نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى.
جالپىلاي العاندا, ءبىر ايدان كەيىن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس اياقتالۋىنا بايلانىستى مەرەيتوي اتالىپ وتىلەدى. الەمدە وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندەگى ۇرىستارعا قاتىسقان ميلليونداعان ادام بار. بىراق تاريح پەن قازىرگى زامان اراسىنداعى ايىرماشىلىق سوندا, اقش-تىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۋولتەر موندەيلدىڭ ايتۋىنشا, ء“ۇشىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ارداگەرلەر بولمايدى”.
جاڭا عاسىردىڭ ۇشقىر وقيعالارى قاۋىپسىزدىكتىڭ ەسكى تەتىكتەرىنە جاڭاشا قاراۋعا يتەرمەلەيدى. بۇل جەردە اڭگىمە يادرولىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى بولىپ وتىر. يادرولىق ەلدەردى باسقاراتىن ادامداردىڭ شاعىن شوعىرى جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋعا قاتىستى وزدەرىنىڭ ۇستانىمدارىن دالەلدەي الا ما؟ يادرولىق تەحنولوگيالارعا ناقتى دا ءتيىمدى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, ەگەمەن مەملەكەتتەردىڭ بەيبىت اتومدى دامىتۋ قۇقىنا قالايشا كەپىلدىك بەرۋگە بولادى؟ يادرو سالاسىندا جالعان ەمەس, تۇپنۇسقالى تەپە-تەڭدىكتى قالاي قامتاماسىز ەتكەن ءجون؟ تاراتپاۋ جونىندەگى پروبلەمالاردى شەشۋگە ديپلوماتيا الەۋەتى قانشالىقتى دەڭگەيدە پايدالانىلىپ ءجۇر؟
وسى جانە باسقا دا ماسەلەلەر ۆاشينگتوندا وتەتىن الداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتتە اشىق تا جەمىستى پىكىر الماسۋلاردىڭ تاقىرىبى بولادى دەپ سەنەمىن.
يادرولىق تاراتپاۋ – قازىرگى زامانعى يمپەراتيۆ
يادرولىق دەرجاۆالار كلۋبىنىڭ باقىلاۋسىز كەڭەيۋ قاتەرى – ءححى عاسىرداعى اسا كوكەيكەستى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى. ەگەر حالىقارالىق قوعامداستىق يادرولىق قارۋعا يە مەملەكەتتەر اۋقىمىنىڭ كەڭەيۋىنە قارسى ساياسي كۇش-جىگەر تانىتا المايتىن بولسا, ونىڭ سالدارلارى ۇلكەن اۋىرتپالىقتارعا الىپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن.
مەنىڭ كوزقاراسىمشا, تاراتپاۋ سالاسىنداعى بۇگىنگى احۋال كوڭىلدەگىدەن كوپ تومەن جاتىر. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى كەلىسىم (ياقتك) وزىنە ارتقان سەنىمدى اقتاي الماي وتىر. ويتكەنى, ول اسيممەتريالى بولىپ تابىلادى جانە يادرولىق قارۋى جوق ەلدەرگە قاتىستى سانكتسيالاردى عانا قاراستىرادى. ول ماگاتە مەن بۇۇ-نىڭ مەملەكەتتەردىڭ يادرولىق نىساندارعا حالىقارالىق ينسپەكتورلاردىڭ جىبەرىلۋىنەن اۋىتقۋ فاكتىلەرىنە ناقتى دا تۇسىنىكتى ىقپال ەتۋ تەتىكتەرىنە يە ەمەس. اقىر اياعىندا ياقتك ءوزىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا قول قويۋشىلار قاتارىنان ەشقانداي سالدارسىز شىعىپ كەتۋىنە ءمۇمكىندىك بەرەدى. وسى جاعدايلاردىڭ بارلىعى كەلىسىمنىڭ تيىمدىلىگى مەن ناقتىلىعىن السىرەتىپ وتىر.
سوندىقتان, ياقتك-ءنىڭ امبەباپ رەجىمىن نىعايتۋعا جانە بەكەمدەۋگە ىقپال ەتە وتىرىپ, قازاقستان سونىمەن ءبىر مەزگىلدە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋدىڭ جالپىعا ورتاق گوريزونتالدى جانە ۆەرتيكالدى جاڭا دا امبەباپ كەلىسىمىن جاساۋ يدەياسىن العا تارتتى. اتالعان قۇجات “قوسارلانعان ستاندارتتاردى” قولدانباۋعا كەپىلدىك بەرۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, تاراپتاردىڭ ناقتى مىندەتتەمەلەرىن جانە ونىڭ ەرەجەلەرىن بۇزعاندارعا سانكتسيا قولدانۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋى قاجەت.
سونىمەن بىرگە, ءبىز تاراتپاۋ رەجىمىن بەكەمدەۋ جولىندا ماڭىزدى كەزەڭ بولا الاتىن اسكەري ماقساتتاعى تۇتاندىرۋشى ماتەريالدارعا تىيىم سالۋ جونىندەگى كەلىسىمدى تەزىرەك قابىلداۋ قاجەتتىگىنە سەنىمدىمىز.
الەمدە بۇگىندە تۇتاندىرۋشى ماتەريالدار ەكى مىڭ توننا ءتوڭىرەگىندە ارتىق جيناقتالعانىن قاپەرگە سالا كەتكەننىڭ ارتىقتىعى جوق. ولار اسكەر جۇيەسىندە پايدالانىلىپ وتىرعان جوق, بىراق يادرولىق جارىلعىش قۇرىلعىلار دايىنداۋعا ابدەن جارايدى. لاڭكەستەر وزدەرىنىڭ قولدارىنا ءتىپتى قارابايىر يادرولىق ارسەنال تيگەن جاعدايدا سالماقتى مەملەكەتارالىق جانجالدارعا ارانداتۋدى جۇزەگە اسىرا الاتىنىن سەزىنە الىپ وتىرمىز با؟
الدىن الا كەسىپ-پىشىلمەگەن فاكتورلاردى ساراپتاۋ قازاقستاننىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق وقۋ ورتالىعىن قۇرۋعا ىقتيمال ۇتىمدى كانديدات بولا الاتىنىن ايعاقتايدى. ىقتيمال ورتالىق اياسىندا بارلىق قاجەتتى دالالىق جاتتىعۋلار مەن تەوريالىق سەمينارلار وتكىزۋگە بولار ەدى. اتالعان ورتالىق ورتالىق ازيانىڭ ساراپشىلىق جانە ىشكى مەملەكەتتىك باقىلاۋ, يادرولىق ماتەريالداردى فيزيكالىق ەسەپكە الۋ مەن قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ سالاسىنداعى الەۋەتىن كۇشەيتە تۇسەر ەدى.
موراتوريدەن يادرولىق سىناقتارعا تولىق تىيىم سالۋعا دەيىن
يادرولىق سىناقتاردىڭ بارلىق قاسىرەتىن موينىمەن كوتەرگەن قازاقستان حالقى ءۇشىن ولارعا تولىق تىيىم سالۋ ماسەلەسى اسا كوكەيكەستى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, سەمەي پوليگونىندا 40 جىلدا 450 سىناق جاسالسا, ودان 1,5 ميلليون ادام زارداپ شەكتى. سوندىقتان مەن 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا ەش قوبالجىماستان سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىق شىعاردىم. ارادا ۋاقىت وتە كەلە ءدال وسى كۇننىڭ قازاقستان باستاماسىمەن يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى بولىپ جاريالانۋىندا تەرەڭ نىشاندىق ءمان بار.
قازاقستان بەيبىتشىلىك سۇيگىش سىرتى ساياسي باعىت ۇستانا وتىرىپ, ماگاتە-مەن, يادرولىق ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ توبىمەن, كراكوۆ باستاماسىمەن, تسانگەر كوميتەتىمەن جانە يادرولىق تەرروريزم اكتىلەرىمەن كۇرەس جونىندەگى جاھاندىق باستاماشىلارمەن تابىستى ىنتىماقتاسىپ كەلەدى. قازاقستان يادرولىق ماتەريالداردىڭ ىقتيمال سىرتقا شىعۋىن تولىق بولدىرماۋ ماقساتىندا ومۋ-دى تاراتپاۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قۇردى. ونىڭ قۇزىرەتىنە يادرولىق تسيكلگە قاتىستى بارلىق ماسەلەلەر كىرەدى.
قازاقستان يادرولىق سىناقتارعا جان-جاقتى تىيىم سالۋ (ياسجتس) تۋرالى دايىندىق كوميسسياسىمەن جەرگىلىكتى جەرلەردە حالىقارالىق مونيتورينگ جانە ءادىس-تاسىلدەر جۇيەسىن ينسپەكتسيالاۋدى دامىتۋ ءماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلعا ۇلكەن ماڭىز بەرەدى. وسى ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە 2008 جىلى سەمەي ءوڭىرى اۋماعىندا ينتەگراتسيالانعان دالالىق ەكسپەريمەنت وتكىزىلدى.
ءبىز كەيبىر ايتارلىقتاي ىقپالدى ەلدەردىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ياسجتس-عا قول قويۋدان جانە راتيفيكاتسيالاۋدان قاشقاقتاپ وتىرعانىنا وكىنىشتىمىز. مۇنداي جاعداي رەسمي يادرولىق مەملەكەتتەرگە يادرولىق قارۋدى سىناقتان وتكىزۋدى جالعاستىرۋعا, ال سونىڭ تابالدىرىعىندا تۇرعان ەلدەرگە وزدەرىنىڭ زىمىراندىق-يادرولىق باعدارلامالارى بويىنشا جۇمىستاردى ەشبىر جازاسىز جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
وسىنداي جاعدايدا رەسمي يادرولىق مەملەكەتتەرگە ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ولار قاراپايىم شىندىقتى تۇسىنۋلەرى ءتيىس, ءارى يادرولىق قارۋدى مودەرنيزاتسيالاۋ, ءارى سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, دامۋشى مەملەكەتتەردى جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ جاساۋ باعدارلاماسىنان باس تارتۋعا سەندىرۋ قيىن. وسى تۇرعىدان العاندا, الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ يادرولىق سىناقتار وتكىزۋگە ءوز ەرىكتەرىمەن موراتوري جاريالاۋدى ساقتاۋلارى – وتە ماڭىزدى فاكتور, بىراق ونىڭ ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا جەتكىلىكسىز ەكەنى انىق.
مەن ياسجتس-نىڭ كۇشىنە ەنۋى تاۋەلسىز بارلىق مەملەكەتتەردى ساياسي ەرىك-جىگەر تانىتىپ, اتالعان اسا ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويۋعا جانە راتيفيكاتسيالاۋعا شاقىرامىن. قازاقستان باراك وبامانىڭ بۇرىنعى اقش اكىمشىلىكتەرىنىڭ اتالعان كەلىسىمگە قاتىستى كوزقاراسىن قايتا قاراپ, ونى سەناتتىڭ بەكىتۋىنە ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمىن قۋاتتاپ, قولدايدى. ءبىز سەناتتىڭ اتالعان تاريحي قۇجاتتى راتيفيكاتسيالاۋى وزگە مەملەكەتتەردى اقش-تان ۇلگى الۋعا يتەرمەلەيدى دەپ سەنەمىز.
بەيبىت باعىتتاعى يادرولىق باعدارلامالاردى دامىتۋ – ەگەمەن مەملەكەتتەردىڭ اجىراماس قۇقىعى
يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا بۇكىل ادامزات ءۇشىن زاڭدى جانە ومىرلىك ماڭىزدى باقىلاۋ شارالارىن قابىلداي وتىرىپ, حالىقارالىق قوعامداستىق ەنەرگەتيكا جانە جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىنداعى جاھاندىق ترەندتەردى نازاردان تىس قالدىرماۋى ءتيىس. سوندىقتان يادرولىق تەرروريزممەن كۇرەس سالاسىنداعى جاھاندىق كۇش-جىگەر مەن حالىقارالىق قۇقىق تۇرعىسىنان العانداعى اشىق يادرولىق باعدارلامالار اراسىندا ويلاستىرىلعان تەپە-تەڭدىك قاجەت.
مەنىڭ پايىمداۋىمشا, تەك ءبىر عانا سانكتسيالار – ولار ءتىپتى ءتيىمدى بولعاننىڭ وزىندە دە – بۇل جەردە جەتكىلىكسىز. بەيبىت باعىتتاعى اتومعا دەگەن زاڭدى قۇقىلارىنان ايىرا وتىرىپ جانە ولاردىڭ ۇلتتىق نامىستارىنا تيە وتىرىپ, بۇتىندەي ءبىر مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردى تىعىرىققا تىرەۋگە بولمايدى. وسىناۋ كۇردەلى ءماسەلەلەردە وڭ ستيمۋلدار, ىنتالاندىرۋلار مەن پرەفەرەنتسيالار قاجەت. حالىقارالىق-قۇقىقتىق كەڭىستىكتە قالۋ جانە تەك قانا بەيبىت باعىتتاعى يادرولىق باعدارلامالاردى دامىتۋ مەملەكەتتەر ءۇشىن ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءتيىمدى بولۋى ءتيىس.
تابيعي ۋراننىڭ ءىرى قورلارىنا, تەحنولوگيالىق بازاعا, دامىعان ينفراقۇرىلىمعا يە قازاقستان دا بەيبىت باعىتتاعى يادرولىق باعدارلامانى دامىتۋعا دەگەن ءوزىنىڭ زاڭدى قۇقىعىن پايدالاناتىن بولادى. ءبىز شەتەلدىك ارىپتەستەرگە شيكىزات جەتكىزۋشى رولىمەن شەكتەلىپ قالماي, الەمدىك تەحنولوگيالىق تىزبەكتە نەعۇرلىم لايىقتى ورىن الۋعا ۇمتىلاتىن بولامىز.
قازاقستان بەيبىت باعىتتاعى اتومعا بارلىق ەلدەردىڭ تەپە-تەڭ قولجەتىمدىلىگى ءپرينتسيپىنىڭ سەنىمدى جاقتاۋشىسى بولعان جانە بولىپ قالادى. سوندىقتان قازاقستان رەسەيمەن بىرگە انگارسكىدە ۋراندى بايىتۋ جونىنەن حالىقارالىق ورتالىق قۇرۋعا اتسالىساتىن بولادى, سول ءۇشىن دە بىزگە ماگاتە اياسىندا يادرولىق وتىننىڭ حالىقارالىق بانكىن قۇرۋ يدەياسى مەيلىنشە جاقىن جانە تۇسىنىكتى. قازاقستاننىڭ اتالعان بانكتى ءوز اۋماعىندا ورنالاستىرىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە يادرولىق وتىندى تيىسىنشە ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە دايىن ەكەندىگىن تاعى دا جاۋاپكەرشىلىكپەن مالىمدەگىم كەلەدى.
قازاقستاننىڭ بەيبىت باعىتتاعى يادرولىق باعدارلامانى اسكەري باعىتتاعى باعدارلامادان ءبولىپ تۇرعان شەكارانى ەشقاشان اتتامايتىنىنا سەندىرە الامىن.
يادرولىق ارسەنالداردى قىسقارتۋ – يادرولىق قارۋسىز الەمگە قاراي جاسالعان ناقتى قادام
وسىعان بايلانىستى قازاقستان باراك وباما مەن دميتري مەدۆەدەۆتىڭ ستراتەگيالىق قارۋ-جاراقتار سالاسىندا جاڭا كەلىسىم-شارت بەكىتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرلەرىنە ايرىقشا ءۇمىت ارتادى. ءبىز بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ ۋاعدالاستىقتار زاڭدى سيپاتقا يە بولىپ, ولاردى سەنىمدىلەندىرۋ ءمۇمكىندىگى قاراستىرىلۋى ءتيىس دەگەن تىلەگىن قولدايمىز.
سونىمەن بىرگە مەن ستراتەگيالىق يادرولىق قارۋ-جاراقتاردى قىسقارتۋ سالاسىندا قول جەتكىزىلگەن جانە كۇتىلگەن تابىستار ءوزىمىزدى-ءوزىمىز تىنىشتاندىرۋعا, ونىڭ ۇستىنە ەش سەبەپسىز ەيفورياعا اپارماۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. اتاپ ايتقاندا, جەر شارىنىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىنىڭ اۋماقتارىندا تاكتيكالىق يادرولىق قارۋ-جاراقتاردىڭ ايتارلىقتاي قورلارى شوعىرلاندىرىلعانىن ۇمىتا المايمىز. تاياۋ بولاشاقتا تاكتيكالىق يادرولىق قارۋ-جاراقتاردى قىسقارتۋ مەن جويۋ ماسەلەلەرىن جاھاندىق كۇن تارتىبىنە ەنگىزۋ سانالى قادام بولار ەدى دەپ ويلايمىن.
مەنىڭ پايىمداۋىمشا, تىنىق مۇحيتتىڭ لاتىنامەريكالىق بولىگى, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ءتارىزدى يادرولىق قارۋ-جاراقتان ادا وڭىرلىك ايماقتاردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەيتىن ۋاقىت كەلدى. مۇنىڭ سەنىمسىز كورىنۋى مۇمكىن – يادرولىق قارۋسىز ايماقتارعا رەسمي يادرولىق مەملەكەتتەر تاراپىنان مويىنداۋدى جانە ءتيىستى قارارلار قابىلداۋدى جىلداپ كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى جاھاندىق دەرجاۆالاردىڭ ولاردىڭ يادرولىق قارۋسىز الەمگە شىنايى ۇمتىلىسى تۋرالى جاساعان تالاي-تالاي مالىمدەمەلەرى اياسىندا ورىن الىپ وتىر. سوندىقتان مەن قاۋىپسىزدىك كەپىلى رەتىندە دە, سول سياقتى قاتىسۋشى مەملەكەتتەرگە ءتيىستى پرەفەرەنتسيالار رەتىندە دە قاراستىرىلاتىن يادرولىق قارۋسىز ايماقتاردىڭ حالىقارالىق-قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى ماسەلەنى شۇعىل تۇردە تالقىلاۋدى ۇسىنامىن.
