ءبىر بولايىق, ىرگەمىز سوگىلمەسىن!

قىتايدان باستالعان ىندەت ۋىتى قازاقستانعا دا جەتتى. ەل پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆ وسى ىندەتكە قارسى شارالاردى الدىن الا ۇيىمداستىردى. كەڭ تاراماي تۇرعان كەزدە قاتاڭ شارالار قابىلدادى. بيۋدجەتتەن 10 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىپ, ۇكىمەتكە ارنايى تاپسىرمالار بەردى. قازاقستاننىڭ ءبىراز قالالارى ءبىرتىن-ءبىرتىن كارانتينگە جابىلىپ جاتىر.

ىندەت بەيقامدىقتى, جايبارا­قاتتىقتى كوتەرمەيدى. بۇعان حالىق بولىپ ء«بىر جەردەن باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ» كۇرەسۋىمىز كەرەك. سوندا عانا ىندەتتى جويا الامىز.

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ حالىققا ۇندەۋ جاريالادى: «بىرگەمىز» اتتى  قوعامدىق قور قۇرۋدى ۇسىندى. وسىلاي تۇڭعىش پرەزيدەنت قورى ىندەتكە قارسى 200 ميلليون تەڭگە ءبولدى. Nur Otan پارتياسى 150 ميلليون تەڭگە  اۋداردى. ەلباسى بيزنەس وكىلدەرىنە ۇسىنىس بىلدىرگەن ەدى. ونى قازاقستاننىڭ بەلگىلى قارجىگەرلەرى مەن قايراتكەرلەرى قولداپ تا كەتتى. ءىرى بيزنەس وكىلدەرىنىڭ الدى 100 ميلليون تەڭگەدەن باستاپ 10 ميلليون دوللارعا دەيىن قاراجات اۋدارىپ ۇلگەردى. قورعا مۇمكىندىگى بار باسقا دا ادامدار قارجى اۋدارىپ جاتىر. بۇل حالىق پەن مەملەكەتتىڭ بىر­تۇ­تاس­تىعىن كورسەتەدى. مىسالى, مەم­لەكەتتىك قىزمەتكەر­لەر ءبىر كۇندىك ەڭبەك­اقىلارىن قورعا اۋداردى.

اتادان بالاعا ميراس بولىپ كەلە جاتقان جاقسى ءداستۇر جالعاستىعىن تاپتى. بۇل قور قارجىسى ءالى دە وسە تۇسەتىن بولادى.

وسىعان قاراماستان سىن ساعاتتا كەيبىر الەۋمەتتىك جەلىلەردى تەرىس پايدالانىپ, كەيبىرەۋلەر ءارتۇرلى اقپاراتتار تاراتىپ جاتقانى قىنجىل­تادى. «اناۋ نەگە قورعا از اقشا سالدى؟», «مىناۋ نەگە ودان قالىپ جاتىر؟» دەپ پىكىر تاراتۋدا.

سونىڭ اسەرى حالىقتىڭ كەيبىر توپتارىنىڭ كوزقاراسىنان بايقالىپ جاتقاندىعى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجۇر. بەرىلگەن, بولىنگەن كومەكتى ازىرقانىپ جاتقاندار دا بار ەكەن.

حالقىمىز «كوپ تۇكىرسە كول» دەگەن. مۇنى نەگە ۇمىتامىز؟

كەزىندە  قۇلاندا ءزىلزالا بولعان شاقتا, قىزىلاعاشتاعى سۋ قويماسى اپاتى بولعاندا, ارىستاعى وق-ءدارى قويماسى جارىلىپ, قالا قيراعاندا  حالىق بىرلىك تانىتتى. مەملەكەتتىڭ ۇسىنىستارىن قولدادى. وسىلاي از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە بۇل جەرلەردەگى توتەنشە جاعدايلار قىسقا مەرزىمدە تۇزەتىلدى. بۇل مەملەكەت پەن حالىق بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. قازىر دە كوروناۆيرۋس ىندەتى تۇسىندا حالىق مەملەكەت باسشىسى, ۇكىمەتىمىزدى قولداپ, قيىنشىلىققا تۇسىنىستىكپەن قاراپ وتىر.

كۇنى كەشە عانا ەل پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆ تەلەديدار ارقىلى حالىق­قا ۇندەۋ جاريالادى. قيىن شاقتا بىرلىك تانىتقان حالىققا راحمەت ايتتى ءارى ۇكىمەتكە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن تومەندەتپەۋ, شاعىن جانە  ورتا بيزنەستى جەتىلدىرۋ, باسقا دا تولىپ جاتقان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى.

الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب.سا­عىن­­تاەۆ, نۇر-سۇلتان قالاسى­نىڭ اكىمى ا.كولگىنوۆتىڭ قالا تۇر­عىن­دارىنا ارناعان  ۇندەۋ­لەرى ءوزىنىڭ تۇسىنىكتىلىگىمەن, قاراپايىم­دىلىعى­مەن حالىق جۇرەگىنەن شىقتى. وسىنداي اكىمدەر جاڭا فورماتتاعى, كرەاتيۆتى باسشىلار ەكەندىگىن كورسەتتى. «اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول» دەگەن وسى.

پرەزيدەنت قويعان تالاپ­تار ورىندالىپ جاتىر. ءسوز بەن ىس­تە الشاقتىق جوق.

جاقىندا مەملەكەت باسشىسى ق.ك.توقاەۆ ەلورداداعى بلوك-پوستارعا بارىپ, بارلىق جاعدايدى ءوز كوزىمەن كوردى. قالا اكىمىنىڭ, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ەسەپتەرىن تىڭدادى. ناقتى تاپسىرمالار بەردى. مۇنى پرەزيدەنتتىڭ ىندەت اكەلەتىن زارداپتاردىڭ الدىن الىپ, ونى بولدىرماۋ ءۇشىن جەدەل شەشىمدەر قابىلداعان ساياسي ەرىك-جىگەرىنىڭ مىقتى ەكەنىنىڭ كورىنىسى دەپ بىلەمىن.

 تاريحي ساباقتاردى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. باياعىدا «وبا», «سۇزەك», «تىرىس­قاق» سەكىلدى ىندەتتەر بولعان. ول اش­تىق­قا ۇلاستى, ءسويتىپ حالقىمىزدىڭ ەلۋ پايىزى وپات بولعانى شىندىق قوي. سوندىقتان دا مەملەكەتىمىز تاراپى­نان قويىلعان تالاپتاردىڭ  بار­لىعىن بۇلجىتپاي ورىنداۋىمىز كەرەك.

ءيا, جاماندىق ايتىپ كەلمەيدى. «كوروناۆيرۋس قانداي جاعدايدا شىقتى, ول قالاي تارادى؟» دەگەن سا­ۋالدار ءبىزدى الاڭداتپاۋى ءتيىس. ويتكەنى الەمدىك مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارى مۇنى زەرتتەپ جاتىر. ونىڭ شىندىعى كەيىن ايتىلادى. ال ءبىز ءۇشىن ەڭ الدىمەن حالىق قاۋىپسىزدىگى, ىندەتتىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ باستى مىندەت بولىپ تابىلادى.

ىندەت كەزىندە الدىڭعى شەپكە دارىگەرلەر شىعىپ وتىر. ولار بار مۇمكىندىكتەردى سارقا پايدالانىپ جاتىر. مىڭ دا ءبىر العىس! پرەزيدەنت دارىگەرلەرگە بارلىق جاعدايدى جاساۋدى تالاپ ەتتى. قوسىمشا ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا قارجى ءبولىنىپ جاتىر. بۇل دا يگى شارالاردىڭ ءبىرى.

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۋحان قالاسىنداعى ىندەتپەن كۇرەسۋ ءۇشىن 40 مىڭ دارىگەر بارىپتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ىندەت قۇرىقتالىپتى.

كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن وراسان زور زارداپ شەگىپ وتىرعان يتاليا ءۇشىن رەسەي مەملەكەتى گۋمانيتارلىق قولىن سوزدى. ەپيدەميولوگ دارىگەرلەر جىبەرىلدى.

ىندەت شەكارا تاڭدامايدى. سوندىق­تان دا الەم بىرلەسە كۇرەسكەندە عانا ول قۇرىقتالادى.

مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر قاشىق­تان جۇمىس ىستەۋگە كوشتى. ستۋدەنتتەر مەن مەكتەپ وقۋشىلارى ۋاقىتشا جەلىدە وقۋ تارتىبىنە كوشىرىلدى. ويىن-ساۋىق كەشەندەرى, تەاترلار, كينوتەاتر­لار, مەيرامحانالار مەن ءدامحانالار جۇمىسى ۋاقىتشا توقتاتىلدى. زەينەتكەرلەرگە قامقورلىق جاسالۋدا. مىنە, بۇل كوپ اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بىرەر  مىسالى عانا.

تۇركى دۇنيەسىنىڭ ۇلى ەسكەرتكىشى ورحون جازۋىندا تونىكوك بابامىز­دىڭ ءسوزى تاسقا  قاشالىپ جازىلعان: «حالقى بەگىن, بەگى حالقىن سىيلايتىن ەل ۇزاق جاسايدى».

ءبىر بولايىق, ىرگەمىز سوگىلمەسىن!

ءۋاليحان قاليجانوۆ,

ۇعا اكادەميگى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى