ۋادەدەن ناقتى اتقارىلعان ءىس ارتىق
جاقىندا حالىقارالىق تەلەارنالاردان گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەلدىڭ الداعى بۋندەستاگ سايلاۋىنداعى نەگىزگى وپپونەنتى گسدپ كوسەمى پەر شتاينبريۋك پەن تەلەدەباتىن كورسەتتى. ودان قازىرگى نەمىس باسشىسىنىڭ وسىناۋ ساياسي كۇرەستە ءوز جەڭىسىنە سەنىمىن اڭعارعاندايسىڭ.
تەلەدەبات مازمۇنى باسپاسوزدە دە جاريالاندى, وعان ساراپشىلار دا ءوز باعالارىن بەردى. سوعان بايىپتاپ قاراساڭ, تىندىرىلعان ءىس پەن ۋادە باسەكەگە تۇسكەندەي كورىنەدى. سايلاۋعا قاتىسقان نەمىستەر سونىڭ قايسىسىن قالايدى, وعان جاۋاپتى 22 قىركۇيەك كۇنى بۋندەستاگقا سايلاۋدا بەرەدى. وندا سايلاۋشىلار تەك پارتيالارعا عانا ەمەس, ولاردىڭ كوسەمدەرىنە دە كوزقاراستارىن بىلدىرەدى.
ۋادەدەن ناقتى اتقارىلعان ءىس ارتىق
جاقىندا حالىقارالىق تەلەارنالاردان گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەلدىڭ الداعى بۋندەستاگ سايلاۋىنداعى نەگىزگى وپپونەنتى گسدپ كوسەمى پەر شتاينبريۋك پەن تەلەدەباتىن كورسەتتى. ودان قازىرگى نەمىس باسشىسىنىڭ وسىناۋ ساياسي كۇرەستە ءوز جەڭىسىنە سەنىمىن اڭعارعاندايسىڭ.
تەلەدەبات مازمۇنى باسپاسوزدە دە جاريالاندى, وعان ساراپشىلار دا ءوز باعالارىن بەردى. سوعان بايىپتاپ قاراساڭ, تىندىرىلعان ءىس پەن ۋادە باسەكەگە تۇسكەندەي كورىنەدى. سايلاۋعا قاتىسقان نەمىستەر سونىڭ قايسىسىن قالايدى, وعان جاۋاپتى 22 قىركۇيەك كۇنى بۋندەستاگقا سايلاۋدا بەرەدى. وندا سايلاۋشىلار تەك پارتيالارعا عانا ەمەس, ولاردىڭ كوسەمدەرىنە دە كوزقاراستارىن بىلدىرەدى.
بۇل جەردە حريستيان-دەموكراتتار وداعى پارتياسىنىڭ باعى جانىپ تۇر دەسە بولعانداي. وعان كوسەمدەرى انگەلا مەركەلدىڭ بەدەلى مىقتاپ كومەكتەسەتىنى انىق. نەمىس حالقى ادەتتە سوزدەن گورى ناقتى ءىستى باعالايتىنى بەلگىلى. ناقتى ءىس قازىرگى كانتسلەر جاعىندا. ونىڭ ەل بيلىگى تىزگىنىن ۇستاعان سوڭعى سەگىز جىل كولەمىندە گەرمانيانىڭ بەدەلى الەمدىك كولەمدە دە, ەۋروپا ايماعىندا دا ايتارلىقتاي بيىككە كوتەرىلدى. بۇل ەل تالايلاردى تيتىقتاتقان داعدارىستان ءوزى عانا قينالماي ءوتىپ قويعان جوق, باسقالاردىڭ دا سول داعدارىستان شىعۋىنا كومەكتەستى. ەلدە جۇمىسسىزدىق ەڭ تومەن دارەجەدە.
ارينە, جاقسىدان دا جاقسى بار دەگەندەي, ەلدىڭ قازىرگى جەتىستىگى شەك ەمەس. قازىرگى كانتسلەردىڭ وپپونەنتى پەر شتاينبريۋك بۇعان دەيىن دە, سول دەبات كەزىندە دە باسقاشا ساياسات جۇرگىزە وتىرىپ, ءوزىنىڭ گەرمانيا ءۇشىن, ونىڭ حالقى ءۇشىن بۇدان الدەقايدا مول يگىلىك جاسار ەدىم دەپ مالىمدەدى. ول, اسىرەسە, سىرتقى ساياساتتا باسقاراق باعىت ۇستايتىنىن ايتتى. بۇل جەردە ول ءوز ەلىندە دە, سىرتتا دا گەرمانيانىڭ گرەكياعا قاتىستى تىم قاتال ساياسات ۇستاعانىنا ايتىلعان سىنعا ارقا سۇيەنگەنى انىق. مەركەل گرەكتەرگە قارجىلىق كومەك كورسەتەردە كورپەلەرىڭە قاراي كوسىلىڭدەر, ايلىقتارىڭدى كەمىتىڭدەر, سالىقتى وسىرىڭدەر دەگەن بولاتىن. ايتپەسە, كومەك بەرىلمەيدى دەپ شارت قويعان. ونى كانتسلەردىڭ وپپونەنتتەرى تىم قاتالدىق دەپ باعالاعان.
سوتسياليستەر كوسەمىنىڭ جالاقىنىڭ ەڭ از كولەمىن ساعاتىنا 8,5 ەۋروعا جەتكىزۋ جونىندەگى ۇسىنىسى, ارينە, كوپشىلىك قاۋىمعا ۇنايدى. ءسىرا, ساۋالدامادا وعان ءبىراز ادامنىڭ قولداۋ بىلدىرگەنى دە سودان شىعار. بىراق وعان دا قارجىلىق نەگىز كەرەك. بۇل ءۇشىن گەرمانيا وزىنە جۇكتەلگەن ءبىراز جاۋاپكەرشىلىكتەن باس تارتۋعا ءتيىس. مەركەلدىڭ پىكىرىنشە, «ەڭ ءبىر قيىن ساتتە, ەڭ اۋىر ەۋروپالىق داعدارىس كەزىندە دە گەرمانيا قۋاتتى ەل بولىپ قالا بەرەدى, گەرمانيا – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ قوزعالتقىشى, گەرمانيا – تۇراقتىلىق تىرەگى», ول الداعى ۋاقىتتا دا وسى باعىتتا دامي بەرەدى. شتاينبريۋكتىڭ باعدارلاماسىندا دا نازار اۋدارارلىق كوپ ۇسىنىس, جوبالار بار. بىراق ول ازىرگە جوسپار, ۋادە عانا. جۇرت ناقتى ءىستى قالايدى.
تەلەدەباتقا باعا بەرگەندەردىڭ 44 پايىزى مەركەل جەڭدى دەسە, 43 پايىزى جەڭىستى شتاينبريۋككە قيىپ وتىر. تەڭ ءتۇستى دەسە بولعانداي. دەگەندە بۇل – تەلەدەبات, ساياساتكەرلەر ءومىرىنىڭ ءبىر ءساتى عانا. ال ولاردىڭ ۇلكەن قىزمەتىنە باعا مۇلدە باسقا, قوعامدىق پىكىرلەردى ساراپتايتىن ۇيىمداردىڭ جۇرگىزگەن ساۋالداماسىنا قاراعاندا, حدوپ كوسەمى گسدپ كوسەمىنەن 16 پۋنكت جوعارى تۇر. انگەلا مەركەل ءوزىنىڭ ىسكەرلىگىمەن, ساياسي كەمەڭگەرلىگىمەن, ادامي ادەبىمەن بۇكىل حالىقتىڭ سۇيىكتىسىنە اينالىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ, ساياساتتانۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە, و ل الدەبىر كەزدەيسوق جاعداي كەزىكپەسە, ءۇشىنشى مەرزىمگە ەل باسشىلىعىنىڭ ورىنتاعىنا وتىرۋعا ءتيىس. بۇل نەمىس بيلىگىنىڭ تاريحىنداعى قۇبىلىستى جاعداي بولماق.
جاقىنداردىڭ جاعالاسقانى جامان
بەلارۋس رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى پاراساتتىلىقپەن ءتۇسىنۋ قيىن. وداقتىق مەملەكەتتىگى ءوز الدىنا, كەدەن وداعىنا كىرەتىنىنە قاراماي, ءبىر-بىرىنە قاتقىل ءسوز ايتىپ, جاعا جىرتىسقانداي بولىپ جاتاتىنى بار. سونىڭ ءبىر كورىنىسى – رەسەيلىك «ۋرال-كالي» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ۆلاديسلاۆ باۋمگەرتنەردىڭ بەلورۋسسيادا قاماۋعا الىنۋى.
ەكى ەلدىڭ ورتاق كاسىپورىن قۇرۋى, وندا ءتۇرلى تارتىستى جاعدايلاردىڭ تۋىپ جاتۋى ابدەن مۇمكىن. ال ونىڭ مەملەكەتارالىق داۋعا دەيىن ۇلاسۋى, اسىرەسە, وداقتاس ەلدەر اراسىندا سيرەك كەزدەسەتىن جاي. ال سول «ۋرال-كالي» تىڭايتقىش وندىرەتىن كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى باۋمگەرتنەردىڭ مينسكىگە شاقىرىلىپ, ونىڭ سوندا قاماققا الىنۋىن اقىلعا سىيدىرۋ قيىن-اق. ءتىپتى مۇمكىن ەمەستەي. اڭگىمە مىنادا. ونى رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ميحايل مياسنيكوۆيچ ارنايى شاقىرعان. ارالارىندا وزەكتى ماسەلەگە قاتىستى اڭگىمە بولىپ, ول اياقتالعان سوڭ, رەسەيلىك كاسىپكەر ەلىنە قايتپاق بولعاندا, اۋەجايدا ۇستالىپ, قاماققا الىنعان.
ءتىپتى باۋمگەرتنەردىڭ ايىبى بار دەگەن كۇننىڭ وزىندە بەلورۋسسيا ۇكىمەتىنىڭ بەدەلى اياققا تاپتالىپ وتىر عوي. جاي جەكە ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستا دا بىرەۋدىڭ ءوز قارسىلاسىن الداپ شاقىرۋى ەشقانداي ادامي ادەپكە سىيمايدى, ال مەملەكەت دەڭگەيىندە ول جول بەرمەيتىن ارەكەت. ۇكىمەت باسشىسى ءوزى رەسمي شاقىرعان ادامىن قاماتتىرا قويماس. ودان اسىپ شەشىم قابىلدايتىن بۇل ەلدە ءبىر-اق ادام بار, ول – پرەزيدەنت الەكساندر لۋكاشەنكو. سول ادام ەل ۇكىمەتىنىڭ, ونىڭ باسشىسىنىڭ بەدەلىن نەگە ويلامايدى دەيسىڭ. كوپ جەردە, كوپ ەلدە مۇنداي ارەكەتتەن كەيىن, ناقتىراق ايتساق, مۇنداي قورلاۋدان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى قىزمەتتە قالا قويماس ەدى, وتستاۆكاعا كەتەر ەدى.
بەلورۋسسيا باسشىلىعىنىڭ پىكىرىنشە, ونداعى تەرگەۋ ورىندارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, باۋمگەرتنەر باسقاراتىن «ۋرال-كالي» كومپانياسىنىڭ بۇرىنعى كەلىسىمدەردى بۇزىپ, ورتاق «بەلارۋس كالي كومپانياسىنىڭ» (بكك) قۇرامىنان شىعىپ, ءوز تاۋارلارىن باسقا ەنشىلەس كومپانيالارى ارقىلى وتكىزۋى بەلورۋسسيا بيۋدجەتىنە ۇلكەن نۇقسان كەلتىرەدى, ولاردىڭ ايتۋىنشا, 100 ميلليون دوللارداي زيان شەگەدى. وكپەلەيتىن-اق جاي, بىراق ونى ءبىلدىرۋدىڭ دە, تالاپ ەتۋدىڭ دە قالىپتاسقان, وركەنيەتتى جولدارى بار ەمەس پە؟
رەسەي جاعىنىڭ ارەكەتتەرى دە ايىپتاۋعا تۇرارلىق. بۇرىننان جاسالعان كەلىسىم بويىنشا, رەسەيلىك «ۋرال-كالي» كومپانياسىمەن بەلارۋستىق «بەلارۋس-كالي» كومپانياسى وزدەرىنىڭ تاۋارلارىن وتكىزۋمەن اينالىساتىن «بەلارۋس-كالي كومپانياسىن» قۇرادى. سونىڭ ارقاسىندا بۇل ەكى كومپانيا الەمدىك كالي تىڭايتقىشىنىڭ 40 پايىزىن ءوندىرىپ, ونىڭ باعاسىن جوعارى ۇستاپ تۇرادى. بيىلعى جاز ورتاسىندا «ۋرال-كالي» «بەلارۋس-كاليمەن» سەرىكتەستىگىن توقتاتاتىندىعىن ءمالىمدەيدى.
بىراق باۋمگەرتنەردى قاماۋعا العانمەن, ءتىپتى قازىر ايتىلىپ جاتقانداي, ونى 10 جىلعا سوتتاعانمەن, شىعىننىڭ ورنى تولا ما؟ ءتىپتى رەسەي جاعى ءوز ارەكەتتەرىن وتكەن جىلدىڭ اياعىندا پرەزيدەنت ا.لۋكاشەنكونىڭ «بەلارۋس-كاليدى» بكك قۇرامىنان شىعارۋ جونىندەگى جارلىعىنا جاۋاپ دەپ تە وتىر. قالاي دەگەندە دە, ەكى جاق ءوز ارەكەتتەرىن كەلىسىپ جۇرگىزگەندە, مۇنىڭ سالدارى باسقاشا كورىنەر ەدى.
ەكى جاقتىڭ ءبىر-ءبىرىن ايىپتاۋى قازىر ۇكىمەت دەڭگەيىندە ءجۇرىپ جاتىر. رەسەي ۆيتسە-پرەمەرى يگور شۋۆالوۆ مۇنى اقىلعا سىيمايتىن ارەكەت دەپ سيپاتتاپ, بۇعان وراي پرەمەر-مينيستر دميتري مەدۆەدەۆتىڭ نۇسقاۋلار بەرگەنىن دە مالىمدەدى. مينسك استە دە مۇنداي داۋدا ەسەسىن جىبەرە قويمايدى – «ۋرال-كاليدىڭ» باس اكتسيونەرى الپاۋىت ميللياردەر سۇلەيمان كەريموۆتى ۇستاپ الىپ, جازالاۋ جونىندە ينتەرپولعا شاعىم ءتۇسىردى. بىراق ونى رەسەيدە ەشكىم ۇستاي المايدى. سەناتوردىڭ ەشكىمنىڭ تيىسپەۋ قۇقى بار.
ءبۇيتىپ جاعا جىرتىسقاننان ەشكىمنىڭ وپا تاپپايتىنىن بۇلاردىڭ ۇقپايتىنىنا تاڭداناسىڭ.
ماماديار جاقىپ, «ەگەمەن قازاقستان».