نەگىزگى باسىمدىق – ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى

دۇنيە جۇزىندە تارالعان كورونا­ۆيرۋستىق ىندەت بۇكىل ادامزاتقا قاۋىپ توندىرۋدە. 3 ملرد-تان استام ادام كارانتيندە جاتىر جانە ونىڭ ءالى قانشا ۋاقىتقا سوزىلاتىنى بەلگىسىز. قازاقستاندا اۋرۋدىڭ شارىقتاۋ شىڭى ءالى وتكەن جوق. جاعدايدىڭ باقىلاۋدان شىعۋ قاۋپى ءالى دە بار. ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعى – مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى, ونى قورعاپ جانە ساقتاۋىمىز كەرەك.

2020 جىلعى 24 ساۋىردە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن كۇرەسۋ, سونداي-اق ەل ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە داعدارىستان كەيىنگى دامۋى جونىندەگى ستراتەگيالىق ماسەلەلەر قارالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ پاندەميا اسەرى مەن ءوندىرىستىڭ جالپى قۇلدىراۋىنان كەيىن جاھاندىق قارجى داعدارىسى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. كەلەسى كەزەڭدە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى ۋاقتىلى قابىلدانباسا, جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك داعدارىسى بولۋى مۇمكىن. بۇل ءۇشىن ەلىمىزدە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلۋدا. مەملەكەت فەرمەرلەرگە 5%-دان اسپايتىن مولشەردە نەسيە تۇرىندە 70 ملرد تەڭگە بەرەدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا اگرارشىلاردى قارجىلاندىرۋعا 100 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل شارالار ەڭ الدىمەن شاعىن جانە ورتا شارۋا قوجالىقتارىنا تيەسىلى. تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى سۋبسيديالاۋعا 11,3 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا, رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شامامەن 30 مىڭ توننا تۇقىم جانە 830 مىڭنان استام دانا ەليتالىق كوشەتتەر ساتىپ الۋعا 2,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. رەسپۋبليكادا العاش رەت فۋنگيتسيدتەر مەن ينسەكتيتسيدتەرگە سۋبسيديا بولىنەتىن بولدى. 2,5 ملن تونناعا جۋىق تۇقىم سەبىلدى, ونىڭ 95%-ى تالاپقا سايكەس كەلەدى. بۇل تۇقىم ماتەريالىنا قاجەتتىلىكتى تولىق قامتاماسىز ەتەدى.

ءبىر اي ىشىندە ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى اگرارلىق وندىرىستىك كەشەنىنىڭ بارلىق وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا اپتاسىنا ەكى رەت فەرمەرلەر ءۇشىن ونلاين-كونفەرەنتسيا وتكىزۋدە. وعان اپتا سايىن قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىنان 2 مىڭنان استام اۋىل كاسىپكەرلەرى قاتىسۋدا.

بۇگىنگى تاڭدا وبلىستاردا, ءىرى قا­لالاردا, اۋدانداردا, اۋىلدىق وكرۋگتەردە كارانتينگە بايلانىستى جول بوگەتتەرى قويىلعاندىقتان اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرى جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا قيىندىقتارعا تاپ بولىپ وتىر. وسى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە قالالار مەن وبلىس اكىمدەرى حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن كوپتەگەن جۇمىس اتقارۋدا. ءىرى اگروقۇرىلىمدار كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا بارىنشا دايىن. ال شاعىن شارۋا قوجالىقتارى مەن ءۇي شارۋاشىلىقتارىنىڭ كوپشىلىگى ۋاقتىلى جۇمىسقا كىرىسە الماي وتىر. سوندىقتان ءىرى اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورىندارى ولارعا جەردى يگەرۋگە جانە مال وسىرۋگە قولداۋ كورسەتۋلەرى كەرەك. جەر تەلىمدەرى 20-30 سوتىقتان اسپايتىن ءۇي شارۋاشىلىقتارى دا جەكە جەر تەلىمدەرىن ءتيىمدى پايدالانۋى كەرەك. ونى ۋاقتىلى وڭدەپ, كوكونىستەر, كارتوپ, جەمىس-جيدەك ەكپەلەرىن وتىرعىزۋ قاجەت, ويتكەنى بۇل ءوز وتباسىلارىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىپ, ارتىلعان ءونىمدى نارىقتا ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ءبىز – دانا قازاق حالقى ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ مالىمدەمەسىن قولدايدى دەپ بىلەمىز جانە ەلدىڭ بىرلىگى, ۇستامدىلىعى, تاباندىلىعى ارقاسىندا قاتەرلى كەزەڭنەن امان ءوتىپ, وسى جاعدايدان جەڭىمپاز بولىپ شىعاتىنىمىزعا سەنىمدىمىز!

تىلەكتەس ەسپولوۆ,

قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,

ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك