پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» دەپ اتالاتىن جولداۋىندا العا قويىلعان وزەكتى ماقساتتاردىڭ ءبىرى ەلىمىزدى ۇستىمىزدەگى عاسىردىڭ ورتا تۇسىنا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىعان وراي اتاپ كورسەتكەنىندەي, بۇل ءۇشىن بىزگە مەنەدجمەنتتىڭ جاڭا قۇرالدارى مەن مەملەكەتتىك سەكتورداعى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ساپالى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر قاعيدالارىن ەنگىزۋ قاجەت بولادى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» دەپ اتالاتىن جولداۋىندا العا قويىلعان وزەكتى ماقساتتاردىڭ ءبىرى ەلىمىزدى ۇستىمىزدەگى عاسىردىڭ ورتا تۇسىنا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىعان وراي اتاپ كورسەتكەنىندەي, بۇل ءۇشىن بىزگە مەنەدجمەنتتىڭ جاڭا قۇرالدارى مەن مەملەكەتتىك سەكتورداعى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ساپالى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر قاعيدالارىن ەنگىزۋ قاجەت بولادى.
ال وسىعان دەيىن بۇل سالادا جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان جۇيەلى اكىمشىلىك رەفورمالاردىڭ كوپتەگەن وڭ ناتيجەلەرگە جەتكىزگەنى انىق بايقالادى. وسىنداي ىرگەلى ىزدەنىستەردىڭ ارقاسىندا قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ءتيىمدى مودەلى قالىپتاستى. حالىقارالىق ساراپشىلار اتاپ وتكەندەي, بۇل جۇيە الەمدەگى ەڭ ۇلگىلى ستاندارتتارعا ساي كەلەدى. بۇعان قوسا, تمد ەلدەرى مەن وڭىردەگى وزگە مەملەكەتتەر اراسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى رەفورمالاردىڭ كوشباسشىسى بولىپ وتىر. ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىز بۇگىنگى قازاقستاندىق مودەلدى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادرلىق يادروسىن قالىپتاستىرۋداعى قازىرگى زامانعى ادىستەمەسى رەتىندە قاراستىرادى.
مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ, كادرلاردى ىرىكتەۋ مەن جوعارىلاتۋ كەزىندە مەريتوكراتيا تەتىكتەرىن ەنگىزۋدىڭ, باسقارۋشىلىقتىڭ «ا» كورپۋسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى تۇيتكىلدەرى «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭدا قامتىلدى. جاڭا نورمالار تارتىپتىك جانە ەتيكالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى زاڭسىز جازالاۋ مەن جۇمىستان بوساتۋدان قورعاۋدى كوزدەيدى, وندا سونداي-اق «كوماندالىق اۋىسۋ» تاجىريبەسىن توقتاتۋدىڭ بىردەن-ءبىر توسقاۋىلىنا اينالدى. ءبىرىنشى رەت زاڭدا «مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكسىنىڭ» نەگىزگى تالاپتارى قوسىلعان قىزمەتتىك ەتيكا تۋرالى جەكە تاراۋ كوزدەلدى. ەكى دەڭگەيلى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ەتيكالىق جۇيەسى ەنگىزىلدى. زاڭمەن بەكىتىلگەن مىندەتتى ەرەجەلەر, زاڭعا تاۋەلدى جانە ۆەدومستۆولىق اكتىلەرمەن ناقتىلانعان مىنەز-ق ۇلىقتاردىڭ تارتىپتەرى بەلگىلەندى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلباسى باسشى لاۋازىمدارداعى باعىنىستى ادامداردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتتەرى ءۇشىن مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جونىندەگى جارلىققا قول قويدى. وسىلايشا, مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتشىلەر وزدەرى تاعايىنداعان باسشى لاۋازىمدارداعى باعىنىستى قىزمەتشىلەر سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىن جاساعان, ولارعا قاتىستى سوتتىڭ زاڭدى كۇشىنە ەنگەن ايىپتاۋ ۇكىمى بولعان جاعدايدا جاۋاپتىلىق ارقالايتىن بولدى. مۇنىڭ تۇپكى ناتيجەسى ونىڭ ءوز ەركىمەن ورنىنان ءتۇسۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرۋىمەن اياقتالادى. ال ورنىنان تۇسۋگە ءوتىنىش بەرۋ وزىنە جەكە سەنىم ءبىلدىرۋ ماسەلەسىن كوتەرۋ بولىپ تابىلاتىنىن جانە اتالعان مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتشىنى تاعايىنداعان لاۋازىمدى ادام ورنىنان ءتۇسۋ تۋرالى ءوتىنىشتى قابىلداۋعا نەمەسە قابىلداماۋعا قۇقىلى ەكەندىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
قازىر مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرۋ مەن جاڭارتۋ جونىندەگى جۇمىستار ءوزىنىڭ جالعاسىن تابۋدا. بۇل رەتتە الەمدەگى ەڭ جاقسى تاجىريبە مەن قازىرگى ۇردىستەردى تانىتاتىن جاڭا تالاپتار ەسەپكە الىنۋدا. مۇندا مەملەكەتتىك اكىمشىلىك قىزمەتشىلەردى زاڭسىز تاعايىنداۋ نەمەسە جۇمىستان بوساتۋ, تارتىپتىك جازالار قولدانۋ, مەملەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋازىمدارعا ورنالاسۋ ءۇشىن كونكۋرس وتكىزۋ ءتارتىبىن بۇزۋ ماسەلەلەرى وزەكتى بولىپ تابىلادى. وسىعان وراي زاڭسىز شەشىمدەر قابىلدايتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كونكۋرستىق, سونداي-اق تارتىپتىك كوميسسيالارىنىڭ باسشىلارى مەن مۇشەلەرىنە زاڭ جۇزىندە تىكەلەي جەكە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنى بەلگىلەنگەن. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تارتىپتىك تالداۋلارىنىڭ تاجىريبەلەرى ولاردىڭ تارتىپتىك كوميسسيالارىنىڭ دەڭگەيىن تانىتىپ وتىر. كەيدە تارتىپتىك ىستەردى قاراۋ بارىسىندا ادىلەتتىكتىڭ بولماۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك اكىمشىلىك قىزم ەتشىلەردىڭ قۇقىقتارى دورەكى بۇزىلۋ دەرەكتەرى دە ورىن الۋدا. ەڭ كوپ كەزدەسەتىن مىسالدار مىناداي. 2012 جىلعى قازان ايىندا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنە تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنە قاراستى ءبىر دەپارتامەنت ديرەكتورى ءوزىنىڭ زاڭسىز تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانى تۋراسىندا شاعىمداندى. ول 2012 جىلدىڭ ىشىندە ەكى رەت ەسكەرتۋ جانە سوگىس تۇرلەرىندەگى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. مۇنىڭ ۇستىنە, تارتىپتىك كوميسسيا الدىڭعى قولدانىلعان جازالاردى ەسەپكە الا وتىرىپ, وعان قىزمەتىنە سايكەس ەمەستiگi تۋرالى ەسكەرتۋ جونىندە ۇسىنىس بەرگەن. ال ارىزدى تەكسەرۋ جانە ءىستىڭ ءمان-جايلارىن زەرتتەۋ كەزىندە بارلىق تارتىپتىك جازالاردىڭ قولدانىستاعى مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭنامانىڭ بۇزىلىپ قولدانىلعانى انىقتالدى. زاڭنىڭ تىكەلەي تالاپتارىنا قاراماستان, مەملەكەتتىك قىزمەتشىنى ونىڭ تارتىپتىك ءىسىنىڭ ماتەريالدارىمەن تانىستىرماعان. سوعان قوسا, ول جاۋاپكەرشىلىككە زاڭنامامەن بەلگىلەنگەن تارتىپتىك جازالاردى قولدانۋ مەرزىمدەرى وتكەننەن كەيىن تارتىلعان. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى زاڭسىز بۇيرىقتاردىڭ كۇشى جويىلعان. تاعى ءبىر دەرەك. بيىلعى ماۋسىمدا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەملەكەتتىك سانيتارلىق ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ باسشىلىعىنا قاراعاندى وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك سانيتارلىق ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارىن اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىنەن زاڭسىز بوساتۋ دەرەگى بويىنشا ۇسىنىس شىعاردى.
اگەنتتىك پەن ونىڭ اۋماقتىق تارتىپتىك كەڭەستەرى سىبايلاس جەمقورلىق پەن باسقا دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ, سونداي-اق مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. اگەنتتىكتىڭ جانىندا سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەپارتامەنت ديرەكتورلارىنا جانە ونىڭ ورىنباسارلارىنا قاتىستى تارتىپتىك ىستەردى قاراۋ قۇزىرەتىنە كىرەتىن ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ تارتىپتىك كوميسسياسى تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. وسىلايشا, 2012 جىلى اتالعان تارتىپتىك كوميسسيانىڭ وتىرىستارىندا قارالۋ ناتيجەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى وتكىزۋ كەزىندە شەشiمدەر قابىلداۋ كەزiندە زاڭدى تۇلعالارعا زاڭسىز ارتىقشىلىق كورسەتكەنى ءۇشىن يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىنەن بوساتىلدى جانە وسى كوميتەتتىڭ بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعالارى قاتاڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, سونداي-اق قىزمەتتىك ەتيكا تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى سۋ كولىگى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورىنا قاتاڭ سوگىس جاريالاندى. ال بيىلعى ساۋىردە تارتىپتىك كەڭەستىڭ ۇسىنىسى بويىنشا كەلىسىمشارت جاساسۋ تۋرالى شەشiم قابىلداۋ كەزiندە زاڭسىز ارتىقشىلىق كورسەتكەنى ءۇشىن قارجى مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعى قوستاناي وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك م ۇلىك جانە جەكەشەلەندىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورىن اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىنەن بوساتتى.
جالپى, اگەنتتىكتىڭ تارتىپتىك كەڭەستەرى وتكەن جىل مەن بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا 4 مىڭنان استام تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن مەملەكەتتiك مiندەتتەردi اتقاراتىن ادامدارعا قاتىستى 1349 تارتىپتىك ءىس قوزعادى. شىعارىلعان ۇسىنىستار نەگىزىندە 972 ادام, سونىڭ ىشىندە 129 اۋداندىق جانە اۋىلدىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر, 1983 مەملەكەتتىك اكىمشىلىك قىزمەتشىلەر جانە 91 مەملەكەتتiك مiندەتتەردi اتقاراتىن ادامدار جاۋاپكەرشىلىككە ۇشىرادى. اتالعان تۇلعالاردىڭ قىزمەتىنە سايكەس ەمەستiگi تۋرالى ەسكەرتۋ تۇرىندەگى جازاعا – 379, قىزمەتiنەن تومەندەتۋگە – 10, اتقاراتىن قىزمەتiنەن بوساتۋعا 194 ادام تارتىلدى. بۇدان بولەك, الدىڭعى جىلداردىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تارتىپتىك كوميسسيالارى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى جانە قىزمەتتىك ەتيكانى بۇزۋعا جول بەرگەن ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىستەرىن قاراۋ كەزىندە شەتتە قالاتىن بولىپ شىقتى.
ءبىز جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تارتىپتىك كوميسسيالارى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ جانە ولاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى الدىن الۋ بويىنشا قىزمەتىن بەلسەندىرۋ ماقساتىندا اگەنتتىكتىڭ تارتىپتىك كەڭەستەرىنىڭ فۋنكتسيالارىن ناقتىلاۋدى ۇسىندىق. اتاپ ايتقاندا, تارتىپتىك كەڭەستەردىڭ جۇمىسىن وڭىرلەردەگى باسشى لاۋازىمدى ادامدارعا («ا» كورپۋسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن ەسەپتەمەگەندە) عانا قاتىستى ىستەردى قاراۋعا جانە سىبايلاس جەمقورلىقتى الدىن الۋ بويىنشا جۇيەلى شارالاردى ازىرلەۋگە ەكپىندى ساۋاتتى قويۋ كوزدەلۋدە. سونىمەن قاتار, تارتىپتىك كەڭەستەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى جانە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اۋماقتىق باسقارمالارىنىڭ تارتىپتىك كوميسسيالارى قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ بويى نشا فۋنكتسياسىن بەكىتۋ ۇسىنىلدى.
ءبىز اگەنتتىكتىڭ باقىلاۋ قىزمەتىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا جانە حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكە الا وتىرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بىرقاتار ماڭىزدى مەزەتتەردە اۋىتقۋشىلىق كورسەتپەۋدىڭ مازمۇنى مەن تەتىكتەرىن زاڭنامالىق تۇرعىدا جەتىلدىرۋگە كۇش سالىپ وتىرمىز. ماسەلەن, اگەنتتىك قازىرگى تاڭدا «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ جونىندەگى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جۇمىس توبىنا سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن قىلمىستىق سيپاتتاعى ارەكەتتەرگە جاتقىزۋ مەن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلەتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق ساناتتارىن ءبولىپ الىپ قاراستىرۋ كەرەكتىگى تۋرالى ۇستانىم جاريالادى. بۇل قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە مۇلiكتiك يگiلiكتەر مەن ارتىقشىلىقتاردى الۋدى كوزدەمەگەن لاۋازىمدى ادامدى سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتىندا جاۋاپقا تارتۋدان قورعاپ قالۋعا اپارىپ جەتكىزەدى. سول سياقتى تابىستارى مەن مۇلكى تۋرالى دەكلاراتسيانى تاپسىرۋ نەمەسە جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىنە جاۋاپ بەرۋ مەرزىمىن بۇزعان مەملەكەتتىك قىزمەتشى «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» زاڭعا سايكەس جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋعا جاتادى. سونىمەن بىرگە, قۇقىقتىق ستاتيستيكا ورگاندارىنىڭ دەرەكقورىندا زاڭنامانىڭ تالاپتارىنا سايكەس «سىبايلاس» ساناتتارىنا جاۋاپكەرشىلىكتىڭ (قىلمىستىق, اكىمشىلىك, تارتىپتىك) تۇرىنە قاراماستان, بارلىق سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامدار كىرەدى.
مۇنداي ستاتيستيكا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جاسايتىن ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتاردىڭ, سونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ ناقتىلى كورىنىستەرىن ءدال انىقتاپ وتىرۋعا قيىندىق كەلتىرەدى. ناتيجەسىندە ءبىز دەرەكتى جاعدايدى سيپاتتامايتىن سالماقتى سانداردى عانا الامىز. ءوز كەزەگىندە بۇل ءىس-شارالار مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتكەرلەرى اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ مەن وسىعان پارا-پار ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتارعا ۋاقىتىندا نازار اۋدارۋعا جول اشادى. وسىعان بايلانىستى, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتتەرگە تەك قانا ناقتى سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ارەكەتتەردى جاتقىزۋدى ۇسىنادى.
قىلمىستىق قۇرامى بولماعان جاعدايدا, اتالعان ارەكەتتەردى ولاردى جاساعان ادامدارعا قاتىستى سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستىرماي قولدانىستاعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭمەن كوزدەلگەن سانكتسيالار مەن شەكتەۋلەرگە ىسپەتتەس شارالاردى قولدانا وتىرىپ, قىزمەتتىك ەتيكالاردىڭ نورمالارىن بۇزۋ رەتىندە سارالاۋعا بولادى. جوعارىدا اتالعان زاڭ تۇزەتۋلەرىن ەنگىزۋ قىزمەتتىك ەتيكانىڭ نورمالارى ساقتالۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋعا جانە سول ۋاقىتتا سىبايلاس جەمقورلىققا جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستاندى 2015 جىلى سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتتەرىن تەك قانا قىلمىستىق جازالاناتىن ارەكەتتەر رەتىندە تانۋ تالابى بولىپ تابىلاتىن «سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى» كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ جوسپارلانعان.
ورتالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ەتيكالىق باقىلاۋ جۇيەسىن زاڭدى جانە ينستيتۋتتىق كۇشەيتۋ سىبايلاس جەمقورلىقتى الدىن الۋ ماسەلەلەرىنە كەشەندى قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە ەڭ وزىق حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس كەلەدى.
ساياناحمەتجانوۆ,
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى
توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.