«جاقسىدا جاتتىق جوق» دەيدى قازاق. ال, التى الاشتىڭ اتىن الەمگە تانىتقان تالانتتار بارشا قازاققا ورتاق تۇلعا بولىپ قالاتىنى ءسوزسىز. مىنە, وسىنداي انىمەن تۋعان حالقىنىڭ كوڭىلىندە دە, كوكىرەگىندە دە قالعان قازاق ءۆالسىنىڭ كارولى اتانعان كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرىندە دە قۇرمەتتەلىپ كەلە جاتقان دارا تالانت, دارابوز تۇلعا. مۇنداي يگىلىكتى ىستەن اقتوبەلىكتەر دە قالىس قالىپ كورگەن ەمەس.
«جاقسىدا جاتتىق جوق» دەيدى قازاق. ال, التى الاشتىڭ اتىن الەمگە تانىتقان تالانتتار بارشا قازاققا ورتاق تۇلعا بولىپ قالاتىنى ءسوزسىز. مىنە, وسىنداي انىمەن تۋعان حالقىنىڭ كوڭىلىندە دە, كوكىرەگىندە دە قالعان قازاق ءۆالسىنىڭ كارولى اتانعان كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرىندە دە قۇرمەتتەلىپ كەلە جاتقان دارا تالانت, دارابوز تۇلعا. مۇنداي يگىلىكتى ىستەن اقتوبەلىكتەر دە قالىس قالىپ كورگەن ەمەس.
ۇلتىمىزدىڭ ۇستىنى بولاتىن تالانتتارعا تالاسپاي-اق ورتاق ماقتانىشىمىزعا اينالدىرۋ تۇتاستىعىمىزدىڭ تۇعىرىن بەكىتەتىن تاعىلىم دەۋ ورىندى بولماق. بۇل ورايدا, ءبىر توپ اقتوبەلىك ازاماتتاردىڭ باستاماسىمەن كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆتى ۇلىقتاۋ جانە ونىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋ شارالارى وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىنا سۇيسىنبەۋ مۇمكىن ەمەس. باستاماشىل ازاماتتاردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءشامشى قالداياقوۆ اتىنداعى «ءشامشى اعا – ءان اعا» قوعامدىق قورى قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. ونى ابىرويلى اقساقال باقىت عيزاتوۆ باسقارادى. ون بەس جىلدان استام ۋاقىت بويى شامشىگە قاتىستى شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا ۇيتقى بولىپ جۇرگەن كاسىپكەر ازامات قايىرعالي ارىستانعاليەۆ تىندىرعان شارۋالار دا ءوز الدىنا ءبىر توبە. جىل سايىن ءوزى دەمەۋشىلىك جاساپ, «ءان عۇمىر» اتتى ءشامشى اندەرىنىڭ بايقاۋىن ۇيىمداستىرادى, كومپوزيتوردىڭ تۋعان كۇنى – 15 قىركۇيەكتە داستارقان جايىپ, ادەمى شارا وتكىزەدى, ال قايتىس بولعان كۇنى – 29 اقپاندا اس بەرىپ, ارۋاعىنا قۇران باعىشتاتادى. ءشامشى قالداياقوۆتىڭ تۋعان-تۋىسقاندارىمەن بايلانىس جاساپ, حابارلاسىپ تۇرۋدى قازاق ءۆالسىنىڭ كورولىنە دەگەن قۇرمەت دەپ ەسەپتەيدى. وسىنداي ازاماتتاردىڭ قوزعاۋ سالۋىمەن وبلىس ورتالىعىنداعى ءبىر كوشە, بۇرىنعى الەكساندروۆكا اۋىلى قازىر ءشامشى قالداياقوۆتىڭ اتىن الدى. وسى اۋىلدا قازاقتىڭ ءبىرتۋار كومپوزيتورى اتىنداعى ساياباق اشىلدى. ونىڭ اينالاسى قورشالىپ, اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى, كومپوزيتوردىڭ ەسكەرتكىش-ءمۇسىنى ورناتىلدى.
