الەمدەگى جاعداي, شىندىعىندا, حالىقتى قاتتى الاڭداتىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا, بۇل – بيولوگيالىق قارۋ. جويقىن قارۋدىڭ سۇرقيا فورماسى. مىنەكەي, سول قارۋ قۇتىدان شىعىپ كەتكەن نەمەسە ادامزاتقا قارسى اتىلدى دەۋگە دە بولادى.
ءبىز ادامداردىڭ قولىمەن جاسالعان اقىرزاماندى باستان كەشىپ جاتىرمىز. ۇلى دەرجاۆالار الدىمەن يادرولىق قارۋ جاسادى. بىراق ونى ءبىر-بىرىنە تاستاسا ءوز توبەسىنە تۇسەتىنىن بىلگەننەن كەيىن ونى قولدانا الماي جۇرگەن بولاتىن. سودان كەيىن جاپپاي قىرۋدىڭ وسى ءتۇرى – بيولوگيالىق قارۋعا كىرىستى. مەن بۇل ىندەت ادامنىڭ قولىمەن جاسالعان دەپ ويلايمىن. بيولوگيالىق قارۋ تاريح ساحناسىنا ويناقتاپ شىعا كەلدى.
قازىر ىندەتتىڭ كۇشى بۇكىل ادامزاتتى شارپىپ, الەم حالقىن ۇيىنە تىقتى. الىپ دەرجاۆالار مۇنداي قارۋدى شىعارۋدى دا, ونى جويۋ جولىن دا بىلەدى. وسىنداي جاعدايدا قازاقستان سەكىلدى تاريح ساحناسىنا كەشە عانا شىققان مەملەكەتتىڭ قوساق اراسىندا كەتىپ قالۋ قاۋپى بار. سەبەبى ىندەت شەكارا تاڭدامايدى. بىزگە دە كەلىپ, ءتيىپ جاتىر. بۇدان قۇتىلۋدىڭ جالعىز جولى – ۇيدە وتىرۋ, ادامدارمەن ارالاسپاۋ, كارانتين ءتارتىبىن ساقتاۋ. ازىرگە ۆيرۋستى جەڭۋدىڭ باسقا جولى بولماي تۇر, ءبارىمىز بىلەتىندەي, ەمدەيتىن پرەپارات تابىلعان جوق. بىراق كۇرەس, ىزدەنىس ءجۇرىپ جاتىر. ءبىزدىڭ وقشاۋلانۋىمىز كەرەك. باسقا جول جوق. قازاقستاندا ۆيرۋستىڭ تارالۋى توقتاسا ءومىر ءوزىنىڭ ۇيرەنشىكتى ارناسىنا تۇسەدى. ءسوزسىز, بۇل بۇكىل الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا الىپ كەلدى. تالاي جىل وسىنىڭ سالدارىنان جاپا شەگۋىمىز بەك مۇمكىن. ەكى نەمەسە ءۇش ايدان كەيىن نە بولاتىنىن ەشكىم بولجاپ بىلمەي وتىر.
مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي حالىق, ۇلت بولىپ ۇيىسىپ, ىندەتپەن بىرگە كۇرەسىپ, شاما كەلگەنشە حالىقتى شىعىنعا باتىرماۋ كەرەكتىگىن ەسكە سالدى. بەيقامدىق, الاڭعاسارلىق, اپاتقا ءاتۇستى قاراۋ – ورعا اپارىپ جىعاتىن جول دەپ بىلەمىن. ىندەتكە بەيقام قاراعان ەلدەردىڭ ءبىرى يتاليا ەدى. ەندى اقشاسى مەن ازىق-ت ۇلىگى تاۋسىلعان حالىقتىڭ ول مەملەكەتتە دۇكەندەرگە شابۋىل جاساي باستاعانىن دا كورىپ, ءبىلىپ وتىرمىز. وعان جەتكىزبەۋدىڭ جولى – اۋىلدا نەمەسە قالادا بولسىن, كارينتين كەزىندە توي وتكىزبەۋ, كوپ بولىپ جينالماۋ. سوندا عانا ءبىز بۇل ىندەتتىڭ جولىن بوگەيمىز. قازىر ىندەت مىنا جاعى سەمەي, مىنا جاعى ماڭعىستاۋعا دەيىن جەتتى. مۇنىڭ سەبەبى – بەيقامدىقتا دەپ ويلايمىن.
ەلدىڭ ەڭسەسى تۇسكەن الماعايىپ ساتتە پرەزيدەنتتىڭ مالىمدەمەسى – جۇرتتىڭ ەڭسەسىن تىكتەپ, ءۇمىت وتىن جاقتى. ويتكەنى ول جەردە حالىقتىڭ ەڭ قورعالماعان, از قامتىلعان بولىگىنىڭ مەملەكەت نازارىنان تىس قالمايتىنى ايتىلدى. ونىڭ ۇستىنە 42 500 تەڭگەلىك تولەم 3 ملن ادامعا بەرىلەتىنىن جەتكىزدى. ۇلكەن پروبلەما شىعادى. ايتسە دە, 42 500 تەڭگەنى الاتىن ادام سوڭعى جىلى ەڭ بولماعاندا ءبىر رەت سالىق تولەۋى كەرەك دەگەن شارتتى قۇپتامادىم. جاعدايى جوق ادامداردىڭ ءبىر رەت سالىق تولەمەگەن بولۋى مۇمكىن. حالىقتى بولمەي, سول تولەمدى مۇقتاج وتباسىلارعا تۇگەل بەرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ويتكەنى بىزگە ەشكىمنىڭ اشتان ءولىپ, كوشتەن قالعانى كەرەك ەمەس. كەشەگى مالىمدەمەنىڭ تاعى ءبىر تاماشا تۇسى – قالا توڭىرەگىندەگى جاستاردىڭ ۇيلەرىندە وتىرا بەرمەۋى ءۇشىن «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» جاسالىپ جاتقانىن ايتتى. قالادا قازاقتىڭ قانشاماسى جاستارى پاتەردە تۇرادى. ايلىعىنان ايىرىلىپ ۇيدە وتىرسا, پاتەرىن قالاي تولەيدى, بالاسىن قالاي اسىرايدى؟ مىنەكەي, بۇل – كەرەكتى ءىس. 2008-2009 جىلدارداعى داعدارىستا دا ەلىمىزدى وسىنداي شارالار قۇتقارىپ قالعان.
سماعۇل ەلۋباي,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, جازۋشى