق الاڭعا جەتتىك. فاشيستەر پۋلەمەتتەن تولاسسىز وق جاۋدىردى. كوپتەگەن جا­ۋىن­­گەر سول جەردە قازا تاپتى. ءبىز قاردىڭ استىنا تىعىلىپ ەڭبەكتەپ العا جىلجۋعا ءماجبۇر بولدىق. امبرازۋرانىڭ الدىندا جار بار ەدى, ءبىز سوعان سەكىرىپ ءتۇسىپ, تىنىس الدىق. دزوتتى قۇرتۋ ءۇشىن المۇرت ءتارىزدى گراناتالارى­مىزدى دايىنداي باستادىق. بىراق ولار ءبىزدى بايقاپ قالىپ ۇستى­مىزدەن گراناتا جاۋدىردى. جارى­لىس تولقىنىمەن جان-جاق­قا ۇشىپ كەتتىك, مەن ەسىمنەن تانىپ قالدىم...

ەسىم­دى جيسام نەمىس جەر­كە­­پە­­­­سىنىڭ ساتىسىندا جاتىر ەكەن­­­­مىن. جان-جاعىمدا اۋىر جا­را­­قاتتانعانداردىڭ ايقايى, ىڭقىلى قۇلاق تۇندىرادى. جەركەپە ءىشى تاستاي سۋىق. ءۇش كۇن بويى سانيتارلىق كومەك كورسەتىلگەن جوق. تەك ءتورتىنشى كۇنى عانا شانامەن مەدبيكە كەلىپ, ءبىزدى جاقىن ماڭايداعى تەمىر جول رازەزىنە جونەلتتى. جاۋىنگەرلىك گوسپيتالگە مەن جارالى بولعاننان كەيىنگى بەسىنشى كۇنى عانا جەتتىم. بۇل جەردە دارى­گەر­لەر رەنتگەنگە ءتۇسىرىپ دەنەمدە كوپتەگەن وق جارىقشاقتارى بار ەكەنىن ان­ىق­تادى. كوبىسى وپەراتسيامەن الىن­دى, ال وكپەمدە تۇرىپ قالعان تەمىر جارىقشاقتارى الىنعان جوق, ول كەزدەگى مەديتسينانىڭ مۇمكىنشىلىگى دە سوعىس كەزىندەگى قاۋىرت ۋاقىتتىڭ دا مۇرشاسى بولار, مىنە 57 جىل بويى سول تەمىردىڭ جارىقشاعى ءالى دە دەنەمدە «ساقتاۋلى» ءجۇر...

تەك كوپ جىل وتكەن سوڭ عانا, مايدانداستارمەن كەزدەسكەن كەزدە, بىزگە سول جەردە كومەككە كەلگەن روتا جاۋىنگەرلەرىنىڭ نەمىس دزوتتارىن تالقانداپ شابۋىلعا شىققانىن ەستىپ ءبىلدىم...

 كۋرسك دوعاسىنداعى شايقاس

1943 جىلدىڭ شامامەن 5-6 شىلدەسىنىڭ تۇنىندە جاۋ­دىڭ شابۋىلىنان حاباردار بول­عانداردىڭ بارىندە دە ۇيقى بولمادى. ورۋديا كومانديرىنىڭ اينالمالى ورىندىعىنان تۇرىپ, ساعاتىما قاراسام ءۇش جارىمدى كورسەتىپ تۇر ەكەن. جوعارعى ليۋكتى اشىپ تانكىدەن شىعىپ اياعىممەن ترانسميسسيالىق بولىمشەنىڭ ۇستىنە تۇردىم. تۇنگى تازا اۋانى قۇشىرلانا جۇتىپ جان-جاعىما قارادىم. اعاش اراسىنان اندا-ساندا قۇستاردىڭ ءۇنى ەستىلەدى. ...تاڭ الدىنداعى جارتى ساعاتتان كەيىن كەڭەس ارتيللەرياسى كۇشتى قارسى دايىندىق جۇرگىزدى. قولعا تۇسكەن تۇتقىننىڭ ايتۋىنشا, بۇل كۇشتى وتتى سوققى بولدى. ارتيل­لەريالىق قارسى دايىندىق باس­تاپ­قى مەجەدە ورنالاسقان نەمىس اسكەرلەرىنە ەلەۋلى شىعىن اكەلدى, جاۋدىڭ شابۋىلعا شىعۋىنا كەدەرگى جاسالدى.

قارسىلاستار شەشۋشى شا­بۋىل­عا كوشتى. «ايدان انىق, جاۋ وبويانسك شوسسەسىنە شىعۋدى كوزدەپ وتىر» دەدى پولك كومان­دي­رى, «ول كۇشتى تانكىلىك تارانمەن ءبىزدىڭ قورعانىسىمىزدى بۇزىپ وتپەكشى, بارلىق ۆزۆود, روتا كومانديرلەرىنە شابۋىلدىڭ باس­تالعاندىعى تۋرالى حابارلاۋ كەرەك, بولىمدەردى جاۋىنگەرلىك دايارلىق جاعدايىنا كەلتىرسىن» دەگەن كوماندا ەستىلدى.

ليۋكتەردىڭ ەسىكتەرى تارسىل­داپ جابىلىپ, موتور ءۇنى گۇ­رىل­دەپ ورمانعا جان ءبىتتى. شلەم­نىڭ ناۋشنيكتەرىنەن پولك كومان­ديرىنىڭ «گۆاردياشىلار جاۋ­عا قاراي العا!» دەگەن داۋسى ەستى­لىپ جاتتى. الدىمىزدا اۋىر سىناق تۇرعانىن بارلىق جاۋاپ­كەر­شىلىكپەن ءتۇسىندىم. وبويانسك تاس جولىنداعى قوزعالىس تولاسسىز بولدى. ءبىز باستاپقى جاۋىنگەرلىك مەجەگە جەتكەندە كەش تە تۇسە باستادى. سونىمەن 69-ىنشى گۆارديالىق تانكىلەر پولكى ياكوۆلەۆا سەلوسىنا جەتتى. ءبىز قانداي جاعداي بولسا دا جاۋدى وبويانسكىگە جىبەرمەۋىمىز كەرەك. بىراق جاۋ «جولبارىستارى» مەن «پانتەرالارىن» جۇزدەپ, ەكى جۇزدەپ شابۋىلعا شىعاردى. ءبىزدىڭ تانكىشىلەر ولاردىڭ بىر­جا­عىن ويسىراتسا, ەكىنشى جاقتان جاۋدىڭ تانكىلەرى تولىپ شىعا كەلەدى. بۇل تاريحتا بولماعان ءومىر مەن ءولىم اراسىنداعى قان­توگىس تانكىلەر شايقاسى ەدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ءبىرىنشى ەشەلوننىڭ ديۆيزياسى جاۋدىڭ كۇشتى ەكپىنىمەن كەيىن شەگىندى. گيتلەرشىلەرگە قاتتى سوققى بەرە وتىرىپ ءبىزدىڭ اسكەرلەر الدىن الا دايىندالعان مەجەگە – مايدان شەبىنە ۇيىمداسقان تۇردە شەگىندى.

قارسى سوققى بە­رۋ تۋرالى بۇي­رىق­تى ورىن­داۋ كەزە­ڭى جەت­كەن­دىكتەن ءبىز تان­كىمىزبەن العا ۇم­تىل­دىق. دالانى تانكىلەر موتورىنىڭ ءۇنى الىپ كەتتى. تاسادا تۇرعان ت-34-شىلەر سوعىس تارتىبىمەن جاۋعا ۇمتىلدى. تانكىلەردىڭ ارتىنان جاياۋ اسكەرلەر ەردى.

مەن زەڭبىرەك كومان­دي­رى بولعاندىقتان قاتتى قو­بال­جىدىم. سەبەبى نە­مىس­تەر­­دىڭ «جولبارىستارى» مەن «فەر­ديناند­تا­رىنىڭ» جۋان­دى­عى 88 مم بولاتىن زەڭبىرەگى ءبىزدىڭ تانكىلەردىڭ برونىن 2 كم قاشىقتىقتان تەسە الاتىن ەدى. مۇنداي جاعدايدا ءبىزدىڭ «وتىزتورتىنشىلەر» اشىق سو­عىستا جەڭىسكە جەتە الار ما ەكەن دەپ ويلادىم. جاۋ­دىڭ اۋىر تانكىلەرىنىڭ وسال جەر­­لەرى دە بار ەدى. اۋىر بولات تانكىلەر ىڭعايسىز شابان جىل­جي­تىن مۇنارالارىن بىزگە قاراي باعىتتاپ بۇرعانشا جەڭىل مانەۆرلى «وتىزتورتىنشىلەر» بىرنەشە رەت نىسانالى اتىپ ۇلگەرەتىن. دەگەنمەن, مەنىڭ ويلاعانىمداي ءبىراز شىعىنعا ۇشىرادىق.

