جۋىردا قىتايلىق كينەماتوگرافيستەر جاساعان تاريحي سەريالدى تاماشالاپ وتىرىپ, مىنا ءبىر شاعىن ەپيزودتى اڭدادىق. باس كەيىپكەر پاتشا ۋازىرلەرىن شاقىرىپ ء«ۇش ۇلىمىنىڭ قايسى مۇراگەرلىككە لايىق» ايتىڭدار دەيدى. كوپشىلىك كوركەم مىنەزدى ۇلكەن ۇلدى لايىق كورەدى. پاتشا: - ول لايىق ەمەس, ويتكەنى ونىڭ بويىندا ۇلى ارمان جوق, ياعني ارمانداي المايدى, دەدى. وسى ءسوزدى ەستىگەندە ويىما بىردەن اتاقتى شىڭعىس قاعاننىڭ «ارمانىڭ قانشا اسقاق بولسا, ارعىماعىڭ سونشا شابىستى بولادى» دەگەن ۇلاعاتى ورالا كەتتى.
راسىندا, ارمانداي المايتىن ادام قالاي ۇلى ءىس اتقارادى. اتام قازاقتىڭ «ارمانىمەن ەر سۇلۋ, ورمانىمەن جەر سۇلۋ» نەمەسە «ارمانسىز ادام – تامىرسىز اعاش» دەگەن ماقالىندا وتە تەرەڭ ءمان بار ەمەس پە؟! وتارلاۋشىلار وتارلانعان حالىقتىڭ ەڭ اۋەلى ارمانىن الجاستىراتىنى تەگىن ەمەس. ويتكەنى, ارمانداي الماعان قاۋىم – وركەندەي دە المايدى.
مىسالى, قازاقتىڭ قايراتكەر حاندارىنىڭ ءبىرى ابىلاي ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرى قاتتى ناۋقاستانىپ جاتىپ قالادى. زامانداسى ءھام اقىلشىسى اتاقتى شايىر بۇقار جىراۋ حاننىڭ كوڭىلىن سۇراي كەلىپ: «قايعىسىز ۇيقى ۇيىقتاتقان حانىم-اي, قايىرۋسىز جىلقى باقتىرعان حانىم-اي, قالىڭسىز قاتىن قۇشتىرعان حانىم-اي...» – دەپ, تولعاي جونەلەدى. ابىلاي حان باسىن كوتەرىپ: «توقتا, جىراۋ, سەن مەنىڭ ءومىر بويى ويلاعان ارمانىمدى ايت. ەگەر وسى ءۇش قىزمەتتى جۇرتىما جاساعان بولسام, ارمانىمنىڭ ورىندالاعانى ەمەس پە!» دەگەن ەكەن.
سول سياقتى, بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا اتاقتى اياقدوپشى كۇللى الەم «رونالدو» دەگەن اتپەن تانيتىن برازيليالىق سپورتشى رونالدا لۋيز نازاريو دە ليما فيفا سايتىنا بەرگەن سۇحباتىندا: «بالا كۇنىمدە اتاقتى اياقدوپشى بولۋدى ارماندادىم. وعان جەتۋ ءۇشىن ەڭبەكتەندىم. مەنىڭ جەتىستىگىمنىڭ قۇپياسى – وسى» دەپتى.
ياعني, ارمان دەگەنىمىز – ادامنىڭ جۇرەك مۇراتى ءھام سوعان جەتۋ ءۇشىن جاساعان جانكەشتى ەڭبەگى دەسەك دۇرىس بولار. قاراپايىم ءومىردىڭ وزىندە بىرەۋگە العىس ايتساق, جاقسىلىق تىلەسەك «ارمانىڭا جەت» دەيمىز, سول سياقتى سپورتتا, عىلىمدا بيىك مەجەنى باعىندىرعان تۇلعالار «ارمانىما جەتتىم» دەپ ءسوزىن تۇيىندەپ جاتادى.
وسى ورايدا, ءوزىم كۋا بولعان مىنا ءبىر وقيعانى قوزعاي كەتەيىن. ۇمىتپاسام, 1995 جىلدىڭ قىسى. اۋداندىق گازەتتىڭ ءتىلشىسىمىن. رەداكتور «زايسان بالىق زاۋىتى جايلى ماقالا جاز» دەپ مەنى بالىقشىلار كەنتىنە جىبەردى. مەكەمە باستىعىن بۇرىننان ءبىلۋشى ەدىم. كوزى قاراقتى, وتە سۇڭعىلا كىسى. باردىم. جولاي ۇشىراسقان ول «تۇستەن كەيىن زاۋىت باسشىلارىنىڭ القا ءماجىلىسى بولادى. سوعان قاتىسىڭىز» دەدى.
باسەكەڭ ايتقان جيىن باستالدى. ءبىر شەتتە قولدا قالام-قاعاز, مىقشيىپ وتىرمىن. بۇل جىلدارى جوقشىلىق ەل ومىرىنە دەندەپ ەنگەن, جانار-جاعار ماي, ازىق-ت ۇلىك تاپشى, وتە قيىن ۋاقىت ەدى. زاۋىت جۇمىسشىلارى جىلداپ ايلىق الماعان تۇس. – سىزدەرگە ءبىر جاقسى جاڭالىق ايتايىن, - دەپ باستادى ءسوزىن زاۋىت باسشىسى. – زايسان كول-وزەن ءتيپتى سۋ. ياعني, سۋى اعىندى بولعاندىقتان وسىلاي اتالادى. ونىڭ سىرتىندا كولگە جان-جاقتان قارا ەرتىس, كوكپەكتى, كەندىرلىك, ۇيدەنە, جارما سياقتى وزەندەر قۇيادى. بۇلار كوكتەمدە قارعىن ارقىلى اعىپ كەلگەن تاۋدىڭ شيپالى وسىمدىك-ءشوبىن ايداپ اكەلىپ, كولگە توعىتادى. ول شوپتەرمەن بالىق كورەكتەنەدى. بۇنداي ەكولوگيالىق تازا تابيعي مينەرالدى سۋدا ءومىر سۇرگەن بالىق الەم نارىعىندا اسا جوعارى باعالانادى. مىسالى, بىزدەگى سۋداكتىڭ (كوكسەركە) ءبىر كەلىسى تۇركيادا 40, ەۋروپا ەلدەرىندە 60 دوللارعا دەيىن قۇن سۇيەدى, - دەپ باستاپ, ءسوزىنىڭ اياعىن كولدىڭ بالىعىن الەمدىك ساۋداعا شىعارۋىمىز كەرەك دەپ اياقتادى.
بۇل ءسوزدى ەستىگەن مەكەمەنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, ۆيتسە پرەزيدەنتتەرى, ورىنباسارلارى بار بارلىعى «كولگە سالعان اۋدى تارتاتىن تراكتورعا جانار-جاعارماي تاپپاي وتىرىپ, قايداعى شەت ەلگە بالىق ساتقان...» دەپ باستاپ شۋلاپ كەتتى. ءتىپتى كەيبىرەۋى «مىنا كىسىنىڭ ەسى دۇرىس پا؟» دەگەن ءسوزدى ىشىنەن بىرنەشە قايتالاعان دا شىعار.
وسىمەن جيىن تارادى. كابينەتتە ۇلكەن باستىق ەكەۋمىز عانا قالدىق. ول كىسى باسىن شايقاپ ۇزاق ءۇنسىز وتىردى دا, ماعان بۇرىلىپ: «كوردىڭ عوي ءىنىم, ءبىزدىڭ ادامداردا ارماندايتىن دا قۋات قالماعان» دەدى. ول كەزدە بۇل سوزگە اسا ءمان بەرمەگەن ەدىم. ادامعا ارمانداۋ ءۇشىن دە قۋات كەرەك ەكەنىن كەيىن ءتۇسىندىم. ەرتە زاماندا سيىر باعىپ جۇرگەن قۇلدان «ەگەر سەن پاتشا بولساڭ نە ىستەر ەدىڭ؟» دەپ سۇراعاندا, ول بەيباق: «وندا سيىردى ات ءمىنىپ جايار ەدىم» دەپتى. قۇلدىڭ ارمانى دەگەن وسى. ازات ادام بۇلاي ارماندامايدى. «الەم سوتسيولوگتارى قايسى ءبىر ەتنوستىڭ بولاشاعىن ونىڭ ارمانىنا قاراپ ولشەيدى» دەگەندى وقىپ ەدىم. راس سياقتى.