اڭگىمە ارقاۋى – ساياسي دوكترينا
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى – «نۇر وتان» حدپ ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى ەرلان نىعماتۋلين «نۇر وتان» حدپ بالقاش قالالىق فيليالىنىڭ كەزەكتەن تىس ءحىى كونفەرەنتسياسىندا «پارتيانىڭ «نۇر وتان». نۇرلى بولاشاق جولىندا!» اتتى ساياسي دوكتريناسى تۋرالى» بايانداما جاسادى, دەپ حابارلادى پارلامەنت سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
شاراعا قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى, باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ, پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى, مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
اڭگىمە ارقاۋى – ساياسي دوكترينا
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى – «نۇر وتان» حدپ ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى ەرلان نىعماتۋلين «نۇر وتان» حدپ بالقاش قالالىق فيليالىنىڭ كەزەكتەن تىس ءحىى كونفەرەنتسياسىندا «پارتيانىڭ «نۇر وتان». نۇرلى بولاشاق جولىندا!» اتتى ساياسي دوكتريناسى تۋرالى» بايانداما جاسادى, دەپ حابارلادى پارلامەنت سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
شاراعا قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى, باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ, پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى, مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
«ەل ازاماتتارىنىڭ ءومىرىن ساپالى تۇردە جاقسارتۋعا ۇمتىلۋ, ونى قوعامنىڭ كوپتەگەن مۇشەلەرىنىڭ كۇش-جىگەرىمەن جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقپەن قامتاماسىز ەتۋ – پارتيانىڭ ساياسي دوكتريناسىنىڭ باستى مىندەتى. دوكترينا – ادامدار جاڭارۋدىڭ ءار كەزەڭىندە ءبىرتۇتاس ەلدىڭ اجىراماس بولشەگى رەتىندە سەزىنەتىن كۇندەلىكتى قامقورلىق پەن بيىك ماقساتتاردىڭ قوسىلۋى بولىپ تابىلادى», – دەپ اتاپ ءوتتى ە.نىعماتۋلين.
سول كۇنى سەناتور ءلاززات تۇرلاشوۆ تا «نۇر وتان» حدپ الماتى وبلىسىنداعى قاراساي اۋداندىق فيليالىنىڭ كەزەكتەن تىس حV كونفەرەنتسياسىنا قاتىستى. جينالىستا اتالىپ وتىلگەندەي, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ دوكتريناسىندا ەكونوميكالىق تۇرعىدا وركەندەپ كەلە جاتقان, ءار ازاماتقا بەرىك الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرى بار مەملەكەت قالىپتاستىرۋ باعىتىنىڭ اينىماستىعى مازمۇندالعان. پارتيانىڭ ميسسياسى وركەندەۋ جولىنداعى, باسەكەگە قابىلەتتى جانە الەۋمەتتىك باعداردى ۇستانعان مەملەكەت قۇرۋ جانە بىرتە-بىرتە دامىتۋ جولىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ وتىر.
3-سەسسيا: مىندەتتەر مەن مەجەلەر
مۇنىڭ الدىنداعى پارلامەنتتىك بەتىمىزدە جاڭادان تاعايىندالعان ءبىر توپ سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ الداعى اتقارار جۇمىستارىنىڭ جوسپارىمەن تانىستىرعان بولاتىنبىز. بۇل جولى وسى پالاتانىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جاڭادان سايلانعان مۇشەسىنىڭ ءسوزى بەرىلىپ وتىر.
گەورگي كيم,
سەنات دەپۋتاتى:
– ءۇشىنشى سەسسيانى اشاردا سويلەگەن سوزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ بەس باعىت بويىنشا پارلامەنتتىڭ باسىمدىقتى مىندەتتەرىن ايقىنداپ بەردى. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مىندەتتەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ەكونوميكانى, سونىڭ ىشىندە «جاسىل» ەكونوميكانى جانە يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەردى ارى قاراي نىعايتۋ ءۇشىن بىرقاتار زاڭ جوبالارىن قابىلداۋىمىز قاجەت. ەڭ باستىسى, پارلامەنتكە استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋمەن بايلانىستى زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزىپ, باسىمدىق بەرىلگەن زاڭ جوبالارىنىڭ ۇلكەن بلوگىن جەدەل قاراستىرعان ءجون.
مەملەكەت باسشىسى باسىمدىقتى دەپ اتاپ كەتكەن زاڭ شىعارۋشىلىق مىندەتتەردىڭ ءتورتىنشى بلوگى قۇقىق قورعاۋ زاڭناماسىن تەرەڭ رەفورمالاۋ جانە جاڭعىرتۋ ەكەنى ءمالىم. وسىعان بايلانىستى پارلامەنت قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق جانە قىلمىستىق-اتقارۋشىلىق كودەكستەردىڭ, سونداي-اق, اكىمشىلىكتىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ جاڭا جوباسىن قاراۋى ءتيىس.
جوعارىدا اتالعان كودەكستەردىڭ قابىلدانۋىمەن قىلمىستىق سوت ءىسى جۇيەسى جاڭعىرتىلاتىن بولادى. ياعني, بۇل قۇقىق قورعاۋ زاڭنامالارى ازاماتتاردىڭ ەركى مەن بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, ونى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە شىعارادى. شىنتۋايتىندا, الەمدىك تاجىريبەنى پايدالانا وتىرىپ قازاقستاننىڭ سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلۋىندا جاڭا قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاسادى.
سوت جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى ۇلكەن جۇمىس ءوتىلى بار زاڭگەر رەتىندە مەنى قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق جانە قىلمىستىق-اتقارۋشىل ىق كودەكستەردىڭ, سونداي-اق اكىمشىلىكتىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ جاڭا جوباسى قاتتى قىزىقتىرادى. تولىقتاي العاندا, بارلىق ماسەلە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن قامتيتىن زاڭنامالاردى رەفورمالاۋدا بولىپ وتىر, ويتكەنى, كوپتەگەن پروبلەمالار مەن ماسەلەلەر پروكۋراتۋرانى, ارنايى قىزمەت ورگاندارىن جانە سوتتى ءبىر- بىرىمەن تىعىز بايلانىستىرادى. سوندىقتان دا بۇل باعىتتا اتقارىلار شارۋالار شاش ەتەكتەن.
ەلباسى ايقىنداپ بەرگەن زاڭ شىعارۋشىلىق مىندەتتەردى دەر كەزىندە قاراپ, قابىلداۋ ەلىمىز ەكونوميكاسىن جانە يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەردى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن دە قاجەت. مەن ءماجىلىس جانە سەنات دەپۋتاتتارى بولىپ, بۇل ۇدەدەن شىعامىز دەپ ويلايمىن.
جازىپ العان
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
پارتيا قۇجاتى بايىپتالدى
پارلامەنت سەناتى قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى راشيت احمەتوۆ باتىس قازاقستان وبلىسى, تاسقالا اۋدانىندا «نۇر وتان» كونفەرەنتسياسىنا قاتىستى.
«پارتيانىڭ «نۇر وتان». نۇرلى بولاشاق جولىندا!» ساياسي دوكتريناسىنىڭ «ازامات جانە مەملەكەت» تاراۋى بويىنشا ءسوز العان ر.احمەتوۆ: «ازاماتتىق قوعامنىڭ بولىگى بولىپ تابىلاتىن «نۇر وتان» پارتياسى حالىق مۇددەسىن كوزدەي وتىرىپ, ازاماتتىق باستامالاردى دامىتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا ۇمتىلادى. قۋاتتى مەملەكەت, ەڭ الدىمەن ءبىلىمدى, دەنساۋلىعى كۇشتى, ءوز كۇشىنە سەنىمدى ازاماتتار ەكەنى ايقىن. سوندىقتان, سالاماتتى ءومىر سالتىنا, جاڭا بىلىمگە, كاسىبي تۇرعىدا بىلىكتىلىككە ۇمتىلۋ قالىپتى جانە داعدىلى ادەت بولۋعا ءتيىس», – دەدى.
پارتيا دوكتريناسىنا قولداۋ ءبىلدىرىلدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا سەناتور ازاماتتارمەن ايماقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ ماسەلەلەرىن دە تالقىلادى. تاسقالا اۋدانىنىڭ تۇرعىنى جانبولات ايتجانوۆ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ورال – تاسقالا – ساراتوۆ اۆتوموبيل جولىن جوندەۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ول وسى كوكەيكەستى ماسەلەنى شەشۋدە سەناتور ر.احمەتوۆتەن كومەك كورسەتۋدى ءوتىندى.
*تالقىلاۋ تاعىلىمى
زياتكەرلىك مەنشىك ماسەلەلەرىنە ارنالدى
پارلامەنت سەناتىندا «زياتكەرلىك مەنشىك: وزەكتى قۇقىقتىق ماسەلەلەر جانە سوت پراكتيكاسى» تاقىرىبى بويىنشا دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى ءوتتى, دەپ حابارلادى وسى پالاتانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
شاراعا سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, جوعارعى سوتتىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ەكونوميكالىق قىلمىس جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ, ادىلەت, ىشكى ىستەر, قارجى, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىنىڭ, «اتامەكەن» وداعى» قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
وتىرىستا سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قايرات يششانوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى قازاقستان قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ دامۋىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىن اتاپ ءوتتى. «الەمدىك ەكونوميكا مەن ساياساتتا بولىپ جاتقان تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جەتكەن جەتىستىكتەرگە ايالداۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىنىن تۇسىنەمىز. زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى قازاقستان زاڭناماسى ونى ءتيىستى دەڭگەيدە قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندا دا وسى سالا بويىنشا جۇمىستار جالعاسا بەرەدى, ويتكەنى, زياتكەرلىك مەنشىكتىڭ جاڭا نىساندارى, ولاردى پايدالانۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى پايدا بولۋدا», – دەپ اتاپ ءوتتى ق.يششانوۆ.
سونىمەن بىرگە, وسى شاراعا توراعالىق ەتۋشى, كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرىك اقىلباي قازاقستاننىڭ الداعى ۋاقىتتا دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىنە جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارىن ءتيىمدى جانە دۇرىس قورعاۋ جۇيەسىن قۇرۋ بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
وتىرىس بارىسىندا ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى زاۋرەش بايمولدينا زياتكەرلىك مەنشىكتىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى بويىنشا ءسوز سويلەدى. تاۋار بەلگىلەرىن تىركەۋ بارىسىندا تۋىندايتىن داۋلار بويىنشا جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەرى بويىنشا سوت قاداعالاۋ القاسىنىڭ سۋدياسى نيكولاي مامونتوۆ ەگجەي-تەگجەيلى اڭگىمەلەدى. اۆتورلىق جانە قوسالقى اۆتورلىق قۇقىقتاردىڭ بۇزىلۋىمەن كۇرەس تۋرالى ءىىم قابىلداعان شارالار تۋرالى تەرگەۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى مارات قوجاەۆ بايانداما جاسادى. سەناتور يۋري كۋبايچۋك زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىنداعى ەلىمىزدىڭ زاڭنامالارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
*ىسكەرلىك ءىسساپارلارى
شارالار قولدانۋ – تەڭ جاعدايلارعا مۇمكىندىك
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى ەكونوميكالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى تالعاتبەك ءابايدىلدين «ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىنداعى ءونىم نارىقتارىندا باسەكەلەستىكتىڭ تەڭ جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى» تاقىرى بى بويىنشا حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلادى وسى پالاتانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
شارا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ برەست قالاسىندا ءوتىپ, وعان قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي دەپۋتاتتارى, مونوپولياعا قارسى ورگاندار مەن بيزنەس قاۋىمداستىقتارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
ەۋرازيالىق جوعارى ەكونوميكالىق كەڭەسىنىڭ 2012 جىلعى 19 جەلتوقسانداعى «نارىقتاردى شەكارالىق ايماقتارعا جاتقىزۋدىڭ سيپاتتارىن بەكىتۋ تۋرالى» شەشىمىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي اۋماقتارىن قامتيتىن شەكارالىق ايماقتارداعى نارىقتارعا تالداۋ جۇرگىزەدى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار بىرلەسكەن جۇمىستار ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتاردى, ۇستەم جاعدايدى اسىرا پايدالانۋ مەن جوسىقسىز باسەكەلەستىكتى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتا كەلىپ, سونداي-اق ءتارتىپ بۇزۋشىلارعا ءتيىستى شارالار قولدانۋ ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ تاۋار نارىقتارىندا باسەكەلەستىكتىڭ تەڭ جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتەتىنىن جەتكىزدى.
*دەپۋتات دابىلى
بالالار قۇقى زاڭمەن قورعالۋى ءتيىس
جامبىل احمەتبەكوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى.
بۇكىل قوعامدى ءدۇر سىلكىندىرگەن جاعىمسىز حاباردى باق تاراتتى. Yahoo Groups جانە Facebook الەۋمەتتىك جەلىلەرىندە جەتىم بالالاردى ساتۋ, ايىرباستاۋ تۋرالى جارناما بەرىلىپ, تاراتىلىپ تۇرعان حابارلاندىرۋلار اشكەرە بولدى. بۇل ساۋ باسى ساۋداعا تۇسكەن بالالاردىڭ ىشىندە قازاقستاننان اسىراپ الىنعان ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز دا بار. ياعني, ءبىزدىڭ تاعدىرى اۋىر وسى بەيباق بالالارىمىزدى كەيبىر شەتەلدىك اسىراپ الۋشى «اتا-انالارى» ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن جەتىم مالشا ساۋداعا شىعارىپ, ساتىپ جىبەرەتىندىگى بەلگىلى بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار, بۇل سايتتار بالالاردى ساتۋمەن قوسا, ولاردى الماستىرۋ, اۋىستىرۋمەن دە اينالىسادى ەكەن. بۇل ماسقارا قىلمىستى, قازىر ەستۋىمىزشە, امەريكالىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تەكسەرىپ جاتقان كورىنەدى. جاۋاپكەرلەر جاۋاپقا تارتىلار, زاڭسىز جارناماشى سايتتار جابىلار, بىراق, بۇل فاكت ءومىردىڭ تالقىسىنا تۇسكەن ءبىزدىڭ بەيباق بالالارىمىزدىڭ تاعدىرلارىنان, ولاردىڭ تىنىس-تىرشىلىكتەرىنەن حاباردار ەتەدى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, شەتەلگە اسىراۋعا بەرىلگەن بالانىڭ تاعدىرى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىمىزدىڭ باقىلاۋىنان شىعىپ كەتەدى, جەتىمدەرىمىز شەتەل اسقاننان كەيىن ولاردىڭ تاعدىرىنا ارالاسۋ تەتىكتەرى از. ۇلكەن كورشىمىز رەسەيدىڭ وزىندە بۇل ماسەلە شەشىم-ءتۇيىنى تارقاتىلماعان وتكىر ماسەلە بولىپ قالىپ وتىر. جات جەردە قاتىگەز اكەدەن اجال قۇشقان ديما ياكوۆلەۆ قاسىرەتىنەن كەيىن كورشى رەسەي شەتەلدىكتەردىڭ بالا اسىراپ الۋىنا تىيىم سالىپ, توقتاتىپ قويدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز دە شەتەلگە كەتكەن بالالارىمىزدىڭ تاعدىرىن نازاردان شىعارماي, باقىلاۋدا ۇستاۋعا مىندەتتى.
قازاقستاندا شەتەل اسقان بالالاردى قورعاۋ ماسەلەسى – بۇرىننان دا قىزۋ تالقىلانىپ كەلە جاتقان وتە وتكىر ماسەلە. وسىدان 5-6 جىل بۇرىن دا قوعامدا جەتىم بالالاردى شەتەلدىكتەردىڭ اسىراپ الۋىنا قارسىلىق بولىپ, قوعامدا قىزۋ پىكىرسايىس تۋعىزعان ەدى. الايدا, سول كەزدەگى مەملەكەتتىك ورگاندار دەپۋتاتتاردى شەتەلدىكتەرگە اسىراپ الۋعا بەرىلگەن جەتىم بالالاردىڭ بارلىعىن جارقىن ءومىر كۇتىپ تۇرعانىن ايتىپ, ولاردىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋعا نەگىز جوق دەپ سەندىرگەن ەدى. ءتىپتى, كەيبىر باتىستاعى باقۋاتتى وتباسىلار اسىراپ العان جەتىمدەردىڭ باقىتتى ومىرلەرىن تەلەديداردان كورسەتىپ, گازەتتەردە ەمدەلىپ قاتارعا قوسىلعان مۇگەدەك جەتىمدەردىڭ جارقىن بولاشاعى تۋرالى جارىسا جازعان ماقالالار شىققان بولاتىن...
الايدا, مىنا فاكت شەتەل اسقان بالعىن بوبەكتەرىمىز وزدەرىنىڭ جاڭا وتباسىنان ءبارى بىردەي ءوز باقىتىن تابا بەرمەيتىندىگىن كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىلىگى شەتەلگە كەتكەن بالالارىمىز تۋرالى دەرەكتەردى تۇگەندەپ, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ تاعدىرىن باقىلاۋعا الۋعا مىندەتتى دەپ ويلايمىن. قاجەت بولسا, بالالاردىڭ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ بولىگى بويىنشا تولىقتىرۋلار ەنگىزىپ, زاڭمەن تولىق قورعالۋى ءتيىس.
