دالانىڭ داۋاسى جۇرەگىن شوقتاي جاندىرىپ, جانارىن نۇرعا مالدىرىپ, ءون بويىنا ونەردىڭ ولشەۋسىز ونەگەسىن دارىتقان قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى اۋباكىر ىسمايىلوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى ەلوردادا قاتارىنان ەكى كۇن تويلاندى. كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مادەنيەت كوميتەتى, «قازاقستان حالقىنىڭ رۋحاني دامۋ قورى» اق, استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى مەن سۋرەتشى وتباسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا, سونداي-اق ونەر شەبەرىنىڭ جەكە كورمەسى ءوتتى. جيىندى سۋرەتشىنىڭ قىزى گ.ىسمايىلوۆا جۇرگىزىپ وتىردى. كەرەمەت كەسكىندەردىڭ كەلەشەك كەستەلەرىمەن ۇندەسىپ تۇرۋى تۇلعا تۋدىرعان عاجايىپتاردىڭ قاشاندا حالقىمىزدىڭ قازىنالى مۇراسى بولىپ قالا بەرەرىنە سەندىرەدى.
دالانىڭ داۋاسى جۇرەگىن شوقتاي جاندىرىپ, جانارىن نۇرعا مالدىرىپ, ءون بويىنا ونەردىڭ ولشەۋسىز ونەگەسىن دارىتقان قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى اۋباكىر ىسمايىلوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى ەلوردادا قاتارىنان ەكى كۇن تويلاندى. كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مادەنيەت كوميتەتى, «قازاقستان حالقىنىڭ رۋحاني دامۋ قورى» اق, استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى مەن سۋرەتشى وتباسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا, سونداي-اق ونەر شەبەرىنىڭ جەكە كورمەسى ءوتتى. جيىندى سۋرەتشىنىڭ قىزى گ.ىسمايىلوۆا جۇرگىزىپ وتىردى. كەرەمەت كەسكىندەردىڭ كەلەشەك كەستەلەرىمەن ۇندەسىپ تۇرۋى تۇلعا تۋدىرعان عاجايىپتاردىڭ قاشاندا حالقىمىزدىڭ قازىنالى مۇراسى بولىپ قالا بەرەرىنە سەندىرەدى.
رۋحاني قۇندىلىقتى جۇرتتىڭ بارلىق بايلىقتان ارتىق سانايتىن زامان جاقىنداپ كەلەدى. وندا بايۋ, ءوسۋ, جەتىلۋ دەگەن ۇعىمدار قازىرگىدەي تەك ماتەريالدىق ماقساتقا قولدانىلماي, رۋحاني ماعىناعا قىزمەت ەتپەك. بولاشاقتى بوياۋلار بيلەيدى. سالت-سانا ۇدايى سوعان قىزمەت اتقارادى. ءا.ىسمايىلوۆ ءومىرى مەن ونەرى تۋرالى زەردەلى وي تۇيىلگەن شاراداعى كەلەلى اڭگىمە ءبىزدى سونداي كەمەل قوعامعا جەتەلەدى. قاداۋ-قاداۋ قازىنالاردى قاتار ءتىزىپ, قاي-قايسىسىنىڭ استارىنا زەيىن سالساڭىز دا ساناعا توگىلەر ساۋلەسى اڭعارىلىپ تۇرادى. قازاق ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرى مەكتەبىنىڭ وكىلدەرىن تۇگەلدەي زەرتتەپ, سوڭىنداعى مول مۇرالارىنا وراي تولاعاي وي تولعاپ ۇلگەرگەن جوقپىز ءالى. ولاردىڭ جان جاقپارىن جازا تۇسسەك, اراسىنان نەبىر شۇعىلالى ورنەكتەر توگىلە كوسىلىپ, ءا. ىسمايىلوۆ قازىنالارى قاناتىن جايادى. ولاردى كەزەڭ-كەزەڭىنە قاراي توپتاستىرىپ, بۇگىنگى تولقىنعا جەتكىزە بىلسەك, وسى ارالىقتاعى قازاقتىڭ تۇتاس ءبىر تاريحى تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنگەلى تۇر.
ال ازىرگە مىناداي حالىقارالىق كونفەرەنتسيانى سۋرەتشى الەمىنىڭ ءار ۇزىك تۇسىن عانا قامتىپ وتكەن ىزدەنىستى ءىستىڭ باسى دەگەنىمىز ابزال. ويتكەنى, عۇمىرناماسى كەشەگى كەڭەستىك ءداۋىردى تۇگەل قامتيتىن تۇلعانى ءبىر-ەكى كۇندىك شارا شەڭبەرىنە سىيعىزا المايسىز. سوندىقتان بۇل مەرەيتويدى سۋرەتشى-اكۆارەليست شىعارماشىلىعىن عىلىمي تۇرعىدان جان-جاقتى زەرتتەپ, كەسەك وي قوزعالعان ىسمايىلوۆتانۋدىڭ كىرىسپەسى دەۋ قيسىندى.
ونەر يەسىنىڭ ءوزىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇسىرىلگەن «ءومىر پاليتراسى» دەرەكتى ءفيلمى «التىن قورداعى» ساقتاۋلى جالعىز تۋىندى كورىنەدى. سونداعى جايساڭ جاننىڭ جادىراي ك ۇلىپ, جارقىلداعان قالپىنان ونىڭ ومىردەگى شىنايى مىنەزى مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتىن ايقىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. مىنە, وسى شاعىن ەكراندىق تۋىندىدا سۋرەتشى جانىنىڭ كوپ قىرى اشىلعانداي. بىزدەر تەرەڭ مۇرانىڭ تەك شەت جاعىن شولىپ جۇرگەن ەكەنبىز. سويتسەك, بوياۋىن ارقالاپ كەڭ دالانى قىرانداي كەزگەن قيالى ۇشقىر قىلقالام يەسى تەك ءبىر ونەرمەن تىنىس-تىرشىلىگىن شەكتەمەپتى. ءبىر ءسات دومبىرانى بەبەۋلەتە جونەلگەندە اينالاسىنداعى ۇلكەن-كىشى دەمدەرىن ىشتەرىنە جۇتىپ, تىنىشتىق ورناي قالادى. سىرنايدى سىزىلتا تارتقاندا بەينە ءبىر وسى ونەردىڭ ساڭلاعى تاپ كەلگەندەي كۇي كەشتىرەدى. ءۇنى مەن سىرت پىشىمىنە دەيىن درامالىق اكتەرگە ساي كەلەتىن ساڭلاقتىڭ «قىز جىبەك», «تاقيالى پەرىشتە», «كۇتۋ», «سول كۇندەردە», «كوگىلدىر مارشرۋت» سىندى ءبىرتالاي فيلمدەگى بەينەلەرى ايتا بەرسەڭ, ءوز الدىنا ءبىر توبە. ونىڭ ەسىمى سونىمەن قاتار حالىق بي ونەرىن ساحنالىق تۇرعىدا دامىتۋعا ايتارلىقتاي اتسالىسقان ش. جيەنقۇلوۆا, د. ءابىروۆ سياقتى تۋما تالانتتاردىڭ قاتارىندا تۇرعانى كۇمانسىز شىندىق. «قارا جورعانى» بيلەگەن قازاق كىم دەپ سۇراستىرا كەلسەك, و, عاجاپ, تاعى دا مىنە, تاريحتىڭ سارعىش بەتتەرىنەن قاناتىن قومداپ, جورعاداي بۇلكىلدەگەن ءبيشى ىسما يىلوۆتىڭ كەلبەتىنە تاپ بولارىڭىز حاق. زەرتتەۋشىلەر ول ماسكەۋدەگى قىزىل الاڭدا «قارا جورعانى» بيلەدى دەگەن دەرەكتى العا تارتادى. ال وتكەن كەزەڭدەگى ىزىنە ىزەتپەن ۇڭىلسەك, سونىمەن قاتار ونىڭ 1939 جىلى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسى جانىنان حالىق بي ءانسامبلىن قۇرعانىن, كاسىبي تەاتر رەجيسسەرى ماماندىعىن يگەرگەن مايتالمان كەزىندە ج.شانينمەن بىرلەسىپ, قازاق دراما تەاترىن ۇيىمداستىرۋعا قاتىسقانىن بىلەر ەدىك. بىراق بۇل ايتىلعاندار ءار جەردە تام-تۇم جازىلىپ جۇرگەنمەن, كوپشىلىك قاۋىم ول تۋرالى كوپ بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. سوندىقتان كونفەرەنتسيادا ءسوز سويلەگەن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مادەنيەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى تىلەۋعالي قىشقاشباەۆ, التىن جانە باعالى مەتالدار مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى الماس نۇراسقان, قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بايتۇرسىن ومىربەكوۆ, قازىرگى زامانعى ونەر مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى نەللي شيۆرينا جانە تاعى باسقالار بەينەلەۋ ونەرىندەگى قولتاڭباسى ەجەلگى كوشپەلىلەر ميفولوگياسىنىڭ سارقىلماس سارىنىنا قۇرىلعان رەنەسسانستىق سۋرەتشىنىڭ سان ءتۇرلى قىرىنا توقتالا كەلىپ, كەلەشەكتە ونىڭ شىعارمالارى كەڭىنەن ناسيحاتتالسا دەگەن پىكىردى ايتتى. ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, يۋنەسكو ساراپشىسى ەفرات مامبەكوۆ سۋرەتشى شىعارمالارى ارقىلى ءا.ىسمايىلوۆ بولمىسىن بولجاسا, قازاق باس ساۋلەت-قۇرىلىس اكادەمياسى قاۋىمداستىعىنىڭ پروفەسسورى, ونەرتانۋ عىلىمىنىڭ كانديداتى حاليما تۇرىسبەكوۆا پەيزاجدارداعى وتاننىڭ جىرلانۋىن, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ دوتسەنتى ولگا باتۋرينا سۋرەتشى گرافيكاسىنداعى رومانتيكالىق ۇمتىلىستى, ال ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۇراجايىنىڭ قازاقستان بەينەلەۋ ونەرىن زەرتتەۋ عىلىمي ورتالىعىنىڭ گرافيكا جانە ءمۇسىن سەكتورىنىڭ جەتەكشىسى سامال مامىتوۆا تۇلعانىڭ قازاق ەپوسىنا قالام تەربەۋىن ەگجەي-تەگجەيلى باياندادى. «قامبار باتىر», «الپامىس باتىر», «قوبىلاندى باتىر», ت. ب. ەپوستىق جىرلارعا ارنالعان يلليۋستراتسيالار توپتاماسىنان ەلىن, جەرىن, تۋعان حالقىن شەكسىز سۇيگەن ادامنىڭ جان تەبىرەنىسىن بايقايسىز. قازىر وتاندى ءسۇيۋ دەگەن ماسەلە – وتە وتكىر پروبلەمانىڭ ءبىرى. كەيىنگى جاستاردىڭ بويىنا ءپاتريوتيزمدى, وتانسۇيگىشتىكتى دارىتۋ كەرەك دەگەن ءسوز ءجيى ايتىلادى. بىزدىڭشە مۇنداي قاسيەتتەردى وتكەن تاريحتان, مىسالى مىنە, وسى ءا.ىسمايىلوۆ ەڭبەكتەرىنەن ىزدەۋ كەرەك. ىزگى مۇرانى يگى مۇراتقا پايدالانۋ دەپ وسىنى ايتسا كەرەك دەگەن ويمەن كوركەم كورمەدەگى اسەم پەيزاجدارعا قاراي بەرگىڭ كەلەدى.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.