پالاتانىڭ كوپتەگەن وتىرىستارىندا قايشىلىقتى ساتتەر بولىپ جاتادى. نەمەسە ەكىگە جارىلعان دەپۋتاتتار ءبىر پىكىرگە كەلە المايدى. مىنە, سول ساتتەردە تۇشىمدى وي ايتىپ, ارىپتەستەرىن سابىرلىلىققا شاقىرىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەر بويىنشا شەشىمدى ۇسىنىستار ايتاتىن دەپۋتاتتار بولسا, سولاردىڭ ءبىرى – جاقىندا عانا جەتپىس جاستىڭ جوتاسىنا ابىرويمەن كوتەرىلگەن ارداقتى ازاماتىمىز ساتىبالدى يبراگيموۆ. ءبىز دەپۋتات كۇن رەجىمىنىڭ تىعىزدىعىنا بايلانىستى ونىمەن فۋتبول الاڭىندا اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ساتىبالدى تىلەمىس ۇلى, كوپتەگەن ءارىپتەستەرىڭىز ءوز ساۋالدارىنا شىعارىپسالما جاۋاپتار بەرىلەتىنىن ايتىپ قالىپ جاتادى. ءسىزدىڭ جىبەرگەن ساۋالدارعا قايتارىلعان جاۋاپتارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– مەنىڭ جولداعان ساۋالدارىما ۇكىمەت دۇرىس جاۋاپ بەرىپ ءجۇر. ماسەلە سول ساۋالدارىمىز ارقىلى وزگەلەردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرمەۋىمىزدە بولسا كەرەك. ءار ءتۇرلى اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرمەگەنىمىز ابزال. پرەزيدەنت تە ءوز سوزىندە دەپۋتاتتار اۋىلدىڭ, اۋداننىڭ, ءتىپتى وبلىس اكىمدەرىنىڭ جۇمىسىنا كىرىسپەۋى كەرەك دەگەندى ايتقان بولاتىن. ويتكەنى, اركىمنىڭ وزىندىك مىندەتى مەن مىندەتتەمەسى بار. ايتسە دە دەپۋتاتتار ارالاسپاي بىتپەيتىن جۇمىستار كوپ. مىنە, وسى جەردە كەيبىر مينيسترلىكتەر دەپۋتاتتار كوتەرگەن ماسەلەلەردى تەرەڭ زەرتتەمەي, سول جەردەگى جاعدايمەن ءجىتى تانىسىپ الماي ەشقانداي دايىندىقسىز جاۋاپ بەرەدى. ەلدەگى جاعدايدى ولار جان-جاقتى ءبىلىپ, سوعان سايكەس ارەكەت ەتۋلەرى كەرەك. دەپۋتاتتىڭ ساۋالىنا جەڭىل قاراماي, ونى حالىقتىڭ قويىپ وتىرعان ساۋالى ەكەنىن تۇسىنەتىن كەز كەلدى. ونىڭ ارتىندا 300 مىڭ سايلاۋشى تۇرعاندىعىن, سوندىقتان ساۋالدار سولاردىڭ اتىنان جولداناتىنىن قاپەردەن شىعارماعان ءجون. سوندىقتان كەيبىر مينيسترلىكتەرگە ءاربىر ىستە جاۋاپكەرشىلىك قاجەت ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
جاقىندا پرەزيدەنت اۋىلدىڭ جاعدايىن تۇسىنە بەرمەيتىن, ءبىلىم جاعىنان دا كەمشىلىكتەرى بار, جۇمىستى ونشا بىلمەيتىن جاس جىگىتتەردىڭ قىزمەتكە كەلگەندىگىن ورىندى ايتىپ كەتتى عوي. مەنىڭ پايىمىمشا, كابينەتتە وتىرىپ دەپۋتاتتار ساۋالدارىنا جاۋاپ جازا سالاتىن دا سولار سياقتى.
– مىسالى, ءوزىڭىز قانشا ساۋال جولدادىڭىز جانە ونىڭ قانشاسىنا جاۋاپ قايتارىلدى دەپ ايتا الاسىز؟
– ماسەلەنى ولاي توتەسىنەن قويماۋ كەرەك شىعار. مەن ءوزىمنىڭ قانشا ساۋال جولداعانىمدى ەشقاشان ساناعان ەمەسپىن, بىراق ساۋال جولدار الدىندا مەن كوتەرەتىن ماسەلەمدى ۇكىمەتتىڭ قولىنان كەلە مە, جوق كەلمەي مە دەپ ءبىر سالماقتاپ الامىن. قولدارىنان كەلمەيتىن ماسەلەگە بايلانىستى ساۋالدى مەن جولدامايمىن. بيۋدجەتكە, جاڭا قۇرىلىستارعا قاتىستى ماسەلەلەر تۋىندايتىن بولسا, وندا قۇر ساۋال جولداپ قانا قويماي, ونىڭ ورىندالۋىن جان-جاقتى اقىلداسىپ شەشكەندى دۇرىس كورەمىن.
ورىندالاماعان ساۋالدار دا جەتكىلىكتى. اسىرەسە, مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر قارجى پوليتسياسىنا, پروكۋراتۋراعا جانە سوتتارعا قاتىستى بولىپ جاتادى. وسى قۇرىلىمداردا كەمشىلىكتەر كوپ ورىن الۋدا. مۇمكىن وسى باعىتتا ءبىر رەفورما قاجەت بولار, ويتكەنى, سوڭعى كەزدە زاڭسىزدىقتار تۋرالى كوپ ايتىلىپ قالىپ ءجۇر عوي.
– زاڭ جوبالارىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟
– زاڭ جوبالارىن زاڭدىق تۇرعىدان سۇزگىدەن وتكىزەتىن مىقتى زاڭگەرلەرىمىز بار. مەنىڭ ويىمشا, زاڭدىق قۇجاتتاردىڭ حالىققا نە بەرەتىنىنە كوپ ءمان بەرۋ كەرەك. اسىرەسە, ەل ازاماتتارىنا ەكى قولعا ءبىر جۇمىس تاۋىپ بەرىپ وتىرعان ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلەردىڭ جاعدايىن زاڭنامالىق جەتىلدىرۋ ماسەلەسىنە كوپ دەن قويۋ كەرەك دەر ەدىم. كەمشىلىكتەر بار, بىراق اقىلداسىپ شەشىلگەن ماسەلەدە ول تۇزەتىلىپ جاتادى.
– پرەزيدەنت ءبىر سوزىندە جاس ماماندار ءوز ورنىندا نە ءۇشىن وتىرعاندىعىن دا بىلمەيدى دەگەن تۇرعىدا سىن ايتقان-دى. جالپى, كادر ماسەلەسىنە, ونى ىرىكتەۋ جاعىنا كوزقاراسىڭىز قانداي؟
– مەن بۇل ماسەلەنى وسىدان سەگىز جىل بۇرىن كوتەرگەن بولاتىنمىن. ويتكەنى, سوڭعى جىلدارى بىزدە اۋىلدارعا دەيىن ينستيتۋت, ۋنيۆەرسيتەت قاپتاپ كەتكەنى بەلگىلى. ال جاستاردىڭ بارلىعى دا جوعارى ءبىلىم العىسى كەلەدى. بىراق ساپا ۇمتىلىسقا سايكەس ەمەس. ونىڭ ۇستىنە بىزدە ءبىر كەمشىلىك بار, بارلىعى ءوز بالالارىن پروكۋرور, سوت ەتكىسى كەلەدى. وكىنىشكە قاراي, زاۋىتقا بارىپ ماماندىق الۋعا ەشكىمنىڭ قۇلقى بولا بەرمەيدى. بىلتىر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىمەن ۇكىمەت ساعاتىن وتكىزگەندە كوللەدجدەردى تەحنيكالىق ۋچيليششەگە اۋدارۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن بولاتىنبىز. ويتكەنى, كوپشىلىگىمىز وسى جولدان وتتىك قوي. جاس مامان الدىمەن سلەسار, ەلەكتريك نەمەسە تراكتورشى جانە سول سياقتى ساتىلاردان ءوتۋى كەرەك. قازىر قاراساڭىز, كوبىسى شەتەلدەردە وقىپ كەلگەندەر. مىنا استانانىڭ قۇرىلىسىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قازاق جىگىتتەرىن زەرتتەي كەلگەندە ولاردىڭ دەنى زاڭگەر نەمەسە ەكونوميست ماماندىعىنا وقىعاندار بولىپ شىققان. وسى رەتتە ايتپاعىم, ەندى قازاق جىگىتتەرىن مەترو سالۋعا, عارىش سالاسىندا تەر توگۋگە, كولىك, بايلانىس سالالارىن يگەرۋگە ماشىقتاندىرۋىمىز كەرەك.
ال مينيسترلىكتەرگە بارعان جاستار تۋرالى دا ءجيى ايتىپ ءجۇرمىز. ولاردى مينيستر ورىنباسارى ەتىپ قويۋعا ءالى ەرتە, سوندىقتان الدىمەن سول جاستاردى جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە, دەپارتامەنتتەرگە جىبەرتىپ, ءبىر سىننان وتكىزىپ العان ءجون. كەڭەستىك جۇيەدە دە وسىنداي جاقسى ءداستۇر بولۋشى ەدى. جاس جىگىتتەر مەن قىزداردى قىزمەتكە الماس بۇرىن ولارعا ءومىردى, سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ جاعدايىمەن جاقىن تانىسۋدى ۇيرەتكەن ابزال.
– ءوزىڭىز دە وسى ساتىدان وتكەن بولارسىز...
– ول كەزدەرى كومسومولدىق جولداما دەگەن بولاتىن. سول بويىنشا تەحنيكالىق ۋچيليششەدە ارنايى ماماندىق بويىنشا وقىدىق. ەلباسىنىڭ دا گورنوۆوي ماماندىعىن الىپ شىققانى بەلگىلى. ۋچيليششە ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ جۇمىستىڭ ەڭ قيىن ۋچاسكەلەرىندە تەر توككىزىپ, سونى جان-جاقتى يگەرىپ العان سوڭ عانا قىزمەتىڭدى وسىرەتىن.
– ءسىزدى ماسكەۋدە جۇمىس ىستەۋگە قالدىرعان ەكەن. بىراق سونىڭ بارلىعىن تاستاپ ەلگە قايتۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟
– ماسكەۋدەگى پ.لۋمۋمبا اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن سوڭ مەنى ماسكەۋدە جۇمىس ىستەۋگە قالدىرعان, بىراق تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ەلىمە قايتۋدى ۇيعاردىم. ءسويتىپ, ءوزىمنىڭ كومبيناتىما قايتىپ كەلدىم. تەمىرتاۋداعى وقۋ ورنىندا جانە وزگە جەرلەردە لەكتسيالار وقىدىم. ول مەنىڭ دوكتورلىق قورعاۋىم ءۇشىن قاجەت بولدى. ونىڭ الدىندا كانديداتتىعىمدى ماسكەۋدە ءوزىم وقىعان ۋنيۆەرسيتەتتە قورعاعان ەدىم. ال دوكتورلىقتى رەسەي ۇكىمەتى جانىنداعى ءوندىرىس اكادەمياسىندا قورعادىم. قازىرگى تاڭدا دەپۋتاتتىق جۇمىسىم ۋاقىتتىڭ كوبىن الاتىن بولعاندىقتان, ۇستازدىق ەتۋ مۇمكىن بولماي تۇر. ەگەر شاقىرىپ جاتسا, ۋاقىت تاۋىپ, لەكتسيا وقۋعا مەن دايىنمىن. ءوزىم دوكتورلىعىمدى قازاقستان ونەركاسىبىنىڭ بولاشاعى, ەكونوميكاسىنىڭ قانداي جولمەن دامۋى كەرەك دەگەن تاقىرىپتا قورعاعان بولاتىنمىن.
– فۋتبول ءتۋرنيرى ءسىزدىڭ قۇرمەتىڭىزگە وتكىزىلىپ جاتىر ەكەن. سوناۋ قاراعاندىدان مىناداي بوراندا ء(بىز اڭگىمەلەسكەن تۇستا كۇن بورانداتىپ تۇرعان بولاتىن – اۆت.) ارنايى كوماندا شاقىرۋلارىڭىزعا نە سەبەپ؟
– مىنا جىگىتتەر بۇرىنعى جۇمىس ىستەگەن جەرىم تەمىرتاۋداعى كومبيناتتىڭ اتىنان كەلىپ وتىر. سول تەمىرتاۋداعى سپورت زالىندا ءبارىمىزدىڭ باسىمىز توقايلاساتىن. كەڭەس وداعى كەزىندە, ياعني 1975 جىلى “بولات” كومانداسى وندىرىستىك كاسىپورىندار اراسىنداعى جارىستا چەمپيون بولعان. سول كەزدە فۋتبول كومانداسى قۇرامىنداعى جىگىتتەردىڭ بارلىعىنا “سپورت شەبەرى” دەگەن اتاق بەرىلدى. قازىر سولاردىڭ ءبىر-ەكەۋى مىنا الاڭدا ويناپ ءجۇر. بۇلاردىڭ جۇمىسى اۋىر بولعاندىقتان, ءسال دە بولسا كوڭىلدەرىن كوتەرىپ, رۋحاني قولداۋ كورسەتەيىن دەگەن ماقساتپەن شاقىردىق.
– تۇشىمدى اڭگىمەڭىز ءۇشىن راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن اسقار تۇراپباي ۇلى.