كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بەسىنشى شاقىرىلعان پارلامەنتتىڭ 3-سەسسياسىن اشىپ, دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ جاڭا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى.
پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىن رەگلامەنتكە سايكەس ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اشتى. ول الدىمەن بىرلەسكەن وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىن جاريا ەتتى. وندا ءبىرىنشى ماسەلە رەتىندە بەسىنشى شاقىرىلعان پارلامەنتتىڭ 3-سەسسياسى اشىلۋى جانە ەكىنشى بولىپ جاڭادان تاعايىندالعان سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ انت بەرۋ ءراسىمى قاراستىرىلعان ەكەن. كۇن ءتارتىبى بەكىتىلگەن سوڭ ءماجىلىس سپيكەرى پارلامەنتتىڭ 3-شاقىرىلىمى سەسسياسىنىڭ جۇمىسىن اشۋ ءۇشىن ءسوزدى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەردى.
كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بەسىنشى شاقىرىلعان پارلامەنتتىڭ 3-سەسسياسىن اشىپ, دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ جاڭا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى.
پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىن رەگلامەنتكە سايكەس ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين اشتى. ول الدىمەن بىرلەسكەن وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىن جاريا ەتتى. وندا ءبىرىنشى ماسەلە رەتىندە بەسىنشى شاقىرىلعان پارلامەنتتىڭ 3-سەسسياسى اشىلۋى جانە ەكىنشى بولىپ جاڭادان تاعايىندالعان سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ انت بەرۋ ءراسىمى قاراستىرىلعان ەكەن. كۇن ءتارتىبى بەكىتىلگەن سوڭ ءماجىلىس سپيكەرى پارلامەنتتىڭ 3-شاقىرىلىمى سەسسياسىنىڭ جۇمىسىن اشۋ ءۇشىن ءسوزدى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەردى.
قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!
قۇرمەتتى ۇكىمەت مۇشەلەرى!
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 59-بابىنا سايكەس بەسىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ 3-سەسسياسىن اشىق دەپ جاريالايمىن, دەپ باستادى ءسوزىن پرەزيدەنت.
قۇرمەتتى ءماجىلىس جانە سەنات دەپۋتاتتارى! بارشالارىڭىزدى جاڭا پارلامەنتتىك ماۋسىمنىڭ اشىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن, دەدى كەلەسى كەزەكتە مەملەكەت باسشىسى.
بەسىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيالىق وكىلەتتىگى اياسىندا ءبىر جارىم جىل جۇمىس ىستەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ءۇش پارتيالى ءماجىلىس جوعارى دەڭگەيدە قىزمەت اتقارا الاتىنىن كورسەتە ءبىلدى. وتاندىق پارلامەنتاريزم تاريحىندا تۇڭعىش رەت زاڭ شىعارۋ جۇمىسىن ءبىر شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىنە تۇتاستاي جوسپارلاۋ تاجىريبەسى ەنگىزىلدى. بۇرىن ءبىز ونداي جوسپاردى تەك ءبىر سەسسياعا عانا جاسايتىن ەدىك.
ەكىنشى سەسسيا بارىسىندا 100-گە جۋىق زاڭ قابىلداندى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزى جاقسارىپ, سالىق جۇيەسى جەتىلدىرىلدى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ زاڭنامالىق ماسەلەلەرى شەشىلدى. زەينەتاقى جۇيەسىن رەفورمالاۋ, ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسىن قۇرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ تۋرالى جانە باسقا دا كوپتەگەن ماڭىزدى الەۋمەتتىك زاڭدار قابىلداندى. بۇگىنگى تاڭدا پارلامەنتتىڭ قاراۋىندا 30-عا جۋىق زاڭ جوباسى بار.
پارلامەنتىمىز جوعارى ساياسي جاۋاپكەرشىلىك رەجىمىندە جۇمىس ىستەپ, حالىق وكىلى رەتىندەگى ءوز مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا دا وسى قارقىننان تايماۋ قاجەت. سەبەبى, ءبىز دامۋدىڭ ەڭ شەشۋشى ساتىسى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىنە اياق باستىق. بۇل ستراتەگيانىڭ العا قويعان نەگىزگى ماقساتى – الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرۋ. بۇل بارشا قازاقستان حالقىنا, ونىڭ ىشىندە سىزدەرگە ايرىقشا مىندەتتەر جۇكتەيدى, دەدى ەلباسى.
