وبلىس ورتالىعىندا «پاۆلودار» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى اۋماعىندا ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, جاڭا زاۋىتتار ىسكە قوسىلۋدا. ءوندىرىستى وڭىردە ەركىن ەكونوميكالىق ايماق (ەەا) قۇرۋ ەلىمىزدەگى حيميا-تەحنولوگيا كلاستەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوبا. ورتالىق «كاۋستيك» اق-تا ورنالاسقان, بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلەتىندەر ءۇشىن وتە قولايلى.
وبلىس ورتالىعىندا «پاۆلودار» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى اۋماعىندا ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, جاڭا زاۋىتتار ىسكە قوسىلۋدا. ءوندىرىستى وڭىردە ەركىن ەكونوميكالىق ايماق (ەەا) قۇرۋ ەلىمىزدەگى حيميا-تەحنولوگيا كلاستەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوبا. ورتالىق «كاۋستيك» اق-تا ورنالاسقان, بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلەتىندەر ءۇشىن وتە قولايلى.
جالپى, حيميا ءوندىرىسى ءوڭىر ءۇشىن جاقسى تانىس. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا وبلىس ورتالىعىندا باتىس ءسىبىر, ورال جانە ورتالىق ازيانى حيميالىق ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كاسىپورىن بولدى. قورشاعان ورتاعا قاۋپى بار سىناپ قولدانۋ ارقىلى ءونىم وندىرەتىن زاۋىت 1994 جىلى جابىلدى. سول ءۇشىن جەرگىلىكتى تۇرعىندار «حيميا» دەگەن سوزگە ۇركە قارايدى. وسى قورقىنىشتى بولدىرماۋ ءۇشىن ەكولوگيالىق تازا ءوندىرىس قاجەت. حيميا سالاسىندا جۇمىس جاسايتىن شەتەلدىك كاسىپورىندارمەن ارىپتەستىك كەرەك ەكەنى ايتىلۋدا. حلور شەتەلدەردە مۇلدە پايدالانىلمايتىنى بەلگىلى. ال, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءالى دە قولدانىستا. بىراق, قازىر ومىرگە جاڭا تەحنولوگيالار, يدەيالار كەلە باستادى. زاۋىتتار قايتا جاڭعىرۋدا, حيميا ءوندىرىسىنىڭ دە ءورىسى كەڭەيۋدە.
مىسالى, وسى ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتا قازىر قۇرىلىس جۇرگىزىلىپ جاتقان «بو-نا» سەرىكتەستىگىنە قاراستى زاۋىت زالالسىزداندىرعىش-دەزينفەكتسيالىق سۇيىقتىق زاتتار ءوندىرۋدى قولعا الدى. ال, «نپو كومپوزيت» سەرىكتەستىگى اتالاتىن ەكىنشى ءبىر جاڭا زاۋىت 2015 جىلى ىسكە قوسىلعاندا پوليەفير شايىرى نەگىزىندە كومپوزيتتىك بۇيىمدار شىعارادى. قوس كاسىپورىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماق جوباسىنىڭ العاشقى قاتىسۋشىلارى رەتىندە ماڭىزدى جوبالاردى باستاپ كەتتى. وبلىس اكىمى ەرلان ارىن بۇل جاڭا جوبالاردى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزۋگە ۇسىنىس جاسادى. ەركىن ەكونوميكالىق ايماققا قاتىساتىن كاسىپورىندار تاڭداۋ جولىمەن الىنادى. جوبالارى باسەكەگە قابىلەتتى ءوندىرىس ورىندارى قاجەت.
ايماق جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ زاماناۋي ءوندىرىس ورنىنا اينالۋى ءتيىس. «نپو كومپوزيت» سەرىكتەستىگىنىڭ پوليەفير شايىرىن شىعارۋ زاۋىتىنىڭ جوبالىق قۇنى – 2 ملرد. 730 ميلليون تەڭگە. جىلىنا 5000 توننا پوليەفير شايىرى جانە 3000 توننا كومپوزيتتىك بۇيىمدار شىعاراتىن بولادى. زالالسىزداندىرعىش قۇرالدار زاۋىتىنىڭ جوبالىق قۇنى – 43, 2 ميلليون تەڭگە. جىلدىق قۋاتتىلىعى – 130 توننا. ەكى زاۋىتتا 200-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماقشى. ونىمدەر الىس-جاقىن شەتەلدەرگە شىعارىلادى. ەكى زاۋىتتا ىسكە اساتىن جوبالاردىڭ جەتەكشىسى نۇرلان ەرەجەپوۆتىڭ ايتۋىنشا, حيميا باعىتىنداعى كاسىپورىنداردىڭ ءوندىرىسى قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەيدى. قولدانىلاتىن تەحنولوگيا ەكولوگيالىق تۇرعىدان قاۋىپسىز.
پوليەفير شايىرى جانە ولاردىڭ كومپوزيتتىك بۇيىمدار زاۋىتىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار مەن نوۋ-حاۋ تەحنولوگيالارىن جەتكىزۋ باعىتىندا اعىلشىندىق «تەchnobell», نەمىستىڭ «Sunthopol» جانە «Rhe» كومپانيالارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە, دەيدى سەرىكتەستىك باسشىسى.
