ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ءتىلشى عالىمدار مەن مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن لاتىن گرافيكاسىنداعى جاڭا قازاق ءالىپبيىن تالقىلاعان جيىن ءوتتى.
- پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ءالىپبيدى جەتىلدىرۋ جۇمىستارىن قورىتىندىلاۋ ساتىسىنداعى جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە تاڭبالاردى تالقىلاۋ جيىندارى ءوتىپ جاتىر. وسىنداي جيىن 14 اقپان كۇنى دە وتكەن بولاتىن. سول كەزدە جەرگىلىكتى عالىمداردان تۇسكەن ەسكەرتۋلەردى حاتتاپ, جىبەرگەن بولاتىنبىز. بۇگىن ءالىپبيدىڭ وڭدەلگەن جاڭا نۇسقاسى ورالدىق مامانداردىڭ نازارىنا تاعى دا ۇسىنىلدى, - دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق تىلدەردىدامىتۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى سۆەتا عانيەۆا.
جيىندى باسقارما باسشىسى ايگۇل مىڭباەۆا جۇرگىزىپ وتىردى. تالقىلاۋعا قاتىسقان فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى مۇرات سابىر, عابيت حاسانوۆ, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى باتىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ جەتەكشىسى بولات جەكسەنعاليەۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ارون قۇسپانوۆ, ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى فيلولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اسكەن مۇحامبەتقاليەۆ جانە باسقالارى قاتىستى. تالقىلاۋ شىنايى ءوتىپ, عالىمدار انا ءتىلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن بولاشاق الىپپەنى بارىنشا جەتىلدىرۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتتى.
- عالىمدار اراسىندا بولاشاق قابىلدانار جاڭا الىپپەنى «ۇلتتىق الىپپە» بولۋى قاجەت دەۋشىلەر باسىم. شىنىمەن دە بولاشاق جاڭا الىپپە – قازاق ءتىلىن وزگە تىلدەردىڭ ىقپالىنان قورعاي الاتىن الىپپە بولۋى ءتيىس. بۇل جاعىنان بىزدە جاقسى تاجىريبە بار: كروۆاتتى – كەرەۋەت, ساموۆاردى – ساماۋرىن قىلىپ الدىق. ياعني ءتىل ءوزىن-ءوزى قورعايدى, تەك سوعان مۇمكىندىك بەرسەك بولدى, - دەيدى ورالدىق تانىمال ءتىلشى مامان بولات جەكسەنعاليەۆ.
ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ مامانى ا.فازىلجان دايىنداعان جاڭا نۇسقانى تالقىلاعان ورالدىق عالىمدار جاڭا الىپپەدەن «چ» ءارپىنىڭ الىنىپ تاستالعانىن قولدادى. سونىمەن بىرگە ولاردىڭ پىكىرىنشە, قازاقتىڭ ءتول سوزدەرىندە كەزدەسپەيتىن «ۆ», «ف», «ح» ارىپتەرىنىڭ دە كەرەگى جوق.
- قاراپايىم ورىس ادامى ءۇشىن «كاپكان» ءسوزىنىڭ ءتۇبى تۇركى ەكەندىگىنىڭ قاجەتى جوق, ورىس تىلىندە سول ءتىلدىڭ زاڭدىلىعىنا باعىنىپ, سول تىلگە قىزمەت ەتەدى. سول سياقتى ءبىز ۆاگوندى, فابريكانى قازاقشا ايتساق, ونىڭ قايدان كەلگەنىنە باس اۋىرتىپ قاجەتى قانشا؟ حح عاسىردىڭ باسىندا حالەل دوسمۇحامەد ۇلى «جات سوزدەر توپان سۋداي قاپتاپ كەلە جاتىر» دەپ ايتقان ەدى. ەگەر ءبىز «ف», «ح», «ۆ» سەكىلدى جات ارىپتەردى قالدىرساق, ولار وزىمەن بىرگە مىڭداعان جات سوزدەردى الىپ كەلەدى. ءسويتىپ ءتىلدىڭ قاۋقارى كەمي بەرەدى. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ قازاق ءتىلى – جارالى ءتىل. قازىر ءبىز بۇرىنعى شەشەن اتا-بابامىزدىڭ داستۇرىنەن جاڭىلىپ قالدىق. ورىستىڭ اكتسەنتىمەن سويلەيمىز. سوندىقتان ءتىلىمىزدى تازا ساقتاۋ ءۇشىن وسى رەفورما كەزىندە ءبىرجولا تازارىپ الۋىمىز كەرەك. بۇل بولاشاق ءۇشىن كەرەك. ايتپەسە, بىزدە ورىس ارىپتەرىنىڭ كەسىرىنەن ورىس ءتىلىنىڭ ەملەسى تاعى دا قاتار جۇرەتىن بولادى, - دەيدى بولات جەكسەنعاليەۆ. ارىپتەسىنىڭ بۇل پىكىرىن عىلىم دوكتورلارى عابيت حاسانوۆ تا, مۇرات سابىر دا تولىق قولداپ وتىر.
ورالدىق عالىمدار جاڭا ءالىپبي تۋرالى ءوز ويلارى مەن ۇسىنىستارىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنا جىبەرمەك.
باتىس قازاقستان