كەشە استانادا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ءحىىى سەسسياسى بولىپ ءوتتى.
سەسسيانى اشقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسلان مۋسين دوستاستىق ەلدەرىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە مەملەكەتتىك قارجى باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ ەرەكشە ءرول اتقاراتىندىعىن اتاپ ءوتتى.
كەشە استانادا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ءحىىى سەسسياسى بولىپ ءوتتى.
سەسسيانى اشقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسلان مۋسين دوستاستىق ەلدەرىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە مەملەكەتتىك قارجى باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ ەرەكشە ءرول اتقاراتىندىعىن اتاپ ءوتتى.
سەسسيادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جيىنعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋ ءسوزىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى كارىم ءماسىموۆ وقىپ بەردى. ەلباسى ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا تمد ەلدەرى جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ تۇراقتى ءوتىپ كەلە جاتقان بۇل وتىرىستارى قازىرگى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋدىڭ بىرىڭعاي ءادىس-تاسىلدەرىن ازىرلەۋ مەن مەملەكەتتىك قارجى باقىلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى جونىندە تاجىريبە الماسۋدىڭ بەدەلدى الاڭىنا اينالىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ كورسەتكەن. سونىمەن قاتار, وسى سەسسيانىڭ كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلەگە قاتىستى قازىرگى ۋاقىتتا الەم حالىقتارى سانىنىڭ جەدەل ءوسۋى مەن تابيعي رەسۋرستاردىڭ ازايۋى جانە باسقا دا قاۋىپ-قاتەرلەر جاھاندىق دەڭگەيدە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى پروبلەماسىنىڭ كۇشەيە تۇسۋىنە ىقپال ەتىپ وتىرعاندىعىن, مۇنداي جاعدايدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا بولىنەتىن مەملەكەتتىك رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ءىسىنىڭ وزەكتى بولا تۇسكەندىگىن جەتكىزگەن. وسىعان بايلانىستى وسى باسقوسۋدىڭ بارىسىندا ونىڭ كۇن تارتىبىنە قاتىستى ماسەلەنىڭ شەشىمىن ازىرلەۋ ىسىندە پروگرەسسيۆتى ءادىس-تاسىلدەرگە يەك ارتىلاتىندىعىنا سەنىم بىلدىرگەن.
ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەرگەننەن كەيىن وتىرىستى جۇرگىزىپ وتىرعان اسلان مۋسين قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ىسىنە تۇراقتى تۇردە نازار اۋداراتىندىعىن ايتا كەلە, سەسسيا جۇمىسىنا كورسەتكەن ىقىلاسى ءۇشىن باسقوسۋعا قاتىسۋشىلار اتىنان ۇلكەن العىسىن ءبىلدىردى. سونداي-اق, وسىنداي قۇتتىقتاۋلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سەرىك احمەتوۆتەن, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ ءتوراعالارى قايرات ءمامي مەن نۇرلان نىعماتۋليننەن كەلىپ تۇسكەندىگىن جەتكىزدى.
وتىرىس بارىسىندا تاجىكستان رەسپۋبليكاسى ەسەپ پالاتاسىنىڭ توراعاسى ديلمۋرود داۆلاتوۆتىڭ ءوزىن تمد ەلدەرى جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا قابىلداۋ جونىندەگى ءوتىنىشى قارالىپ, ول وسى كەڭەس قۇرامىنا وتكىزىلدى.
مۇنان كەيىن تمد ەلدەرى جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ءحىى جانە ءحىىى سەسسيالارى ارالىعىنداعى قىزمەتى تۋرالى ەسەپتى باياندامانى قىرعىز رەسپۋبليكاسى ەسەپ پالاتاسىنىڭ ءتورايىمى ەلميرا يبرايموۆا جاسادى. ول ءوز سوزىندە الەمنىڭ قاي وڭىرىندە بولماسىن قازىرگى ۋاقىتتاردا ءومىردىڭ العا توسقان قاۋىپ-قاتەرلەرىنە بىرىگىپ جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ ۇدەي تۇسكەندىگىن اتاپ ءوتىپ, سونىڭ جارقىن ءبىر مىسالى رەتىندە تمد اياسىندا ەۋرازەق-تىڭ جانە كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلىپ, ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندىعىن العا تارتتى. ەندەشە, تمد اياسىنداعى ەلدەردىڭ جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ ءبىر كەڭەس اياسىندا بىرىگىپ, ءوزارا تاجىريبە الماسۋى, بىرىڭعاي ءىس-ارەكەت شارالارىن ۇيلەستىرۋگە ۇمتىلۋى زامان اعىمىنان تۋىپ وتىرعان جايت. وسى جاعدايدى ءسوز ەتە وتىرىپ, ەلميرا يبرايموۆا ەكى سەسسيا ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردى بايانداپ بەردى. ول ءوز ءسوزىنىڭ سوڭىندا تمد ەلدەرى جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارى كەڭەسىنە توراعالىق وكىلەتتىگىن جانە ونىڭ سيمۆولدىق بەلگىسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسلان مۋسينگە تاپسىردى.
كەڭەس وتىرىسىندا كۇن تارتىبىندە قارالعان ماسەلە – اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە قولداۋ بويىنشا بولىنگەن قارجىنىڭ ورىندالۋىنا اۋديت جۇرگىزۋدەگى تمد ەلدەرى جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ ءرولى مەن ورنى تۋرالى بىرنەشە باياندامالار تىڭدالدى. بۇل رەتتە ەڭ اۋەلگى ءسوزدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ الىپ, ەلىمىزدىڭ اگروسەكتورىنداعى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن وسى سالاعا بولىنگەن قارجىلاردىڭ پايدالانىلۋى جونىندە ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قارجىلاي قولداۋ كو لەمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. بۇل ماقساتقا مەملەكەت ءۇش تريلليون تەڭگەنى نەمەسە 20 ميلليارد دوللاردى جۇمساپ وتىر. بۇل قارجىنىڭ باسىم بولىگى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە سۋبسيديا تۇرىندە بولىنەدى.
قازاقستان اگروسەكتورىنا مەملەكەت تاراپىنان بولىپ جاتقان جۇيەلى قولداۋ مەن قامقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە سالانىڭ اۋقىمى مەن ءونىم كولەمى جىلدان-جىلعا ارتا تۇسۋدە. قازىرگى كۇنى قازاقستان استىق پەن ۇن ءوندىرىپ ساتۋدان الەمدەگى كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ وتىر. ەندى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءىسى ەكپىندى تۇردە قولعا الىنۋدا. مال شارۋاشىلىعىندا اسىل تۇقىمدى مال باسىن ارتتىرۋدان باستاپ, تاۋارلى ونىمدەر وندىرۋدە ءىرى جوبالار جۇزەگە اسۋدا. وسى ىستەردىڭ بارلىعىندا مەملەكەت قامقورلىعى ايقىن سەزىلۋدە.
مۇنان كەيىن اسىلجان مامىتبەكوۆ اۋىل شارۋاشىلىعىنا بولىنگەن قارجىلاردىڭ ءتيىمدى يگەرىلۋىنە قاتىستى اڭگىمە قوزعاپ, قارجىنىڭ جۇمسالۋى مەملەكەتتىك ورگاندار, سونىڭ ىشىندە ەسەپ كوميتەتىنىڭ تاراپىنان قاتاڭ باقىلاۋعا الىناتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. ەسەپ كوميتەتى ءار تەكسەرىستەن كەيىن اتالعان ماسەلەگە قاتىستى ءتيىستى نۇسقاۋلارىن جاسايدى. ول نۇسقاۋلاردىڭ ورىندالۋى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستالىنادى. وسىعان سايكەس قازىرگى كۇنى مينيسترلىكتىڭ ىشكى اۋديت جۇمىستارى دا نىعايا تۇسۋدە. وسى ماقساتتا ون سەگىز ماماننان قۇرالعان تۇراقتى توپ جۇمىس ىستەيدى.
مۇنان كەيىن سەسسيا جۇمىسىنا قاتىسقان ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان, مولدوۆا, رەسەي فەدەراتسياسى, ۋكراينا ەلدەرىنىڭ قارجى باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى يشحان زاكاريان, الەكساندر ياكوبسون, ەلميرا يبرايموۆا, سەرافيم ۋرەكيان, سەرگەي ستەپاشين, رومان ماگۋتا ءسوز الىپ, ءوز ەلدەرىندە اتالعان ماسەلەدە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جايلى بايانداپ بەردى. باسقا دا ماسەلەلەر قارالىپ, كەڭەستىڭ ساراپشىلار توبىنىڭ, جۇمىس توپتارىنىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى.
وتىرىس قورىتىندىسىندا اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردى قولداۋعا بولىنگەن قارجىلاردى پايدالانۋعا اۋديت جۇرگىزۋ ىسىندەگى تمد ەلدەرى جوعارى قارجى باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسى جونىندە ارنايى قارار قابىلداندى.
سەسسيا بارىسىندا ەكىجاقتى كەلىسىمدەر جاسالدى. وندا قازاقستاننىڭ ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ا.مۋسين ارمەنيا, مولدوۆا جانە تاجىكستان رەسپۋبليكالارى ەسەپ پالاتالارى توراعالارىمەن كەلىسىم-شارتقا قول قويدى. ايتقانداي, سەسسيانىڭ كەلەسى جيىنىن وتكەرۋگە مولدوۆا ءوتىنىش ءتۇسىرىپ, ول ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپتى.
تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ سەسسياسى سوڭىندا ءباسپاسوز-ءماسليحاتى بولىپ ءوتتى. وندا ا.مۋسين باستاعان ەسەپ پالاتالارىنىڭ باسشىلارى سەسسيانىڭ ءمان-ماڭىزى تۋرالى ايتىپ, تالقىلانعان ماسەلەلەرگە تاعى ءبىر رەت توقتالدى. ءسويتىپ, كوپشىلىكتى تولعاندىرىپ جۇرگەن ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى.
العاشقى سۇراق رەسەي فەدەراتسياسى ەسەپ پالاتاسىنىڭ توراعاسى سەرگەي ستەپاشينگە قويىلدى. «حابار» اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى وسى كەڭەستى قۇرۋداعى باستى ماقسات تۋرالى سۇرادى.
– كەڭەستىڭ قۇرىلعانىن قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءبارى ماقۇلدادى. ءوز كەزەگىندە ءبىر-بىرىمىزبەن ءار سەسسيادا اشىق پىكىرلەسىپ, كوپتەگەن جۇمىستاردا تاجىريبە الماسىپ وتىرۋىمىز, يگى شارا رەتىندە بارىمىزگە دە ءتيىمدى بولىپ تۇر. مۇنىمەن قاتار, بۇرىن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ءومىر سۇرگەن, كەيىن تاۋەلسىزدىك العان ەلدەردىڭ بارىندە دە بيۋدجەتتىك جانە قارجىلىق ماسەلەلەر وتە كوپ. سولاردى ارىپتەستەرمەن بىرلەسە وتىرىپ تالقىلاساق, ءتيىمدى شەشىمدەرىن تاپساق, بۇل ورتاق ءىس بولىپ شىعادى. وسى تۇرعىدان قاراساق, كەڭەستى قۇرۋداعى باستى ماقسات – مەملەكەتتىك قارجىنىڭ يگەرىلۋىن باقىلاپ, ونىڭ دۇرىس ورىندالۋ تەتىگىن بىرگە وتىرىپ قاراستىرۋ, – دەدى سەرگەي ستەپاشين.
ۋكراينا ەسەپ پالاتاسىنىڭ توراعاسى رومان ماگۋتا, وسىنداي ۇلكەن كولەمدە سەسسيا ۇيىمداستىرىپ, ونى جوعارى دارەجەدە وتكىزگەن قازاقستاندىق ارىپتەستەرىنە العىسىن ايتتى. ءسويتىپ, كەڭەستىڭ اۋديت جۇرگىزۋدەگى تيىمدىلىگى مەن تاجىريبە الماسۋلارى سالا ماماندارىنا كوپ پايداسىن تيگىزەتىنىن جەتكىزدى. ول قارجى باقىلاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىلىم-بىلىگىن كوتەرىپ, جۇمىسىن كاسىبي اتقارۋىنا كومەكتەسەدى, دەدى.
كەلەسى ساۋالدى «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ ءتىلشىسى قازاقستان ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ا.مۋسينگە قويدى. تەلەتىلشىنى تولعاندىرعان ساۋال, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جوعارى قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ تىزگىنىن جاڭا عانا العان قازاقستاننىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى بولدى.
مۇنداي ۇلكەن كەڭەستى باسقارۋ ىسىندەگى جاۋاپكەرشىلىك وتە زور ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ءار ەلدىڭ ەڭ جوعارى قارجى باقىلاۋ ورگاندارى كەڭەسىن باسقارۋ ارينە, وڭاي ەمەس. دەسەك تە, قازاقستان بۇل تۇرعىداعى قىزمەتىن تياناقتى اتقارىپ شىعۋعا بارلىق ءبىلىم-بىلىگىن جۇمسايدى. ەڭ باستىسى, بۇگىن وسىندا جاسالعان جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتتى ءمان بەرەمىز. ءار ءىستى ءار ىپتەستەرىمىزبەن اقىلداسا وتىرىپ اتقارساق, ءتۇيىندى ماسەلەلەر ءوز جۇيەسىن تابادى, دەپ قورىتتى ءسوزىن ا.مۋسين.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى بۇعان دەيىن اتالعان كەڭەسكە ءبىر جىل بويى توراعالىق ەتكەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى ەسەپ پالاتاسىنىڭ ءتورايىمى ەلميرا يبرايموۆادان بۇگىنگى جيىن قورىتىندىسىندا قابىلدانعان ماڭىزدى شەشىمدەر تۋرالى سۇرادى.
– بۇگىنگى جيىنداعى ەڭ ماڭىزدى شەشىم, كەڭەس توراعالىعىنىڭ قازاقستانعا وتكىزىلگەندىگى دەپ ويلايمىن. مۇنىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ, دەمەۋ بويىنشا ماڭىزدى قارار قابىلداندى. سونداي-اق, بۇدان بىلايعى بايلانىستى ءالى دە دامىتا تۇسۋگە كەلىستىك. وسى سىندى وتە سالماقتى بىرقاتار شارالار اتقارىلدى. ونىڭ جەمىسىن الداعى ۋاقىتتا كورەمىز دەگەن ۇمىتتەمىن, – دەپ جاۋاپ بەردى ول.
وسىمەن تمد-عا مۇشە ەلدەر جوعارى قارجى باقىلاۋ ورگاندارى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ ءحىىى سەسسياسى ءوز جۇمىسىن اياقتادى.
سۇڭعاتالىپباي,
نۇربايەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەنقازاقستان».