«پرورۆا» كەن ورنى يگەرىلۋىنىڭ جارتى عاسىرلىق مەرەيتويىندا مۇنايشىلارعا قۇرمەت كورسەتىلدى
قازاق جەرىنىڭ ءۇستى تاريحي شەجىرەگە, ال تۇڭعيىعى تابيعي بايلىققا تۇنىپ تۇر. تەرەڭ تۇڭعيىقتان «قارا التىن» سەلىن تاسىتقان وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ جىلناماسى جىلىوي اۋدانىنان باستاۋ الادى. ءبىر عاسىردان استام تاريحى بار «قارا التىننىڭ» العاشقى تامشىسى وسى اۋدانداعى «قاراشۇڭگىل» اتالاتىن كەن ورنىنان الىنعان. سودان بەرى قازاق جەرىنەن «قارا التىننىڭ» تاسقىنى استە تولاستاعان ەمەس. جەتى قات جەر استىنداعى مۇناي مەن گازدىڭ مول قورىن تامىرشىداي تاپ باساتىن بىلىكتى مامانداردىڭ ايتقانىنداي, قازاق مۇنايىنىڭ قاينار بۇلاعى ءالى دە تالاي جىل بويى ەل يگىلىگىنە جاراتىلا بەرەدى.
«پرورۆا» كەن ورنى يگەرىلۋىنىڭ جارتى عاسىرلىق مەرەيتويىندا مۇنايشىلارعا قۇرمەت كورسەتىلدى
قازاق جەرىنىڭ ءۇستى تاريحي شەجىرەگە, ال تۇڭعيىعى تابيعي بايلىققا تۇنىپ تۇر. تەرەڭ تۇڭعيىقتان «قارا التىن» سەلىن تاسىتقان وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ جىلناماسى جىلىوي اۋدانىنان باستاۋ الادى. ءبىر عاسىردان استام تاريحى بار «قارا التىننىڭ» العاشقى تامشىسى وسى اۋدانداعى «قاراشۇڭگىل» اتالاتىن كەن ورنىنان الىنعان. سودان بەرى قازاق جەرىنەن «قارا التىننىڭ» تاسقىنى استە تولاستاعان ەمەس. جەتى قات جەر استىنداعى مۇناي مەن گازدىڭ مول قورىن تامىرشىداي تاپ باساتىن بىلىكتى مامانداردىڭ ايتقانىنداي, قازاق مۇنايىنىڭ قاينار بۇلاعى ءالى دە تالاي جىل بويى ەل يگىلىگىنە جاراتىلا بەرەدى.
ەلۋ جىلدان بەرى ءبىر ءوڭىردىڭ عانا ەمەس, تاۋەلسىز ەلدىڭ ىرىسىنا اينالعان كەن ورنىنىڭ ءبىرى – «پرورۆا». كاسپي تەڭىزىنە تاياۋ ورنالاسقان پرورۆانىڭ يگەرىلۋىندە مىڭداعان مۇنايشىنىڭ قولتاڭباسى, ماڭداي تەرىنىڭ جەمىسى بار. بۇل كەن ورنىنا العاشقى بارلاۋ جۇمىستارى 1960 جىلدارى باستالىپتى. ال 1963 جىلدىڭ 11 تامىزىندا العاشقى مۇنايدى الۋعا قول جەتكىزىلىپتى. وزگە كەن ورىندارىنا قاراعاندا مۇنايىنىڭ ساپاسى مەن قۇرامى وزگەشەلەۋ كەلەتىن «پرورۆانىڭ» №1 ۇڭعىماسىن تولەش قۇلگەلديەۆ جەتەكشىلىك ەتكەن بريگادا مۇنايشىلارى قازىپتى. ارينە, ەل يگىلىگى جولىنداعى ماقساتتى ىستە ءبىر-بىرىمەن ءازىلىن جاراستىرا كۇن-ءتۇن دەمەي, دامىلسىز جۇمىس جاساعان مۇنايشىلاردى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرعان ساعيدوللا نۇرجانوۆ, قۇمار بالجانوۆ, ورىنعازى ەسقازيەۆتاي باسشىلاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جارقىراي كورىنگەنىن سالا ماماندارى جىر عىپ ايتادى.
«پرورۆا» – تالاي بىلىكتى مۇنايشىلاردىڭ ەڭبەك جولى باستالعان, قاناتى قاتايعان مەكەن. «پرورۆا» كەن ورنىن يگەرۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان مۇنايشىلاردى ءبىر-بىرىنەن بولە جارۋعا بولمايدى. دەگەنمەن, ءدال وسى كەن ورنىندا ەڭبەك جولىن باستاپ, الدىڭعى بۋىننىڭ تاجىريبەسىنەن ءتالىم العان جاس مۇنايشىلاردىڭ دەنى كەيىننەن بىلىكتى باسشىلىقتىڭ بيىگىنە كوتەرىلگەنىن ايتۋ ءلازىم. ماسەلەن, ۋفا مۇناي ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى, بۇگىنگى اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ تە پرورۆادا ەڭبەك جولىن باستاپتى. بۇل ءبىر عانا مىسال. جالپى, «پرورۆانىڭ» تەرەڭ تۇڭعيىعىنداعى «قارا التىندى» ەل يگىلىگىنە جاراتقان مۇنايشىلاردىڭ شەجىرەلى جولى بىرنەشە بۋىنعا جالعاسىپ كەلەدى.
«جىلىويمۇنايگاز» باسقارماسىنىڭ باسشىسى امانگەلدى سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «پرورۆا» قويناۋىنداعى «قارا التىننىڭ» مول قورى ءازىر تاۋسىلا قويمايدى. جارتى عاسىردا بۇل كەن ورنىنان 36351,8 مىڭ تونناسى ءوندىرىلىپتى. ال ءالى دە وندىرىلۋگە ءتيىس مۇناي قورى 16 ميلليون توننادان اسادى. ءونىمدى ىسىراپسىز ءوندىرۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالار كەڭىنەن قولدانىلا باستاپتى. بۇرىنعىداي ەمەس, مۇنايشىلاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى دا جاقسارا تۇسكەن. ونى مۇنايشىلاردىڭ وزدەرى دە جاسىرمايدى. ماسەلەن, وسى كەن ورنىندا 1976 جىلدان ۇزدىكسىز ەڭبەك ەتەتىن وپەراتور وڭايباي ەمبەرگەنوۆ «سوناۋ كەڭەستىك داۋىردەگى جاعدايىمىزبەن بۇگىنگىنى دە سالىستىرۋ تىپتەن مۇمكىن ەمەس. بۇرىن مۇنايدى ءولشەۋ قۇرىلعىلارى قولمەن اتقارىلاتىن ەدى. قازىر ءبارى باسقاشا, مۇناي ولشەۋ قۇرىلعىلارى اۆتوماتتاندىرىلعان, تەحنيكالارىمىز جاڭاردى, وندىرىسكە جاڭا تەحنولوگيا كەلدى. قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىنا ءمان بەرىلەدى», دەيدى اعىنان جارىلا.
مۇحامەدجان سىدىقوۆ تا وسى كەن ورنىندا ەڭبەك جولىن باستادى. قازىر تاجىريبەسى تولىسقان بىلىكتى مامان رەتىندە ەڭبەگى ەلەنىپ جۇرگەن مۇنايشىعا اينالدى. «مەن ءوزىمدى اكەم بازاردىڭ جولىن جالعاستىرۋشىمىن دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى, اكەم ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىنىڭ 45 جىلىن «پرورۆا» كەن ورنىنىڭ بۇرعىلاۋ جۇمىستارىنا ارنادى. مەنى مۇنايشىلىق كاسىپتى مەڭگەرۋگە باۋلىدى. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا» دەگەندى بالا كۇنىمىزدەن سانامىزعا قۇيىپ وستىك. ەندى بۇل كۇندەرى شىنىمەن دە, ەلۋ جىلدا ەل ومىرىندە جاڭاشا وزگەرىست