ويىمدى تۇيىندەي كەلە بۇكىل حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ, ونىڭ ىشىندە يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءساۋىر سامميتىنە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن بىرنەشە ءپرينتسيپتى جايتتەرگە تاعى دا اۋدارا ءتۇسۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن.
ءبىرىنشى. يادرولىق قارۋسىز الەم – قىسقا تاريحي مەرزىمدە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس اسا اۋقىمدى ماقسات. دەگەنمەن, بۇل قارۋدى تاراتپاۋ, يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ ماسەلەلەرىندە بۇگىن اتقارىلۋعا ءتيىس ىستەردى ەرتەڭگە قالدىرۋعا سىلتاۋ بولا المايدى.
ەكىنشى. يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ بولاشاعى كوپتەگەن جاعدايدا بۇگىندە قالىپتاسىپ جاتقان حالىقارالىق ءتارتىپتىڭ قانداي بولاتىندىعىنا بايلانىستى. دەموكراتيا ءتۇرلى تاراپتاردىڭ پىكىرلەرىن ەسەپكە الۋ قۇرالى رەتىندە حالىقارالىق قارىم-قاتىناستار سالاسىنا تاراعان جاعدايدا عانا شىنايى كوپپوليارلىلىقتىڭ مۇمكىن بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا شاعىن جانە ورتاشا مەملەكەتتەر يادرولىق قارۋدان قاۋىپسىزدىكتىڭ باستى كەپىلىن كورۋدى قويىپ, سەمسەرلەردى سوقاعا اينالدىرىپ, قايتا سوعاتىن بولادى.
ءۇشىنشى. يادرولىق قارۋسىز الەم يدەالدارىنا قاراي شىنايى قادام جاساۋ ءبىرىنشى كەزەكتە رەسمي يادرولىق دەرجاۆالارعا بايلانىستى. “قوسارلى ستاندارتتار” قولدانۋعا جول بەرمەي, قارۋدى تاراتپاۋ مەن قارۋسىزدانۋ ماسەلەلەرىندە سولاردىڭ وزدەرى باسقا مەملەكەتتەر ءۇشىن ۇلگى بولۋعا ءتيىس.
ءتورتىنشى. يادرولىق تەحنولوگيالارى بار-جوعىنا قاراماستان, بۇكىل ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ كۇش-جىگەرلەرىن بىرىكتىرگەندە عانا يادرولىق قارۋسىز الەم شىندىققا اينالا الادى. بالكىم, بولاشاقتا بارلىق مەملەكەتتەردىڭ ءار قادام سايىن يادرولىق قارۋسىز الەم يدەالىنا قاراي اياق باسۋعا دەگەن شەشىمىن بەينەلەيتىن يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ تۋرالى ماسەلەنى بۇگىننەن باستاپ تالقىلاۋدىڭ دا وزىندىك ءمانى بولۋى مۇمكىن.
بەسىنشى. الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان قازاقستان قارۋدى تاراتپاۋ, قارۋسىزدانۋ جانە اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ ماسەلەلەرىندە حالىقارالىق قوعامداستىققا سەنىمدى ارىپتەس بولعان, بولىپ وتىر جانە بولا دا بەرەدى. ءبىزدىڭ بۇل ماسەلەلەردەگى ساياساتىمىز تەڭدەستىرىلگەن, دايەكتى جانە جاۋاپكەرشىلىكتى كۇيىندە قالا بەرمەك.
“ادامزات داۋ-جانجالدارى تاريحىندا ەشقاشاندا وسىنشا كوپشىلىك وسىنشا ازشىلىققا مىندەتتى بولعان ەمەس”, دەگەن ەكەن 70 جىل بۇرىن ۋينستون چەرچيلل. باقىتقا قاراي, الەم بۇگىندە يادرولىق داۋ-جانجالداردىڭ ارەناسى بولىپ تابىلمايدى. بىراق ول ەلەۋلى قاراما-قايشىلىقتار ارەناسىنا اينالىپ وتىر. جانە وسى قاراما-قايشىلىقتاردىڭ شەشىمى شەشىمدەر قابىلدايتىن از عانا ادامداردىڭ, ارقايسىسى بولشەكتەلىنگەن اتومنىڭ ءبىزدىڭ ءبارىمىزدى دە بولشەكتەپ ءجىبەرمەۋى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر جاۋاپكەرشىلىكتەر ارقالاعان مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قولىندا تۇر.
“يزۆەستيا”. 2 ءساۋىر, 2010 جىل.