قۇرمەتتى دەپۋتاتتار! – دەپ جالعادى ءسوزىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. پارلامەنتتىڭ جاڭا سەسسياسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە باستالىپ وتىر. مەن ءوز جولداۋىمدا تۇتاس جاڭا جارتى عاسىرعا جۋىق ءداۋىردى – قازاقستاننىڭ الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى ايقىندادىم.
جاھاندىق احۋال بىزگە كۇردەلى جاعدايدا ءبىر-اق جىل عانا جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلمەيتىنىن كورسەتىپ تۇر. الەمدىك ەكونوميكانى بولجاۋدىڭ مۇمكىندىگى از. ونىڭ كۇرت وزگەرىستەرى مەن اركەلكى ۇردىستەرى بولۋى مۇمكىن. ءبىز كەشە عانا بولاشاعى زور بولعان جانە قارقىندى دامىعان ەلدەردىڭ ءبىر-اق ساتتە ىشكى الاۋىزدىق پەن جانجالدىڭ ايماعىنا اينالعانىن كورىپ وتىرمىز.
الەۋمەتتىك پروبلەمالار كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە شيەلەنىسىپ كەتتى. جۇمىسسىزدىقتىڭ ءوسۋى, حالىق تابىسىنىڭ تومەندەۋى, الەۋمەتتىك دامۋدىڭ ۇيلەسىمسىزدىگى مەن كەرەعارلىعى – مۇنىڭ ءبارى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى ناقتى جاعدايلار. بۇل ورايدا قازاقستانداعى احۋال ولاردىڭ كوپشىلىگىندە بولىپ جاتقان جايتتارعا قاراعاندا, ارتىقشىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. العاشقى جار تىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا ءىجو-ءنىڭ ءوسىمى 5 پايىزدان استام بولدى. ءىجو كورسەتكىشى جان باسىنا شاققاندا 12 مىڭ دوللاردان استى. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرىن قوسا العانداعى حالىقارالىق رەزەرۆى 90 ميلليارد دوللارداي بولادى.
قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋدا, ونىڭ ىشىندە زاڭدىق سيپاتتاعىلارى دا بار. ءبىز يننوۆاتسيالىق يندۋستريانى سەنىمدى جالعاستىرىپ, ەكونوميكامىزدىڭ كلاستەرلىك دامۋعا كوشۋىن جۇزەگە اسىرۋدامىز. قىسقا مەرزىمدە اكىمشىلىك رەفورمانىڭ جاڭا كەزەڭى وتكىزىلدى.
بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلى جاسالدى. «ا» كورپۋسى جاساقتالدى. بۇلار – جوعارى تالاپتار ارقىلى ىرىكتەلگەن 543 مەملەكەتتىك قىزمەتشى. ساياسي قىزمەتشىلەردىڭ سانى 7,5 ەسە قىسقاردى. وڭىرلەردە اۋدان مەن قالا اكىمدەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرى, ال ورتالىق دەڭگەيدەگى اتقارۋشى ورگاندار باسشى قۇرامىنىڭ 15 پايىزى جاڭاردى.
ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ رەفورماسى جۇرگىزىلدى. اۋىلدىق دەڭگەيگە قوسىمشا 5000 شتات بىرلىگى بەرىلىپ, 67 مەملەكەتتىك فۋنكتسيا بەكىتىلدى. بۇگىندە اۋىل اكىمدەرى سالىق جيناۋعا, بيۋدجەت قالىپتاستىرۋعا جانە جەرگىلىكتى پروبلەمالاردى تۇرعىنداردىڭ وزدەرىن قاتىستىرا وتىرىپ شەشۋگە قارجى بولۋگە قۇقىلى. جەرگىلىكتى 2,5 مىڭ اكىمنىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ ماڭىزدى قادام بولدى. بۇل – ەلىمىزدەگى بارلىق اكىمدەردىڭ 91 پايىزى.
قازاقستان باسشىسى بيىل جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ مۇمكىندىكتەرى ايتارلىقتاي كۇشەيتىلگەنىن اتاپ كورسەتتى. ولارعا الەۋمەتتىك سالادا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرىلدى. بۇل ولاردىڭ جەرگىلىكتى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى دەربەس, ءارى ۋاقتىلى شەشۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, بۇل اكىمدەرگە وتانداستارى مەن مەملەكەت الدىندا اسا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءاربىر اكىم بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى تولىعىمەن سەزىنىپ, ءوز مىندەتتەرىن لايىقتى اتقارۋى ءتيىس. ولار وزدەرىن سايلاعان حالىقتىڭ زاڭدى وكىلدەرىنىڭ سەنىمىن ادال دا شىنايى ەڭبەگىمەن اقتاۋعا مىندەتتى. بۇل جاڭادان سايلانعان ءاربىر اكىمنىڭ قاپەرىندە بولۋى شارت, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ۇشىنشىدەن, دەپ ساباقتادى ءسوزىن پرەزيدەنت, «مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى جانە جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل بيزنەس-ورتانى جاقسارتادى, ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار, ۇكىمەت بۇل جۇمىستاردى, ەڭ الدىمەن, مەديتسينالىق, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىن كورسەتۋدى جالعاستىرۋى قاجەت.
جالپى, ءبىزدىڭ جاڭا ساياسي باعىتىمىز ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي ەلىمىزدىڭ دامۋىنا جاھاندىق, وڭىرلىك جانە ىشكى ولشەمدەگى سىن-قاتەرلەردى قامتيدى. سوندىقتان 3-سەسسيا بارىسىندا پارلامەنت ۇزاق مەرزىمدى جاڭا ستراتەگيا نەگىزىندە مىنا بەس باعىت بويىنشا زاڭ شىعارۋداعى ماڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋگە ءتيىس.
ءبىرىنشى. زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ باسىمدىعى تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ بولىپ قالا بەرۋى كەرەك. مەن بارشاعا ورتاق ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق ءداۋىرىنىڭ باستالۋىن كۇتىپ وتىرۋ بەيقامدىق ەكەنىن بىرنەشە رەت ايتتىم. جاھاندىق جاڭا داعدارىستار ىقتيمالدىعى ازايماي تۇر.
ەكسپورتتىق ءونىم مەن شيكىزات باعاسىنىڭ تۇراقسىزدىعى – ۇزاققا سوزىلاتىن ءۇردىس. تەك سىرتقى نەسيەلەندىرۋگە عانا ءۇمىت ارتۋ اقىلدىلىق ەمەس. سوندىقتان دامۋدىڭ بارلىق ىشكى مۇمكىندىكتەرى مەن كوزدەرىن تولىق ىسكە قوسۋ ماڭىزدى. وسىعان بايلانىستى وتاندىق بيزنەس ءوزىن سەنىمدى سەزىنىپ, ءتيىمدى دامي الاتىن قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
مەن ۇكىمەتكە كاسىپكەرلىك كودەكسى جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىردىم. وندا قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر قىزمەتىنىڭ جانە ولاردىڭ مەملەكەتپەن ارەكەتتەستىگىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن بەلگىلەۋ كەرەك. بۇل «قازاقستاندىق بيزنەس كونستيتۋتسياسى» بولۋعا ءتيىس.
تاعى ءبىر ماڭىزدى زاڭ جوباسى – «رۇقساتتار جانە حابارلامالار تۋرالى». وندا بيزنەس-قۇرىلىمدارعا قاتىستى كەز كەلگەن بيۋروكراتتىق وزبىرلىقتان قورعاۋدىڭ ايقىن كەپىلدىكتەرى انىق جازىلۋعا ءتيىس. ۇكىمەتكە بۇل جوبانى ماجىلىسكە وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.
اسا ماڭىزدى جانە باسىمدىعى بار مىندەت – «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» زاڭعا ءوزگەرىستەردى قابىلداۋ. وندا بارلاۋعا قۇقىق بەرۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى جەڭىلدەتىپ, «جەمىسسىز» كەن ورىندارىنا قاتىستى الىپساتارلىق تاجىريبەسىنەن ساقتانعان ءجون.
