قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن جۋرناليست ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ سۇحبات كىتابىنان
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ورتالىق كوميتەت حاتشىسى, ۇكىمەت باسشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان جىلدارىڭىز جايىنداعى اڭگىمەڭىزدە 1986 جىلى قازاقستانداعى بيلىكتىڭ الماسۋىنا بايلانىستى جاعدايلارعا جەكە توقتالۋ ءجون بولاتىنىن ايتىپ ەدىڭىز. راسىندا دا, بۇل ارنايى ءسوز ەتەتىن, ۇلكەن تاقىرىپ. ەندى سول كولبين كەزەڭى تۋرالى سويلەسۋدىڭ ورايى كەلىپ تۇرعان سياقتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن جۋرناليست ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ سۇحبات كىتابىنان
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ورتالىق كوميتەت حاتشىسى, ۇكىمەت باسشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان جىلدارىڭىز جايىنداعى اڭگىمەڭىزدە 1986 جىلى قازاقستانداعى بيلىكتىڭ الماسۋىنا بايلانىستى جاعدايلارعا جەكە توقتالۋ ءجون بولاتىنىن ايتىپ ەدىڭىز. راسىندا دا, بۇل ارنايى ءسوز ەتەتىن, ۇلكەن تاقىرىپ. ەندى سول كولبين كەزەڭى تۋرالى سويلەسۋدىڭ ورايى كەلىپ تۇرعان سياقتى.
– «كولبين كەزەڭى» دەيسىڭ بە؟ ەل تاريحىنداعى ءبىر كەزەڭدى كولبيندەي كىسىنىڭ اتىمەن اتاۋ ارتىق بولادى. ماسەلە كولبيننىڭ وزىندە ەمەس. كولدەنەڭ كوك اتتى كەلىپ, ءبىر رەسپۋبليكانى بيلەي بەرەتىن جاعداي قالاي قالىپتاستى؟ ماسەلە مىنە وسىندا. 1986 جىلعى جەلتوقساندا جاستار شىن مانىندە الاڭعا قوناەۆتى جاقتاپ تا شىققان جوق, ناقتى كولبينگە قارسى بولىپ تا شىققان جوق, جاستار الاڭعا ەڭ الدىمەن ۇلتتىق نامىستى قورعاپ, قوعامدى جايلاپ العان جالعاندىققا, قازاق ەلى بار دەپ ەسەپتەمەگەنىنە, ءبىزدى مۇلدەم بىلمەيتىن ادامنىڭ باسشىلىققا كەلۋىنە قارسى شىقتى. ودان ون جىل بۇرىن رەسپۋبليكا بيلىگىنە سىرتتان ادام اكەلىنسە, ول تاڭداۋ باسقا ۇلتتىڭ وكىلىنە تۇسسە, مۇنداي جاعداي ورىن الماۋى دا ابدەن مۇمكىن ەدى. نەگىزىندە, قازاق سسر-ءنىڭ تاريحىنداعى جەتپىس جىلداي ۋاقىتتىڭ ىشىندە رەسپۋبليكا كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا ۇلتى قازاق ءۇش-اق ادام سايلانعان عوي. سوعىستان كەيىنگى جاعدايدى الساق تا, قازاقستانعا سكۆورتسوۆ, بوركوۆ, پونومارەنكو, برەجنەۆ, ياكوۆلەۆ, بەلياەۆ سياقتى تالاي باسشىلار ماسكەۋدىڭ ۇيعارىمىمەن بىرىنەن سوڭ ءبىرى كەلىپ, كەتىپ جاتاتىن. ولاردىڭ ەشقايسىسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىققا سايلانۋى وقىس وقيعاعا اينالماعان ەدى. جەلتوقسان وقيعاسى بىزدە ەل نامىسىن, ەر نامىسىن بارىنەن بيىك قويا بىلەتىن جاڭا بۋىن ءوسىپ شىققانىن, تىڭ تۇرپاتتى ۇلتتىق سانا-سەزىم قالىپتاسقانىن كورسەتىپ بەردى. ەڭ باستىسى – ول جاڭا بۋىن ءوز تىزگىنىمىزدىڭ ءوز قولىمىزدا بولماۋى نەگە سوقتىراتىنىنا نازاردى شىنداپ اۋدارتا الدى.
كەڭەستىك فەدەراليزم قاعيداتى بويىنشا رەسپۋبليكالاردىڭ ءبارى وداقتىڭ تەڭ قۇقىقتى سۋبەكتىلەرى دەپ سانالعانىمەن, ءىس جۇزىندە ولاي بولعان جوق. ماسكەۋ شۋ شىعادى-اۋ, نارازىلىق تۋادى-اۋ دەگەن رەسپۋبليكالارعا وزگەشە وبەكتەپ قارايتىن. مومىن, كونبىس قازاقتار كوتەرىلەدى-اۋ دەگەن ويدى ولار قاپەرىنە دە الماعان. وداقتىق ءوندىرىستىڭ قۇرىلىمى دا تىزگىنگە قول سوزۋعا ءتىپتى مۇمكىندىك بەرمەيتىن. رەسپۋبليكاداعى بارشا ونەركاسىپتىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ 95 پايىزى ماسكەۋدەن باسقارىلاتىن. ءبىزدىڭ تىكەلەي قاراۋىمىزعا تەك تاماق, جەڭىل ونەركاسىپ جانە حالىققا تۇرمىستىق قىزمەت سالالارى عانا قالدىرىلاتىن. ءوز جەرىمىزدەگى كەي نىساندارعا دا بارا المايتىنبىز. مىسالى, بايقوڭىر عارىش ايلاعىنا قازاقستاندىق جۋرناليستەردىڭ تابانى تاۋەلسىزدىك جاقىنداعاندا, 1989 جىلى عانا تۇڭعىش رەت ءتيدى.
ۇلتتىق رەسپۋبليكالاردىڭ وزىندە ۇلتتىق كادرلارعا تيىسىنشە مۇمكىندىك بەرىلگەن جوق. ول زاماندا بيلىكتىڭ قاي ساتىسىندا دا ءبىرىنشى باسشى قازاق بولسا, ەكىنشى باسشى ورىس نەمەسە كەرىسىنشە ەتىپ قويىلاتىن. ەڭ نەگىزگى سەبەپ قاشاندا ەكونوميكادا جاتادى. قازاق جاستارىن وندىرىستە جۇمىس ىستەۋگە دايىندامادى. ءىس جۇزىندە ۇلتتى قالىپتاستىراتىن جۇمىسشى تابى ەكەنى ەسكەرىلمەدى. نەمەسە ناعىز ۇلتتىڭ قالىپتاسۋىنا مۇددەلىلىك بولمادى دەگەن دە ورىندى شىعار. ءتىپتى زاۋىت جۇمىسشىلارىنىڭ ىشىندە بىلىكتىلىگى جوعارى ماماندىقتارعا, تابىسى مول ورىندارعا قازاق جاستارىن قويمادى. ونى مەن ءوز كوزىممەن تالاي كوردىم. وسى ارادا سول كەزدەگى جاعدايدىڭ ءالى كۇنگە تۇزەلمەي كەلە جاتقانىن دا ايتا كەتەيىن. وندىرىستەگى ءمانى شەشۋشى ماماندىقتاردى يگەرگەن قازاق جاستارى ءالى دە از. ءبىر كەزدەگى سەبەپ, جاڭا ايت