ەلورداداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا مەن «ايەلدەر شىعارماشىلىق باستاماسى ليگاسىنىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن ەرتە ءارى كۇشتەپ قيىلاتىن نەكە قۇبىلىسىنىڭ الدىن الۋ تاقىرىبىندا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
«نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكس بويىنشا ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى 18 جاستان باستاپ جانە نەكەگە تۇراتىن ەكى ادامنىڭ ەرىكتى كەلىسىمى بويىنشا وتباسىن قۇرا الادى.
ەلورداداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا مەن «ايەلدەر شىعارماشىلىق باستاماسى ليگاسىنىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن ەرتە ءارى كۇشتەپ قيىلاتىن نەكە قۇبىلىسىنىڭ الدىن الۋ تاقىرىبىندا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
«نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكس بويىنشا ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى 18 جاستان باستاپ جانە نەكەگە تۇراتىن ەكى ادامنىڭ ەرىكتى كەلىسىمى بويىنشا وتباسىن قۇرا الادى.بىراق, كامەلەتتىك جاسقا تولماي شاڭىراق كوتەرۋگە اسىعاتىن جۇپتار دا جوق ەمەس دەسەك, ونىڭ ىشىندە بەلگىلى ءبىر تاراپتىڭ كۇشتەۋىمەن, زورلىق كورسەتۋىمەن نەكەسىن قيعىزاتىن جاس قىزدار بار ەكەندىگى جيىن بارىسىندا ايتىلدى. «ايەلدەردىڭ, قىزداردىڭ وقۋ-بىلىمدە, ونەردە, ساياساتتا جەتكەن جەتىستىكتەرى تۋرالى ءسوز قوزعايتىن بولساق, ارينە, بىرقاتار تابىسىمىز تۋرالى ايتىپ شىعۋعا بولار ەدى. بىراق, بۇل قوعامىمىزدا قىزداردىڭ ەرتە نەكەگە تۇرۋى مەن زورلىق-زومبىلىق سالدارىنان جەكە تۇلعا رەتىندە قالىپتاسا الماۋى, دەنساۋلىقتارىنىڭ سىر بەرىپ, ومىرمەن ەرتە قوش ايتىسۋى سياقتى فاكتىلەردى اقتاي المايدى. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن قىزداردىڭ سانى ەر بالالارعا قاراعاندا باسىم. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ 58 پايىزى ايەلدەر. بىراق, ەرتە قيىلاتىن نەكەنىڭ سالدارىنان جاس ايەلدەردىڭ اراسىندا انا ءولىمى جوعارى. بۇعان دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى كىنالى ەمەس, ەرتە جاستان بالا كوتەرۋگە جاس انانىڭ اعزاسى دايىن ەمەستىگى سەبەپ بولۋدا. باق-تاردا ەرتە قيىلاتىن نەكەلەردىڭ ساتسىزدىگى جايىندا ماتەريالدار ءجيى ۇشىراسادى. ينتەرنەتتە كامەلەتتىك جاسقا تولماعان ايەلدەرىنە ءجابىر كورسەتۋ جايىنداعى جانتۇرشىگەرلىك بەينە تۇسىرىلىمدەر تولىپ جاتىر. وسىنىڭ بارلىعى بىزگە وي سالۋى ءتيىس. ادامزاتتىق قارىم-قاتىناسقا ساي كەلمەيتىن ارەكەتتەرگە جول بەرمەۋدى كوزدەيتىن تۇبەگەيلى شارالاردى قولدانۋىمىز قاجەت», – دەدى پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا.
جيىندا ءسوز العان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى مايرا ايسينا بۇل پروبلەمانىڭ كەز كەلگەن قۇقىقتىق, وركەنيەتتى قوعامدى اينالىپ وتپەگەنىن, قازىرگى تاڭدا الەمدە كامەلەتكە تولماعان جاستاردىڭ شاڭىراعى سانالاتىن 50 ميلليونداي وتباسى بار ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «ەلىمىز 60-تان اسا حالىقارالىق قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك قۇجاتتار مەن پاكتىلەرگە قول قويعان. ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىن قورعاۋ ءۇشىن كوپتەگەن شارالار اتقارىلىپ جاتادى. ايتسە دە, وكىنىشكە قاراي, كامەلەتكە تولماعان قىز بالالارعا زورلىق-زومبىلىق جاساۋ, كۇشتەپ نەكەگە وتىرعىزۋ سياقتى وقيعالار ۇشىراساتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇل ءبىرلى-جارىم عانا وقيعا ەمەس, كادىمگىدەي تەندەنتسياعا اينالىپ وتىر» – دەدى دەپۋتات. ول ساراپشىلاردىڭ بىرقاتارى وسى قۇبىلىستى الەۋمەتتىك-مادەني جاعدايمەن, ەكىنشى ءبىر توبى ءدىني كوزقاراسپەن, كەدەيشىلىكپەن, ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىكتىڭ جوقتىعىمەن بايلانىستىراتىنىن باياندادى. «بۇل جاعدايدا ەڭ سوراقى ناتيجە: جاس قىزداردىڭ قۇقىعى بۇزىلۋى. سونىڭ سالدارىنان ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە دەيىن باراتىن جانتۇرشىگەرلىك وقيعالار ورىن الۋدا. ستاتيستيكا بويىنشا ەلىمىزدە كامەلەتكە تولماعان جاس قىزداردىڭ بەس پايىزى ەرتە جاستان نەكەگە تۇرادى. بۇل بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا دا بولادى», – دەدى دەپۋتات.
ال, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, بالالار قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باقىت الىباەۆا ەلىمىزدە كامەلەت جاسىنا جەتپەگەن 2 ميلليونعا جۋىق قىز بار ەكەنىن, ول حالىقتىڭ بەستەن ءبىر بولىگىن قۇرايتىنىن العا تارتتى. سونىڭ ىشىندە 100 مىڭ ايەلگە شاققاندا بالا تاپقانداردىڭ اراسىندا كامەلەت جاسىنا جەتپەي جانە زاڭسىز بالا تابۋ 23 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. توراعانىڭ ورىنباسارى ەرتە نەكەگە تۇرۋ جاعدايى, اسىرەسە, وزبەك, ۇيعىر, تاجىك, ازەربا يجان, تۇرىك ۇلتتارى اراسىندا ءجيى كەزدەسەتىنىن ايتتى.
اتالعان ماسەلە قازاقستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, ازەربايجان, گرۋزيا, پاكستان جانە تۇركىمەنستان ەلدەرىنىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلانۋدا.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.