كونستيتۋتسيا – ەگەمەن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىلىگىن, تاۋەلسىزدىگىن, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارىن ايعاقتايتىن بىردەن-ءبىر قۇجات.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى 1995 جىلى قابىلدانعان, بيىل قابىلدانعانىنا 18 جىل تولعان كونستيتۋتسيا الەمدىك ستاندارتقا سايكەس كەلەتىن ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك مانگە يە.
كونستيتۋتسيا – ەگەمەن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىلىگىن, تاۋەلسىزدىگىن, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارىن ايعاقتايتىن بىردەن-ءبىر قۇجات.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى 1995 جىلى قابىلدانعان, بيىل قابىلدانعانىنا 18 جىل تولعان كونستيتۋتسيا الەمدىك ستاندارتقا سايكەس كەلەتىن ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك مانگە يە.
وتكەن 18 جىل ىشىندە قوعام مەن بيلىكتىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە كونستيتۋتسيالىق پرينتسيپ جانە ونىڭ نورماسى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن, ەكونوميكالىق رەفورماسىن نىعايتۋدىڭ باستى قۇرالىنا اينالدى. ەلىمىزدە زاڭدىلىق پەن كونستيتۋتسيالىق ءتارتىپتىڭ سالتانات قۇرۋى نەگىزگى باعىت سانالادى. زاڭدىلىقتى بۇلجىتپاي ورىنداۋ نەمەسە ساقتاي ءبىلۋ جاۋاپكەرشىلىگى – قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىنا جاعداي جاساي وتىرىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ وزەكتى دەگەن باعىت-باعدارىنداعى بارلىق قۇقىقتىق قىزمەتتىڭ وركەن جايۋىنا جول اشىپ بەردى. ال ءاربىر ازامات ءوزىن مەملەكەت مىندەتتى تۇردە قورعاي الاتىنىن نىق سەزىندى, كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىق ازاماتتار مەن ادامداردىڭ قۇقىعىنا جانە بوستاندىعىنا ناقتى كەپىلدىك بەرەتىنىنە كامىل سەندى.
قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق, زايىرلى جانە قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندە ورنىعۋى كونستيتۋتسيادا قارالعان پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ اسەرىنە تىكەلەي بايلانىستى. قازىرگى تاڭدا ناق وسى باسقارۋ – مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمانى جۇرگىزۋگە, ەلدەگى ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
اتا زاڭىمىز بويىنشا پرەزيدەنت – ەلدى جاڭعىرتۋدىڭ باستاماشىسى جانە ىسكە اسىرۋشىسى, كونستيتۋتسيانىڭ سەنىمدى كەپىلى. وسى ورايدا وتكەن كۇندەرگە كوز جىبەرسەك, ەل ەگەمەندىگىن العاننان بەرىدەگى ۋاقىت ىشىندە ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن كونستيتۋتسيالىق جانە قۇقىقتىق جۇيەنى ەۆوليۋتسيالىق تۇرعىدا ساتىلاپ رەفورمالاۋ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ تەڭگەرىمدى دە ءتيىمدى جۇيەسى قالىپتاستىرىلدى.
كونستيتۋتسيانىڭ 3-بابىندا: “مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق, حالىق بيلىكتى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى ءجۇزەگە اسىراتىندىعى, سونداي-اق ءوز بيلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرەتىندىگى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بيلىكتى ەشكىم دە يەمدەنىپ كەتە المايتىندىعى, بيلىكتى يەمدەنىپ كەتۋشىلىك زاڭ بويىنشا قۋدالاناتىندىعى, حالىق پەن مەملەكەت اتىنان بيلىك جۇرگىزۋگە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ, سونداي-اق پارلامەنتتىڭ دە قۇقىعى بار ەكەندىگى, رەسپۋبليكا ۇكىمەتى وزىنە بەرىلگەن وكىلەتتىكتەر شەگىندە عانا مەملەكەت اتىنان بيلىك جۇرگىزەتىندىگى” اتاپ كورسەتىلگەن.
بۇل ورايدا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن بەكىتۋىن جانە وسى باستامانىڭ ناتيجەسىندە بيىل ءماسليحات ارقىلى اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىنىڭ ءساتتى ءوتۋىن ەلىمىزدە اتا زاڭ تالابىنىڭ ءمۇلتىكسىز ورىندالۋىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق ۇردىسكە ادالدىعىنىڭ ناقتى دالەلى رەتىندە اتاپ وتۋگە بولادى.
اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ سايلانۋى قوعامدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى بولىپ تابىلادى جانە جەرگىلىكتى جەرلەردە باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن ايقىندىعىن ارتتىرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى. بارلىق جەردەگى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ سايلاۋى – رەسپۋبليكادا دەموكراتيالىق وزگەرتۋلەر وتكىزۋدىڭ جاڭا كەزەڭى. جەرگىلىكتى اكىمدەردىڭ سايلانۋى – بۇل مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى مەن حالىق الدىندا اتقارۋشى بيلىك ورگاندارى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, ساياسي جۇيەسىن ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋ مەن ازاماتتىق قوعام دامۋىن جەتىلدىرۋ. اۋىلدار اكىمدەرىنىڭ بالاما سايلاۋى ساياسي جۇيەدەگى رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا جاردەمدەسەدى, ونىڭ ماقساتى حالىقتى مەملەكەت باسقارۋىنا, قازاقستاندىق قوعامنىڭ جەتىلدىرىلۋىنە قاتىسۋعا كەڭىرەك تارتۋ.
كونستيتۋتسيا بويىنشا ەلىمىزدىڭ باسقارۋ بيلىگىنىڭ ءۇش ءتۇرى – زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت بيلىگىنىڭ قۇزىرەتتەرى ناقتىلانعان. بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعى – پارلامەنت, اتقارۋشى تارماعى – ۇكىمەت, سوت ءبيلى گىن تەك قانا سوت جۇزەگە اسىرادى.
ەل كونستيتۋتسياسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قوس پالاتالى پارلامەنتى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن رەسپۋبليكانىڭ ەڭ جوعارى وكىلدى ورگانى بولىپ تابىلادى جانە ول ەل دامۋىنا, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋعا قاتىستى جاڭا زاڭدار قابىلدايدى, وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزەدى. كونستيتۋتسيادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى دەپ بەكىتىلسە, بۇل – اتا زاڭىمىزدىڭ بۇلجىمايتىن تەمىرقازىعى. وتكەن 18 جىل ىشىندە كونستيتۋتسيامىزعا بىرنەشە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلسە دە, ول ءوزىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن جوعالتقان جوق. نەگىزگى زاڭ ەلىمىزدىڭ دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىعۋىنا مول ىقپالىن تيگىزدى.
ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىندا ازاماتتاردىڭ شىعۋ تەگىنە, الەۋمەتتىك جاعدايىنا, ناسىلىنە, ۇلتىنا, تىلىنە, دىنىنە, كوزقاراسىنا قاراماستان ادام جانە ازامات قۇقىقتارىنىڭ تەڭدىگىنە كەپىلدىك بەرىلگەن.
بۇل تۇرعىدا ەلىمىزدى مەكەن ەتكەن بارلىق ەتنوستاردى ازاماتتىق جانە رۋحاني-مادەني تۇتاستىق نەگىزىندە توپتاستىرۋعا, قازاقستاندىق جاراسىمدىلىقتى, ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋعا نەگىزدەلگەن قازاقستاندىق باعىت ولاردى ورتاق مۇددەگە ۇيىستىرىپ, بۇل ۇستانىم بۇكىل الەم مويىنداعان جانە ۇلگى سانايتىن ۇردىسكە اينالدى.
ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىندا ەكونوميكاداعى تۇراقتىلىقتى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاساۋدى باستى نازارعا الۋ دا كوزدەلگەن.
وتكەن 18 جىل ىشىندە قوعام مەن بيلىكتىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە كونستيتۋتسيالىق پرينتسيپ جانە ونىڭ نورماسى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن, ەكونوميكالىق رەفورماسىن نىعايتۋدىڭ باستى قۇرالىنا اينالدى.
ادىلەت, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ازاماتتىڭ اتا زاڭمەن بەرىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاي وتىرىپ, ولاردىڭ زامان تالابىنا ساي ەڭبەك ەتىپ, ءبىلىم الۋىنا جانە وزدەرىنىڭ بارلىق كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن تولىققاندى پايدالانۋىنا وزدەرىنە جۇكتەلگەن قۇزىرەت شەڭبەرىندە جاعداي تۋعىزىپ كەلەدى.
اتا زاڭىمىز بۇگىندە ەل دامۋى مەن بىرلىگىنىڭ, ازاماتتار قۇقىقتارىنىڭ مۇلتىكسىز ساقتالۋىنىڭ كەپىلى بولىپ وتىر.
دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەتكە اينالۋدى وزىنە باستى مىندەت ەتىپ العان ەلىمىزدىڭ بۇل كۇندەرى قول جەتكىزىپ وتىرعان قىرۋار تابىستارى دا وسى كونستيتۋتسيانىڭ جانە كەمەل وي, قايسار رۋح, مۇقالماس كۇش-جىگەرمەن ەلىمىز ءۇشىن اتقارىپ جۇرگەن ءار ازاماتتىڭ ۇلان-عايىر ەڭبەگىنىڭ ارقاسى.
تىنىشتىق, تۇراقتىلىق, ىنتىماق اتتى ۇلى قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن اتا زاڭىمىز ەل بىرلىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ەلگە ىرىس, جاقسى تۇرمىس اكەلىپ وتىر. بۇگىنگى ەلىمىز قول جەتكىزگەن بارلىق جەتىستىكتەرىمىز بەن جەڭىستەرىمىز دە وسى كونستيتۋتسيانىڭ جەمىسى.