تابيعي رەسۋرستاردى يگەرۋگە قۇقىق الىپ, بىراق وعان ەشتەڭە ينۆەستيتسيالاماي, ءىس جۇزىندە ونى ەكونوميكالىق اينالىمنان شىعاراتىن جاعدايلار دا بارشىلىق. قاراجات سالىنبايتىن كەنىشتەردى مەملەكەتكە قايتارىپ, باسقا ينۆەستورلارعا بەرۋ قاجەت. وسىلايشا ءبىز گەوبارلاۋ سالاسىنا جاڭا ينۆەستيتسيالار تارتا الامىز.
مەن ستراتەگيالىق ءىرى كەن ورىندارىنىڭ جۇمىستارىنا قاتىستى تاپسىرما بەرىپ تە قويدىم. اتاپ ايت قاندا, كەلىسىمشارتتار جاساۋ نەمەسە ولارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەزەڭىندە ينۆەستورلارعا قازاقستان ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋعا كومەكتەسۋ تۇرعىسىندا مىندەتتى تالاپتار قويۋ تەتىكتەرىن ويلاستىرۋ قاجەت.
سونداي-اق, ەكونوميكانى دامىتۋعا جانە ينۆەستيتسيا تارتۋعا كومەكتەسۋ ءۇشىن مەن ءوز جارلىعىممەن پارلامەنتكە 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگى قىزمەتىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن ازىرلەۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردىم.
مىندەتتەردىڭ ەكىنشى بلوگى يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستى, اسىرەسە, باسىمدىعى بار سالالاردى ىنتالاندىراتىن جاڭا زاڭنامالىق نورمالاردى قابىلداۋعا بايلانىستى, دەدى ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى. پارلامەنت قازىردىڭ وزىندە «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» يننوۆاتسيالىق كلاستەرى تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپەلى قۇقىقتىق نورمالار كەشەنىن قاراستىرۋدا.
ەنەرگيا تيىمدىلىگى مەن ەنەرگيا جيناقتاۋدى ارتتىرۋ دا ماڭىزدى بولىپ سانالادى. ەنەرگيا جيناقتاۋدىڭ جاڭا مادەنيەتىن, ەكونوميكا ءتارىزدى كۇندەلىكتى ومىردە دە جاپپاي قالىپتاستىرۋ قاجەت. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, مەنىڭ جارلىعىممەن «جاسىل ەكونوميكاعا» ءوتۋ تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. الايدا, ونى جۇزەگە اسىرۋ ەنەرگيا پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىنە قاتىستى مۇلدە جاڭا تاسىلدەردى قاجەت ەتەدى. مەن قويعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن 2020 جىلعا دەيىن بىزگە ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى جىل سايىن 2,5 پايىز, ال 2020 جىلدان كەيىن 3,5 پايىز كولەمىندە قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. سوندا ءبىز وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ەنەرگوتيىمدىلىگىنىڭ قاجەتتى دەڭگەيىنە جەتەمىز جانە سونىمەن قاتار «جاسىل ەكونوميكا» قۇرۋ اياسىنداعى مىندەتتەردى ورىندايمىز.
تۇجىرىمدامانى جۇزەگە اسىرۋ دا زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. پارلامەنت ءۇشىنشى سەسسياسى بارىسىندا «جاسىل ەكونوميكانىڭ» قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا قاجەتتى زاڭنامالىق نەگىزدەردى قاراۋعا كىرىسۋى ءۇشىن بۇل جۇمىستى جەدەل جۇرگىزۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە ءتيىستى زاڭ جوبالارىن پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا تەزدەتىپ ەنگىزۋدى تاپسىرامىن. استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ وتەتىندىگىنە بايلانىستى بۇل ايرىقشا ماڭىزدى. بيىلعى جىلعى قاراشادا ۇكىمەت ەكسپو-2017 كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋگە قاجەتتى نورمالارى قامتىلعان زاڭ جوباسىن ەنگىزەدى. ونىڭ قارالۋىن مەن شۇعىل دەپ جاريالايمىن. 2014 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا بۇل زاڭدى قابىلداۋ قاجەت.
وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, مەملەكەت ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىس جاعدايىن, سونىڭ ىشىندە باسپانامەن قامتۋدى ماقساتتى تۇردە جاقسارتىپ كەلەدى. پارلامەنتكە ۇلەسكەرلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىنداعى قاتىناستاردى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي قاتىناستارىنىڭ وزگە دە اسپەكتىلەرى بويىنشا زاڭ جوبالارى ەنگىزىلەدى. جالپى, بۇل باعىتتاعى جۇمىس ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋدە. بىزگە قاراجاتتىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە ۋاقتىلى يگەرىلۋىن جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بەلگىلەنگەن كولەمدە قامتاماسىز ەتىلۋىن باقىلاۋ قاجەت.
ءۇشىنشى. ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ, ەڭ الدىمەن, زەينەتاقى جۇيەسىن رەفورمالاۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ ماڭىزدى. زەينەتاقى جۇيەسى رەفورماسىنا بايلانىستى قازاقستاندىقتارعا ۇندەۋىمدە مەن ۇكىمەتكە ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارى ءوسىمىنە قوسىمشا كەپىلدىكتەر تۋرالى بىرقاتار تاپسىرمالار بەردىم.
اتاپ ايتقاندا, بىرىنشىدەن, جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەردىڭ بالا تۋ جانە بالا كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىستا بولۋ كەزەڭىندە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن بيۋدجەت قاراجاتتارى ەسەبىنەن سۋبسيديالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, جۇمىس بەرۋشىلەر قاراجاتىنان ءوز جۇمىسشىلارىنىڭ زەينەتاقى شوتتارىنا 5 پايىزدىق مىندەتتى اۋدارىمدار ەنگىزۋى كەرەك. ۇشىنشىدەن, مىندەتتى كاسىپتىك جارنالار مولشەرلەمەسىن تاعى 5 پايىزعا كەزەڭدىك ۇلعايتۋدى قاراستىرۋ. تورتىنشىدەن, زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ەلدىڭ مەيلىنشە پەرسپەكتيۆالى سالالارىنا ينۆەستيتسيالاۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
وسىلاي دەي كەلىپ, ەلباسى الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ ەڭبەك قاتىناستارى مادەنيەتىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتەتىنىن كولدەنەڭ تارتتى. سوندىقتان قازاقستاندىق كاسىپوداق قوزعالىسىن جاڭعىرتۋ قارقىندىراق ءجۇرۋى ءتيىس. ءۇشىنشى سەسسيا جۇمىسى بارىسىندا «كاسىپتىك وداقتار تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداۋ قاجەت. ونىڭ جوباسىن ۇكىمەت تاياۋ ارادا ەنگىزەدى, دەدى پرەزيدەنت.
الەۋمەتتىك جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى اسپەكتى – جاستار ساياساتىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن نىعايتۋ. بۇل رەتتە زاڭ شىعارۋشىلار مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراۋى قاجەت. سونداي-اق, الدا مينيمالدىق ستاندارتتار مەن كەپىلدەر, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت تۋرالى جانە باسقا دا زاڭداردى قاراۋ جانە قابىلداۋ ماسەلەسى تۇر.
مەملەكەت باسشىسى زاڭ شىعارۋشىلىق مىندەتتەردىڭ ءتورتىنشى ماڭىزدى بلوگى قۇقىق قورعاۋ زاڭناماسىن جاڭعىرتۋ جانە تەرەڭ رەفورمالاۋمەن بايلانىستى ەكەنىنە نازار اۋداردى. پارلامەنتتى قىلمىستىق, قىلمىستىق-ءىس جۇرگىزۋ, قىلمىستىق-اتقار ۋ كودەكستەرىنىڭ جاڭا جوبالارىن, سونداي-اق اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستى قاراۋ جۇمىسى كۇتىپ تۇر. ءىس جۇزىندە, قازاقستاننىڭ قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىنىڭ الەمدىك تاجىريبەنى قولدانعان جاڭا قۇقىقتىق نەگىزى قالىپتاستىرىلاتىن بولادى.
ۇكىمەتكە جانە زاڭ شىعارۋشىلارعا قىلمىستىق قۇقىقتى ىزگىلەندىرۋ مەن قوعامدا قۇقىق بۇزۋشىلىققا ءتوزبەۋشىلىكتى قالىپتاستىرۋ ۇدەرىستەرىنىڭ اراسىندا ورتاق ۆەكتور ءتۇزۋ ماڭىزدى. كەز كەلگەن قىلمىس پەن زاڭ بۇزۋشىلىق ءۇشىن جازانىڭ بۇلتارتپاستىعى مەن ادىلدىگىنە ەشكىمنىڭ ەشقانداي دا كۇمانى بولماۋى ءتيىس. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, قۇقىق بۇزۋشىلاردى ەركىنە جىبەرىپ, ازاماتتاردىڭ زاڭعا «جەڭىل-جەلپى قاراۋىنا» جول بەرۋگە بولمايدى.
جاڭا اكتىلەردى قابىلداۋ قىلمىستىق سوت ءوندىرىسى جۇيەسىن جاڭعىرتادى. قازاقستاندىق قۇقىق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى مۇلتىكسىز قامتاماسىز ەتەتىن ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىلەدى.
بەسىنشى. ماڭىزدى باعىتتىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ وزگە ەلدەرمەن قول قويعان مەملەكەتارالىق كەلىسىمدەرىن راتيفيكاتسيالاۋ.
قازاقستاننىڭ بسۇ-عا كىرۋ كەزىندە قابىلدايتىن مىندەتتەمەلەرىن راتيفيكاتسيالاۋ بويىنشا جول كارتاسىن ۇكىمەت بيىلعى جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنا دەيىن ءازىرلەيدى. تاياۋ ەكى جىلدا ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى دامىتۋ بويىنشا دا جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. ءبىز رەسەي جانە بەلارۋسپەن بىرگە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قالىپتاستىرامىز. 2014 جىلى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ جاڭا دەڭگەيىنىڭ بازالىق كەلىسىمدەرىنىڭ نەگىزگى پاكەتىن ازىرلەۋ جۇمىستارى اياقتالادى.
ءماجىلىس پەن سەنات دەپۋتاتتارى زاڭ شىعارماشىلىعىنىڭ بارلىق وسى باعىتتارى بويىنشا جەمىستى جۇمىس جۇرگىزەتىندىگىنە سەنىمدىمىن.
قۇرمەتتى دەپۋتاتتار, مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى ءاردايىم تاريحي ءمىندەتتەردىڭ بيىگىنەن تابىلا بىلەرىنە سەنەمىن, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدە ۇكىمەتپەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەيدى دەپ سانايمىن. ءبىرلىكسىز ىستە بەرەكە بولمايتىنىن, ىنتىماق جۇرگەن جەردە ىرىس بىرگە جۇرەتىنىن قاپەردەن شىعارمايىق. باستى بايلىعىمىز – ەل بىرلىگىن ساقتاي وتىرىپ, بيىك ماقساتتارعا ۇمتىلۋدى ماقسات ەتتىك. سول ماقساتتارعا باستايتىن زاڭنامالىق العىشارتتاردى جاسايتىن – سىزدەر.
حالىق قالاۋلىسى دەگەن ابىرويلى مارتەبەنىڭ سالماعىن اۋىرسىنباي ارقالايتىندارىڭىزعا مەن سەنەمىن. سىزدەرگە قازاقستاننىڭ وركەندەۋى جولىندا ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدايتىن جۇمىستا زور تابىس تىلەيمىن. نازارلارىڭىزعا راحمەت!
ەلباسى 3-سەسسيا جۇمىسىن اشىپ, ونداعى جۇمىستاردىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداعاننان كەيىن ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين دەپۋتاتتار اتىنان العا قويىلعان مىندەتتەردىڭ تولىق ورىندالاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. ودان ءارى بىرلەسكەن وتىرىس كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلەگە كوشتى. جاڭادان سايلانعان جانە كونستيتۋتسياعا سايكەس پرەزيدەنت تاعايىنداعان سەنات دەپۋتاتتارى ەلباسىنا انت بەردى.
سونىمەن, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى اياقتالدى. ونىڭ جۇمىسىنا دەپۋتاتتاردان باسقا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار, قوعامدىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, باق باسشىلارى قاتىستى. ءسويتىپ, پارلامەنت 3-سەسسيانىڭ جۇمىسىنا كىرىسىپ كەتتى. بۇگىنگى كۇنى ونىڭ قورجىنىندا قارالۋعا ءتيىستى 35 زاڭ جوباسى جاتىر.