*ساۋال سالماعى
جول-كولىك اپاتى
ەلىمىزدەگى ادام ءولىمىنىڭ نەگىزگى سەبەبىنە اينالۋ قاۋپى بار
سەناتتىڭ سوڭعى وتكەن جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات ورىنباي راحمانبەرديەۆ ۇكىمەت باسشىسى سەرىك احمەتوۆتىڭ اتىنا ساۋال جولداعان بولاتىن. وندا بىلاي دەلىنەدى:
«رەسپۋبليكامىزدىڭ جولدارىنداعى جول ءجۇرىسى قاۋىپسىزدىگىنىڭ جاعدايى قاشاندا كۇردەلى بولعانى بەلگىلى, الايدا, سوڭعى كەزدەرى اۆتوكولىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە قاتەر توندىرەتىن دارەجەگە جەتكەندەي.
ءىىم جول پوليتسياسى كوميتەتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاماسى بويىنشا, 2013 جىلدىڭ 8 ايىنىڭ وزىندە عانا 13108 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلگەن , سونىڭ سالدارىنان 1824 ادام قازا تاپقان, ونىڭ 180-ءى بالالار; 17062 ازامات جاراقات العان, ونىڭ 3056-سى بالالار.
اپات سانىنىڭ كوپ بولۋىنا جۇرگىزۋشىلەردىڭ جول ءجۇرىسى ەرەجەسىن ورەسكەل بۇزۋى, جول ءجۇرىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىنىڭ ءتيىستى دارەجەدە جۇمىس ىستەمەۋى, جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ناشار جاعدايى سەبەپ بولىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, جۇرگىزۋشى كۋالىگىن وتە جەڭىل جولمەن الۋ – جولداعى ءتارتىپتىڭ تومەن بولۋىنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى ەكەنىن ايتىپ وتكەن ءجون. اۆتوكولىكتى دەنساۋلىق جاعدايىنا, جاسىنا جانە باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى رۋلگە وتىرماۋى ءتيىس ادامدار دا جۇرگىزۋدە. قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا قازاقستاندا 2010 جىل مەن 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانى ارالىعىندا ناركولوگيالىق جانە پسيحونەۆرولوگيالىق ديسپانسەردە تىركەۋدە تۇرعان, سونىڭ ىشىندە شيزوفرەنيا, پسيحوز, سوزىلمالى جانە اسقىنعان پسيحيكالىق اۋرۋلارى بار ازاماتتارعا جۇرگىزۋ كۋالىگى بەرىلگەنى تۋرالى 1826 فاكت انىقتالعان.
سونداي-اق, اۆتوموبيل جولدارى جوبالارىنىڭ ساپاسىز جاسالۋى جانە ورىندالۋى تۋرالى فاكتىلەر ءجيى كەزدەسىپ جاتادى. كۇندەلىكتى ومىردەن كورىپ جۇرگەنىمىزدەي, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە اۆتوكولىك سانى جەدەل ءوسىپ, اۋىر جۇك كوتەرەتىن, جوعارى جىلدامدىقپەن جۇرەتىن, گاباريتتى اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ جاڭا مودەلدەرى كوپتەپ پايدا بولىپ جاتىر. ال بىزدەگى جول سالاسىنىڭ جاعدايىن رەتتەيتىن نورماتيۆتىك قۇجاتتار بولسا ابدەن ەسكىرگەن, كەرەك دەسەڭىز, ولار وسىدان 20-30, ءتىپتى 40 جىل بۇرىنعى تالاپتارعا نەگىزدەلگەن.
وسىعان بايلانىستى, عىلىمنىڭ ەڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرىن, وزىق تاجىريبەلەرىن پايدالانا وتىرىپ, جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن مىندەتتى تۇردە كوتەرەتىن مەزگىل جەتتى دەپ ەسەپتەيمىز. سونىمەن قاتار, جولدى ساپاسىز سالعان قۇرىلىسشىلارعا دا قاتىستى جازادان بۇلتارتپاۋ شارالارى قولدانىلۋى قاجەت دەپ سانايمىز.
جول ءجۇرۋ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى بۇگىنگى كۇنى ورىن الىپ وتىرعان كۇردەلى جاعدايلار جۇرگىزۋشىلەردىڭ دەنساۋلىعىن قاتاڭ باقىلاۋعا, ولاردىڭ العاشقى جۇرگىزۋشىلىك دايىندىعىن جەتىلدىرۋگە, قولدانىستاعى اۆتوكولىكتىڭ تەحنيكالىق جاعدايلارىنا جوعارى تالاپتار قويۋعا, حالىقتى جول ءجۇرۋ قاۋىپسىزدىگى شارالارىنا ۇيرەتۋگە, جول قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى قۇقىقتىق نورمالاردى ودان ءارى سالماقتاندىرۋعا, جول ءجۇرۋ قاۋىپسىزدىگىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا, جولداردىڭ ساپاسىن قالىپقا كەلتىرۋگە جانە جول-كولىك اپاتىنان زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتۋدى جانە ونىڭ سالدارىن جويۋ جۇيەلەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەدى.
ەگەر بۇل ماسەلە جونىندە دەر كەزىندە ءتيىستى شارالار قاراستىرىلماسا, بولاشاقتا ول كۇردەلەنىپ, جول-كولىك اپاتى ەلىمىزدەگى ادام ءولىمىنىڭ ەڭ نەگىزگى سەبەبىنە اينالۋى ابدەن مۇمكىن. وسى جوعارىدا كورسەتىلگەن جاعدايلاردى ەسكەرە كەلە, وزىڭىزدەن قازىرگى كەزدە ۇكىمەت تاراپىنان وسى جول اپاتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان قانداي كەشەندى شارالار قاراستىرىلعانى تۋرالى اقپارات بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز».
ء*سىزدى نە تولعاندىرادى؟
ۇلتتىق برەندتەر قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلايىق
ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ساپالى ءونىم وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋ اياسىندا كوپتەگەن جۇمىستار قولعا الىنۋدا. اسىرەسە, وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق جانە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە بارىنشا قولداۋ جاساپ, دامىتۋعا مۇددەلى بولىپ وتىرمىز.
الماس تۇرتاەۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى.
قازاق حالقى ادام قاجەتتىلىكتەرىنىڭ ىشىندە استى جوعارى باعالاپ, قادىرلەي بىلگەن. «استان ۇلكەن ەمەسسىڭ», دەگەن سەكىلدى ەسكەرتپە سوزدەر, ماقال-ماتەلدەر وسىنىڭ دالەلى. قاي زاماندا, قالاي ايتىلعانىنا قاراماستان, حالىق استى قۇرمەتتەۋدىڭ جولىن, ونى ازىرلەۋدىڭ كوزىن, رەتىن تاۋىپ, جازدا دا, قىستا دا بۇزباي, قۇنارىن-ءنارىن ساقتاۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن جەتىك بىلگەن.
ءتورت ت ۇلىكتى ەرەكشە قادىرلەگەن اتا-بابالارىمىز ونىڭ ەتىن سۇرلەپ, سۇتىنەن قۇرت, كىلەگەي, قايماق, ىرىمشىك, سارى مايدى بارلىق ماۋسىمدارعا پايدالانۋعا مۇمكىن ەتسە, كوكونىس, جەمىس-جيدەكتەردىڭ تابيعي قۇنارىن ساقتاپ ورىكتى كەپتىرىپ, جۇزىمنەن – مەيىز, قاۋىننان – قاق جاساعان. قازىر دە اتا-كاسىپتى قولعا الۋشىلار بار, ولارعا قولداۋ اياسىن كەڭەيتە وتىرىپ, ۇلتتىق برەند قالىپتاستىرۋدى قولعا الۋىمىز كەرەك. مۇنى ۇساق-تۇيەك دۇنيە دەپ قاراۋعا بولمايدى. سەبەبى, الەم ەلدەرى بۇعان ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىر. مىسالى, شۆەيتساريادا «فونديۋ» دەگەن ىرىمشىكتىڭ استىنا وت جاعىپ قويىپ, نان باتىرىپ جەيتىن تاعامدى مەنشىكتەۋگە بۇگىندە بىرنەشە مەملەكەت تالاسىپ جاتىر. شىعىس ەۋروپانىڭ «پالەنكا» دەپ اتالاتىن ىشىمدىگىنە ۆەنگرلەر, بولگارلار, يۋگوسلاۆتار «ەن تاقپاق» بولىپ ارپالىسۋدا. وسى سياقتى «بۋدۆايزەر» دەگەن سىراعا چەحيا مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى تالاسىپ, ءبىرىنشىسى جەڭىپ شىقتى. امەريكادا بۇل سىرا ءنومىرى ءبىرىنشى سانالادى. قازىرگى كۇنى «بۋدۆايزەر» سىراسى چەحيانىڭ زياتك