نۇرلان ەرەجەپوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2007 جىلى «بو-نا» سەرىكتەستىگىنىڭ زالالسىزداندىراتىن سۇيىق زاتتار جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋلەرى حالىقارالىق گرانتتى جەڭىپ الىپتى. ەكىنشىدەن, جاڭا زاۋىتتىڭ جوباسىن, سمەتالىق قۇجاتتارىن دايىنداۋ ءۇشىن قاراجات قاجەت. ال, حيميالىق زاۋىتتاردىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن دايىنداۋ شارتتارىندا ءونىمنىڭ قورشاعان ورتاعا تيەتىن قاۋىپسىزدىگى, ەكولوگيالىق تالاپتار جوعارى. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ جولعا تۇسۋىنە «بايتەرەك» ۇلتتىق حولدينگىنە قارايتىن تەحنولوگيالىق دامۋ ءجونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك قولداۋ كورسەتتى. كاسىپورىنداردىڭ تەحنيكا-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەندى. قازىر زالالسىزداندىراتىن زاتتار شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى ءجۇرگىزىلۋدە. الداعى جەلتوقسان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى. شىعاراتىن ءونىمىمىز جوعارى تەحنولوگيالىق ساپالى.ۇكىمەتتىڭ №799 قاۋلىسىندا ەلىمىزدە شىعارىلاتىن جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەر ءتىزىمى بەكىتىلگەن. ءبىزدىڭ زاۋىت شىعاراتىن سۇيىق زاتتاردىڭ قۇرامىندا حلور بولمايدى, ەكولوگيالىق قاۋىپسىز دەگەن ءسوز. تەحنولوگيالىق دامۋ ءجونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىكتىڭ ۇكىمەتتىڭ №1036 قاۋلىسى بويىنشا يننوۆاتسيالىق جوبالارعا 50 ميلليون تەڭگە كولەمىندە بەرىلەتىن ارنايى گرانتتارى بار. سوندىقتان ءبىز زاۋىت قۇرىلىسىن باستاماي تۇ رىپ, وسى گرانتقا ءوز جوبامىزدى ۇسىندىق. جوبالارعا ءوز ەلىمىزدەن جانە شەتەلدەن تاۋەلسىز ساراپشىلار باعا بەرەدى. ساراپشىلار بەرگەن باعادان سوڭ بارىپ, اگەنتتىك ەكونوميكالىق ساراپتاما جۇرگىزەدى.
بيزنەس مەملەكەتتەن قولداۋ كورىپ وتىر دەگەن وسى. جانە اقش-تاعى كۇردەلى اۋرۋلاردى باقىلاۋ ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن حالىقارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىق پەن «بو-نا» سەرىكتەستىگى اراسىندا ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىلدى. 2007-2012 جىلدار ارالىعىندا وبلىس ورتالىعىنداعى «كاۋستيك» اق-تىڭ وندىرىستىك الاڭدارىندا «بو-نا» شىعاراتىن زالالسىزداندىراتىن سۇيىقتىقتاردىڭ جوعارى ساپالىلىعى تەكسەرىلدى. تەكسەرىس بارىسىندا «دەزوستەريل», «دەزوستەريل-ن» دەپ اتالاتىن ەكى سۇيىقتىق تاڭداپ الىندى. سۇيىقتىقتار اۋرۋحانالاردىڭ, كوممۋنالدىق, تاماق, ءوندiرiس, ءسۇت, مال شارۋاشىلىعى نىساندارىن, مەديتسينالىق ماڭىزداعى بۇيىمداردى دەزينفەكتسيالاۋدا قولدانىلادى. جىل سايىن ەلىمىزدە 3 مىڭ تونناعا جۋىق زالالسىزداندىرۋ زاتتارى پايدالانىلادى. ءونىمنىڭ 40-50 پايىزى بولسا شەتتەن كەلەدى. زاۋىت قالدىقسىز جۇمىس جاسايدى.
جاڭا زاۋىت قۇرۋ ءۇشىن وڭتۇستىك كورەيا تەحنيكاسىن الىپ جاتىرمىز, دەيدى نۇرلان ەرەجەپوۆ. ەلىمىز بويىنشا 120-دان استام ۆەتەرينارلىق زەرتحانالار سالىنۋدا. سەبەبى, جەيتىن تاماعىمىز – ەت, ءسۇت تازا بولۋى كەرەك. مال قورالارىن, ءىرى شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن زالالسىزداندىرماي بولمايتىنىن كەش تۇسىندىك. قازىر رەسەيدىڭ تالابى جوعارى. اۋرۋ مالداردى ەشكىم دە المايدى. ولاردى اۋرۋ دەپ مىڭداپ كومىپ تاستاعانشا, ۆەتەرينارلىق قىزمەتتىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتىپ, زالالسىزداندىرۋ, الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزگەن الدەقايدا ءتيىمدى.
جاڭا جوبالار ساتىمەن جۇزەگە اسىپ, ءىس باستالىپ كەتسە, وڭىردەگى حيميالىق كلاستەردىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى.