ۇلتتىق بانك پرەزيدەنتتىڭ قاۋلىسى بويىنشا جىل سوڭىنا دەيىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ بانكتەردەن قولما-قول الاتىن اقشا مولشەرىن شەكتەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانى بەلگىلى. قولما-قول اقشانىڭ شەكتى مولشەرىنە قاتىستى وزگەرىستەر ءبىرىنشى ماۋسىمنان باستاپ كۇشىنە ەنەدى.
زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن بانكتەگى شوتتاردان شەشىپ الۋعا بولاتىن قولما-قول اقشانىڭ شەكتى سوماسى بەلگىلەنگەن. اتاپ ايتساق, ءبىر اي ىشىندە شوتىنان شاعىن بيزنەس – 20 ملن, ورتا بيزنەس – 120 ملن, ءىرى بيزنەس وكىلدەرى 150 ملن تەڭگەگە دەيىن الا الادى.
سونىمەن قاتار ەگەر زاڭدى تۇلعالار ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە ءتيىستى نەگىزدەمەنى ۇسىنسا, بەلگىلەنگەن ليميتتەن ارتىق اقشا الۋعا رۇقسات ەتىلەدى. ءوز كەزەگىندە سومانى كوبەيتۋگە ارنالعان ءوتىنىمدى قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنە جىبەرىپ, 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە كەلىسۋى كەرەك. مۇنداي جاعدايدا ءوتىنىش قابىلدانباۋى دا مۇمكىن. سەبەبى كاسىپكەرلەردىڭ جىلدىق ەسەپ-قيسابىنا ارنايى تەكسەرىس جۇرگىزىلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە عانا رۇقسات بەرىلەدى.
– بۇل شەشىمدى قابىلداماس بۇرىن ءبىز جاعدايدى, ونىڭ ىشىندە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قولما-قول اقشانى الۋ ماقساتىن جانە سوماسىن جان-جاقتى زەرتتەدىك. ەگەر كومپانيا ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنەن جاۋاپ الماسا, قولما-قول اقشانى الۋ بويىنشا ترانزاكتسيا اۆتوماتتى تۇردە ماقۇلدانادى, – دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دينا عاليەۆا.
ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, 2017 جىلى زاڭدى تۇلعالار بانكتەگى ەسەپشوتتارىنان 1,6 ترلن تەڭگە, 2018 جىلى 2,4 ترلن تەڭگە العان. ال بىلتىر بۇل سوما 2,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلدى. وسىلايشا قولما-قول اقشالاي الاتىن قارجى جىلدان-جىلعا وسۋدە. بۇل رەتتە, كاسىپكەرلەردىڭ وزدەرى كورسەتكەندەي, اتالعان قاراجات بەلگىلى ءبىر تاۋارلار مەن ءارتۇرلى قىزمەتتەر اقىسىن تولەۋگە جۇمسالادى. كومپانيالار مۇنداي وپەراتسيالاردى قولما-قول اقشاسىز دا جۇرگىزە الادى. ەشقانداي شەكتەۋ جوق, وعان بارلىق قاجەتتى جاعداي جاسالعان. مىسالى, 2019 جىلى زاڭدى تۇلعالار 65,6 ترلن تەڭگە سوماعا قولما-قول اقشاسىز تاۋارلار مەن قىزمەتتەر اقىسىن تولەدى, بۇل الدىڭعى جىلعى كورسەتكىشتەردەن 14%-عا جوعارى.
ەكونوميست راسۋل رىسمانبەتوۆ ەنگىزىلگەن ليميتتەر بيزنەسكە تەرىس اسەر ەتپەيتىنىن ايتادى.
– تولەمدەردى ونلاين رەجىمدە اۋدارۋ بۇرىننان كەلە جاتقان ءىس. قولايلى جاعدايدى پايدالانا وتىرىپ, ۇلتتىق بانك تۇتاستاي العاندا قولما-قول اقشا اينالىمىن نەعۇرلىم اشىق كورسەتۋگە كوشتى. بۇل قارجىنىڭ ۇلكەن كولەمىن «كولەڭكەدەن» الىپ شىعۋعا كومەكتەسەتىن تاپتىرماس شەشىم. كولەڭكەلى بيزنەس جاسايتىن ورتا جانە ءىرى كومپانيالار كوپ بولعاندىقتان, جەكە كاسىپكەرلەر مەن شاعىن بيزنەس وكىلدەرى قيىندىققا تاپ بولمايدى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان بۇدان كەلەر ەشقانداي قاۋىپتى كورىپ تۇرعان جوقپىن. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە كولەڭكەلى بيزنەسكە قارسى كۇرەس تۋرالى كوبىرەك ايتۋعا ءماجبۇرمىز. سونىمەن قاتار ەنگىزىلگەن ليميتتەردى بانكپەن كەلىسىم بويىنشا رەتتەپ وتىرۋعا دا بولادى عوي, – دەيدى ساراپشى.
ايتا كەتەيىك, بۇل شەكتەۋدىڭ قاتىسى جوق زاڭدى تۇلعالار ساناتى دا بار. سوعان بايلانىستى قارجى نارىعىن رەتتەۋ اگەنتتىگى ءوز شەشىمىن شىعاردى. بۇل قاتارعا جەكە كاسىپكەرلەر, ميكروكاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى, ازىق-ت ۇلىك جانە بالىق ءونىمىن ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىراتىن زاڭدى تۇلعالار, تاماق ونىمدەرىن, سۋسىنداردى, فارماتسەۆتيكالىق, مەديتسينالىق جانە ورتوپەديا تاۋارلارىن بولشەك ساتۋمەن اينالىساتىن كاسىپ يەلەرى جاتادى.
د.عاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانكتىڭ شەشىمى كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋگە, بيزنەس سۋبەكتىلەر جۇرگىزەتىن وپەراتسيالاردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا جول اشپاق. ءارى زاڭسىز جولمەن الىنعان اقشانى جىلىستاتۋعا قارسى كۇرەسكە جانە سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتەدى.
ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتى بويىنشا, قولما-قول اقشا نىسانىندا ەسەپتەۋدىڭ شەكتى مولشەرىن بەلگىلەۋ تاجىريبەسى باسقا ەلدەردە دە بار.
ايتالىق, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە قولما-قول اقشامەن تولەنەتىن مامىلەلەر مەن ساتىپ الۋلار بويىنشا شەكتى مولشەرلەر زاڭعا بايلانىستى 1-15 مىڭ ەۋرو ارالىعىندا. اقش-تا – 10 مىڭ دوللاردى, كانادادا – 10 مىڭ كانادا دوللارىن, اۋستراليادا 10 مىڭ اۋستراليا دوللارىن قۇرايدى.
– بانكتەر جالاقى جوبالارىن ۇيىمداستىرعان. بىزدە تولەمدەر, قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋلار مەن اۋدارىمدار جاساۋعا ارنالعان قولايلى ورتا بار. بىلتىر ورتاشا ستاتيستيكالىق ەسەپ بويىنشا, ءبىر زاڭدى تۇلعا جىلىنا شامامەن 9 ملن تەڭگەنى نەمەسە ايىنا 747 مىڭ تەڭگەنى قولما-قول اقشامەن العان. ءبىز ەنگىزەتىن ليميت جوعارىدا كورسەتىلگەن ساننان الدەقايدا جوعارى. سوندىقتان ءبىز بيزنەس ءۇشىن قانداي دا ءبىر قيىندىقتار تۋىندايدى دەپ ويلامايمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
توتەنشە جاعداي كەزىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتى ەكەنى بەلگىلى. كۇردەلى كەزەڭدە تۋىنداعان كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋ ءۇشىن شۇعىل ءارى ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋعا تۋرا كەلەدى. ۇلتتىق بانكتىڭ بۇل قادامىن وسىعان جاتقىزۋعا بولادى.