قارسىلاستار كەزەكتى شابۋىل­عا شىقتى. ولار وبويانسك تاس جو­لىنىڭ بويىنداعى ماي­دانعا سانى 200-دەن اساتىن تانكىسىن شىعاردى. ۇلكەن شىعىنمەن جاۋدىڭ شابۋىلىن تويتاردىق. ءبىزدىڭ پوزيتسياعا شابۋىلداعان جاۋدىڭ بومبالاۋشىلارىن ءبىزدىڭ يسترەبيتەلدەر قۋىپ تاس­تاۋعا تىرىستى. نەگىزىندە وت پەن قالىڭ ءتۇتىن اراسىندا نە بولىپ جاتقانىن ايتۋ قيىن ەدى. شابۋىل اراسىنداعى قىسقا ۇزىلىستە ليۋكتى اشىپ, باسىمىزدى شىعارىپ, اۋا جۇتىپ جەڭىلدەنە دەمالىپ ءبىر-ءبىرىمىزدى قىس­قا جەڭىسپەن قۇتتىقتادىق. سويت­كەنىمىزشە بولعان جوق جاۋ­­دىڭ كەزەكتى شابۋىلى باس­تال­­دى. تاسادا تۇرعان ءبىزدىڭ تانكىلەر گيتلەرشىلەردى تۋرا اتۋ قاشىقتىعىنا جىبەرىپ الىپ, ولاردى وسال جەرلەرىنەن كوز­دە­دى. ءبىزدىڭ كەيبىر تانكىلەر توپتاسقان اۋىر جانە ورتاشا تان­كىلەردى اينالىپ وتە باستادى. ءبىز­دىڭ پوزيتسياعا جاقىنداعان جاۋ تانكىلەرىن ارتيللەريستەر مەن تانكيستەر قالىڭ وقپەن قارسى الدى. جاۋ مايداندا وققا ۇشىپ جانعان ماشينالارىن تاستاپ, شەگىنە وتىرىپ قايتا شا­­بۋىل جاساۋمەن بولدى. كورپۋس پوزيتسياسىنىڭ الدىنداعى دالا دا, قىر دا, ورمان دا ويىلعان شۇڭقىر, قيراعان تەحنيكاعا تولى ۇلكەن ءورت الاڭىنا اينالدى.

گيتلەرشىلەر وبويانسك باعى­تى­ندا ەلەۋلى جەتىستىككە جەتە الماي, باسەڭ شابۋىلعا كوشتى. جاۋ قىرۋار كۇش جۇمساي وتىرىپ قورعانىسىمىزدى تۇبىنە دەيىن بۇزا الماعاندىقتان ءبىزدىڭ تاباندىلىق كورسەتەتىنىمىزگە سەنى­مىمىز مولايا ءتۇستى. تانكيستەر, ارتيل­لەريستەر موتواتقىشتار ادام ايتقىسىز شىدامدىلىقپەن كۇرەسكەنىن كورىپ مەنىڭ دە ءۇمىتىم ۇلعايدى.

... كۇندىز ءبىزدىڭ پولكتىڭ پوزيتسياسىنا جاۋدىڭ 30 تانكىسى بەت بۇرعاندا ءبىز بۇيرىقتى كۇتىپ, شاي­قاس­تى باقىلاپ رەزەرۆتە تۇر ەدىك. الدىمىزدا تانكىگە قارسى اتاتىن زەڭبىرەكتەر تۇردى. جاۋدىڭ بىرنەشە تانكىسى تويتارىلدى. ءبىر كەزدە وڭ قاناتتاعى توبەنىڭ ۇستىنەن بىرنەشە «جولبارىس» شىعا كەلدى دە تۋرا باتارەياعا قاراي ۇمتىلدى. الايدا ولاردىڭ سناريادتارى تاۋسىلىپ اتاتىن وعى بولمادى. بىرنەشە مينۋتتان كەيىن زەڭبىرەك راسچەتتارى تاپتالۋى ءسوزسىز ەدى. ءبىر كەزدە ولاردىڭ قاسىنان سنارياد جارىلدى, ءبارى دە قازا تاپتى. ءبىزدىڭ شىدامىمىز تاۋسىلىپ, مەنىڭ تانكىم جانە باسقالار ورنىمىزدان قوزعالدىق. ورماننان شىعا ۇلكەن جىلدامدىقپەن كەلىپ, تارانمەن نەمىس تانكىلەرىن سوعىپ اۋدارىپ تاستادىق. مەن تاراننان كەيىن سوڭعى كۇشىمدى جيناپ جانىپ جاتقان تانكىدەن ازەر شىعىپ ۇلگەردىم. قۇلاق تۇندىرار قاتتى سوققىدان كونتۋزيا الدىم. ودان كەيىن نە بولعانىن بىلمەيمىن, ەسىمدى جيسام سانيتارلىق ءبولىمنىڭ پالاتاسىندا جاتىر ەكەنمىن...

 بەرلينگە شابۋىل

...كەڭەس اسكەرلەرى گەرمانيا جەرىنە تولىق اياق باسىپ بەرليندى شابۋىلداۋعا دايىندىق جاساپ جاتتى. ءبىزدىڭ ءبىرىنشى گۆارديالىق تانكى ارمياسى باستى سوققىنىڭ ناعىز باسىندا تۇرىپ نەمىستەردى بارلىق جولىندا دەم الدىرماي سوڭىنا ءتۇسىپ وتىرىپ ۇنەمى قۋمەن بولدى.

69-ىنشى گۆارديالىق تانكتەر پولكىنىڭ تانكيستەرى دانتسيگ پەن گدىنيادا اۋىر شايقاستاردى باستارىنان وتكىزدى. بۇل جەرلەردە نەمىستەر بىزگە قارسى «بەن­دە­روۆشىلەر» مەن «ۆلاسوۆ­شى­لاردى» قارسى قويدى. ولار بىزگە قارسى سوڭعى فاۋست-وعى قالعانشا سوعىستى. فاۋست-وقتارىمەن ءبىزدىڭ تانكتەردەن تانك قالدىرماي اتقىلادى. ولارعا جاقىن بارىپ تانكتىڭ شىنجىر تابانىمەن جانىشپايىنشا ولار تۇتقىنعا بەرىلگەن جوق. ەگەر ولاردىڭ فاۋست-وقتارى تاۋسىلىپ قالعان بولسا, ولار بەرىلمەي تانكتىڭ استىنا تۇسۋگە ۇمتىلادى نەمەسە قاشا جونەلەدى. ءبىز ولاردى تانكىمەن قۋىپ ءجۇرىپ شىنجىر تابانىمەن جانشۋعا ءماجبۇر بولدىق.

1945 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قارسىلاستاردىڭ نەگىزگى كۇشتەرى اياعىنا دەيىن تالقاندالدى. سوڭ­عى شەشۋشى بەرليندى شابۋىلداۋ وپەراتسياسىنا دايارلىق باس­تال­دى...

بەرلينگە شابۋىلدىڭ الدىندا ءبىزدىڭ ارميا, ونىڭ ىشىندەگى ءبىزدىڭ پولك جاڭا اسكەري ماشينالارمەن تولىقتىرىلدى. جەرگىلىكتى جەر جاۋدىڭ جاقسى قورعانا الۋىنا قولايلى ەكەنى انىق بولدى. باتپاقتى ساز وزەندەر مەن اعىپ جاتقان جىلعالار, ارىقتار, كولدەر – كەڭەس ارميا­سىنىڭ شابۋىلعا شىققان بولىم­دەرىن ابىرجىتۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بولشەكتەپ تاستاۋعا دا بولاتىن ءتيىمدى رەلەف ەدى. تانكيستەر ءۇشىن دە قيىندىقتار بولدى. ودەردىڭ باتىس جاعالاۋى باتپاقتى سازدى سۋ باسىپ جاتقان جەر. ونىڭ ارعى جاعىندا سال­بىراعان تىك جارتاستارى بار زەەلوۆ­سكي بيىكتىكتەرى. سونىمەن بىر­گە بەتوندالعان نەمەسە اعاش جەركەپەدەن جاسالعان وق اتىلاتىن نۇكتەلەر.

...ءالى ەسىمدە, ءساۋىر ايىنىڭ ورتا كەزىندە پولك ارميانىڭ باسقا دا قۇرامداس بولىمدەرىمەن بىرىگىپ ءتۇن قاراڭعىسىن جامىلىپ, الدىن الا دايىندالعان ۋاقىتشا جاسالعان وتكەلدەرمەن ودەردىڭ سول جاق جاعالاۋىنا شىقتى جانە پلاتسدارمدا ارنايى بەلگىلەنگەن الاڭعا كەلىپ تىرەلىپ كىردى.

كوپ مايدانداس جولداستارىم سوعىستىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن جەتكەن جوق. ەكيپاجدىڭ بۇرىنعى ەسكى تانكيستەرىنەن جالعىز قالدىم. بەرليندى شابۋىلداۋ كەزىندە كەنەتتەن مەنى ولتىرسە, ءبارىنىڭ دە بىتكەنى ەمەس پە؟!... مىنە, سوندىقتان دا ء«تىرى قالسام ەكەن جانە سو­عىس­تان كەيىنگى كەزەڭدى – كەڭەس ادام­دارىنىڭ قۋانىشتى باقىت­تى ءومىرىن كورسەم ەكەن...» دەگەن مەنىڭ ەڭ سوڭعى ارمانىم وسى بولدى.

1945 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىنداعى قاي كۇنى ەكەنى ەسىمدە جوق, تاڭعى ساعات 5-تە كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ «رەيحتىڭ» استا­ناسىنا سوڭعى شەشۋشى شا­بۋى­لى­نىڭ باستالعانىن مىڭداعان زەڭبىرەك قۇلاقتى جاراتىن قاتتى گۇرسىلمەن حابارلادى. اسپاندا ءبىزدىڭ بومبالاعىشتاردىڭ گۋىلى تولاستامادى. ارتيللەريالىق دايارلىقتان كەيىن جۇزدەگەن پروجەكتور جارق ەتە قالدى. ودەردىڭ ارعى جاعىنداعى ويپاتىنىڭ ءبارى مىڭداعان سناريادتىڭ, مينانىڭ, اۆياتسيالىق بومبالاردىڭ جارىلىسىنان ىرعالىپ بۋداقتاعان ءتۇتىن ارالاسقان كوگىلدىر جا­رىق­پەن جارقىراپ جاتتى. ءتۇ­تىن­­نىڭ تىعىز بولعانى سونشاما, ءتىپتى كۇشتى زەنيتتىك پرو­جەك­تور­لار­دىڭ ءوزى جارىققا جول اشا المادى. جاياۋ اسكەرلەر مەن تانكىلەر تىعىز ءۇيىرىلىپ شابۋىلعا شىقتى. بىزگە كۇشتى وتتى قۇيىنمەن دوت­تار­دىڭ, دزوتتاردىڭ, تان­كى­گە قار­سى مۇمكىن بولاتىن كەدەر­گى­لەر­دىڭ, قورشاۋلاردىڭ جانە قاق­پان­داردىڭ جۇيەسىن جەڭىپ وتۋگە تۋرا كەلدى.

...بەرلين ىشىندەگى كوشەلەر ءۇشىن شايقاستار دا باستالدى. ءبىزدىڭ شابۋىل مايدانىنىڭ شەبى يمپەريالىق كانتسەليا­ريا مەن رەيحستاگتان الىس ەمەس «تيرگاردەن» پاركىنە تى­رە­­لەتىن ۆيلگەلمشتراسسە كوشە­سى ارقىلى ءوتىپ جاتتى. بىزگە فاۋستاتقىشتار كەدەرگى جاسادى. كەيبىر كەزدە كاناليزاتسيالىق قۇدىقتا نەمەسە ءۇيدىڭ پودۆالىندا وتىرىپ الىپ كوشەگە شىققان تانكىلەردى اتا باستايدى. قاي جاققا قاراۋ كەرەك ەكەنىن بىلمەيسىڭ. ءبىز ءبارىمىز ەكيپاجبەن بىرگە كوشە جاققا شىققان كەزدە ءبىزدىڭ تانك ءوز ورنىندا تۇر ەكەن, راديست-اتقىش فاۋستاتقىشتارعا قارسى پۋلەمەتتەن وق جاۋدىرىپ جاتتى. گەرمانيا جەرىنە كىرگەن كەزدە كۇن سايىن شايقاسا وتىرىپ 5, 10, 15 شاقىرىمداي قاشىقتىقتى شابۋىلمەن الاتىن ەدىك, ەندى مىنە العا 5 مەترگە دە جىلجي الماي كەلەمىز. كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ تەرەزەسىنەن فاۋستاتقىشتاردىڭ شىققانىن اڭدىدىق. اتقىشتار كورىنىپ قالسا بولدى زەڭبىرەكتەن شرافنەلدى جانە جارقىنشاق سناريادپەن اتقىلايمىز. بۇرىن ءبىر سناريادتى نەمىستەردىڭ ءبىر توپ جاياۋ اسكەرلەرىنە جۇماساساق, ەندى ءبىر فاۋستاتقىشقا جۇمساۋعا تۋرا كەلەدى. وسىلاي ۇيلەردىڭ تەرەزەلەرىن اتقىلاپ وتىرىپ بەرليننىڭ كوشەلەرىمەن كۇن سا­يىن 50 نەمەسە 100 مەترگە عانا جىلجىدىق.

كوشەلەردەگى شايقاستاردا ءبىزدىڭ ارميانىڭ قۇرامدارى وسىلاي شابۋىل جاساپ وتىردى. ءتىپتى ەكيپاجدار تانكىدە ءبىر ادامىن عانا قالدىرىپ اۆتوماتپەن, گراناتالارمەن قارۋ­لا­نىپ كوپقاباتتى ۇيلەردەگى فاۋس­تات­قىش­تاردىڭ ىزىنە ءتۇستى.

25 ءساۋىر كۇنى قارسىلاستاردىڭ بەرلين ماڭىنداعى توپتارى تولىق قورشاۋعا الىندى, اسكەر­لە­رى اپاتتى جاعدايعا ەندى. بەرلين گارنيزونىنىڭ تاعدىرى الدىن الا شەشىلدى. تانكىنىڭ راديو­قابىلداعىشى ارقىلى 2 مامىر كۇنى تاڭەرتەڭ ارميا قولباسشىسىنىڭ وق اتۋدى دەرەۋ توقتاتۋ تۋرالى بۇيرىعىن تىڭدادىق. بۇل قۋانىشتى حابار ەدى. جاۋىنگەرلەر مەن وفيتسەرلەر بىرىنە-ءبىرى قۇتتىقتاۋعا ۇمتىلدى. اركىم ارقالاي پيس­تولەتتەن, ۆينتوۆكادان, اۆتوماتتان, زەڭبىرەكتەن اسپانعا وق اتقىلاپ باس كيىمدەرىن جوعارى لاقتىردى. جەڭىستىڭ قۇرمەتىنە ساليۋت اتتىق. جاۋ جەڭىلگەنىن مويىنداپ, بەرىلدى. بەرلين وتقا ورانىپ, جانىپ جاتتى.

ءبىز 1945 جىلدىڭ 9 مامىرىنا دەيىن بەرليندە تۇردىق. ورناعان تىنىشتىق اراسىنان داۋىستاپ سويلەيتىن كۇشەيتىلگەن قۋاتتى قوندىرعىلاردان گەرما­نيا­نىڭ بەرىلىپ, كاپيتۋلياتسيا جاساعاندىعى جايىندا ەستىلىپ جاتتى. وسىلايشا «بەرلين شابۋىلى» – شايقاسىن اياقتاپ 1946 جىلدىڭ 16 ناۋرىزىندا تۋىپ-وسكەن ۇيىمە, قارساقبايىما ورالدىم...

P.S.: بۇل قاندى سۇراپىل سوعىستىڭ ەل اۋزىندا جۇرگەن تەك ءۇش ماڭىزدى كەزەڭى تۋرالى عانا ءوز قولىمەن جازعان بەكتاي مايدانگەردىڭ باسىنان كەشىرگەن اڭگىمەلەرى... ارينە سوعىستا ءۇش جىل سەگىز ايدان اسا ۋاقىت بولىپ, جەڭىسپەن وتانىنا قايتا ورالعان, بۇگىندە باقيلىق بولعان جاۋىنگەردىڭ وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولارلىق, ايتىلماي كەتكەن, جازىلماي كەتكەن, تاربيەلىك ماڭىزى زور قانشاما اڭگىمەلەرى جەتپەي قالدى دەسەڭشى...!

ءيا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ەلى مەن جەرىنىڭ اماندىعى ءۇشىن قانىن اياماي توككەن قانشاما قازاق سولداتى قىرشىنىنان قيىلىپ, ەرلىكپەن قازا تاپتى. بۇگىندە مايدانگەرلەر قاتارىن ساۋساقپەن عانا ساناۋعا بولادى, ولارعا لايىقتى سىي-قۇرمەت كورسەتە الىپ ءجۇرمىز بە دەگەن تەرەڭ ويلار مەن سۇراقتار تۇسىنگەن ءاربىر ادامدى مازالايتىنى انىق! تاريح ساباقتارىن ءوز ۋاقىت ەنشىسىنە الىپ, ۇرپاق جادىنا ءالسىن-ءالسىن ءسىڭىرىپ وتىرۋ – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ قاسيەتتى پارىزى!

دايىنداعان

ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