تۋما تالانتقا دەگەن ىستىق ءىلتيپات ءالى دە جالعاسۋدا. جاقىندا اقتوبە قالاسىنداعى ءشامشى قالداياقوۆ اتىنداعى كوشەگە كومپوزيتوردىڭ ەسكەرتكىش-تاقتاسى ورناتىلدى. قازاق ءۆالسىنىڭ تۋعان كۇنىنە ورايلاستىرىلىپ ۇيىمداستىرىلعان بۇل شاراعا ءشامشىنىڭ ۇلى مۇحتار كەلىپ قاتىستى. ول اقتوبەلىكتەردىڭ اكەسىنە دەگەن قۇرمەتىنە ءدان ريزا بولدى. ەسكەرتكىش-تاقتانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا قازاق ءۆالسىنىڭ كوزىن كورگەندەر ەستەلىكتەر ايتتى, ونىڭ تالانتىنا قۇرمەتپەن قارايتىندار ىستىق ىقىلاسىن ءبىلدىردى. وڭتۇستىكتىڭ تۋماسى ءشامشى قالداياقوۆتى اقتوبە وڭىرىمەن نە بايلانىستىرادى دەگەنگە كەلسەك, ءبىراز جايتتى العا تارتۋعا ابدەن بولادى. ونىڭ قالىڭ قازاققا ورتاق دارىن ەكەنى داۋسىز. سونداي-اق, ول قاپلانبەك مال دارىگەرلىك تەحنيكۋمىن بىتىرگەننەن كەيىن مۇعالجار اۋدانىنىڭ «تەمىر» كەڭشارىندا ارمياعا دەيىن ەڭبەك جولىن باستاعان. اۋىزشا دەرەكتەرگە سەنسەك, اسكەري مىندەتىن وتەپ كەلگەننەن كەيىن دە اقتوبەگە كەلىپ, وسىندا اسكەردە بىرگە ازاماتتىق بورىشىن وتەگەن دوستارىمەن كەزدەسكەن كورىنەدى. سالتاناتتى جيىندا ءسوز العان كوپ جىلدار وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىن باسقارعان وتەمىس قاجى اكىموۆ قازاق ءۆالسىنىڭ كورولىن قازاقستان كومپوزيتورلارىنىڭ سەزىندە كورگەنىن, ونىڭ ادام جاتىرقامايتىن ادام بولعانىن, مۇنداي تالانتتاردىڭ ۇلتىمىزعا ورتاق جارىق جۇلدىزدار ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ءوزى «اقتوبە» ەنتسيكلوپەدياسىن شىعارۋشى رەدكوللەگيا القاسىنىڭ مۇشەسى بولىپ جۇرگەندە ءشامشى قالداياقوۆتىڭ سول جيناققا ەنۋىنە مارقۇم جۋرناليست امانباي كوزدىباەۆ, باسشى قىزمەتتەردە بولعان جامبىل بايمۇحانوۆتىڭ مۇرىندىق بولعانىن ايتا كەلىپ, تۇلپاردىڭ تۇياعى مۇحتارعا اكەسىن كورگەندەردىڭ ىستىق ىقىلاسىن جەتكىزدى. اسكەردە بىرگە بولعان قايروللا حاسەنوۆ ءشامشىنىڭ سول كەزدىڭ وزىندە قويىن كىتاپشاسىنا الدەنەلەردى تۇرتىنەكتەپ جازىپ جۇرەتىنىن, كەيىن بەلگىلى بولعانىنداي, اندەردىڭ كەيبىر يىرىمدەرى ەكەنىن, ۇلتتىق نامىسى جوعارى بولعانىن ەسكە الدى.
– اسكەردە ازعانا قازاق بولدىق. ءبىر جولداسىمىز اعاشتان شاۋىپ, قولدان دومبىرا جاساپ, سونى ەرمەك قىلىپ, تارتىپ جۇرەتىنبىز. وزگە ۇلتقا مەنمەنسي قارايتىن ءبىر ورىس باسشىمىز سول دومبىرانى بۇل نەعىلعان جابايىلىق دەپ تارتىپ الدى. ءشامشى بۇعان شىداماي اسكەري ءبولىم كومانديرىنە دەيىن شاعىمدانىپ, قايتارىپ الدى. ول كەۋدەسىن باستىرمايتىن دالانىڭ دارحان مىنەزدى نامىستى ۇلى بولاتىن, دەپ ەسكە الدى كايروللا قارت.
ءشامشى قالداياقوۆ اۋىلىنداعى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى مارس شىنتاسوۆ تالانتتى تۇلعانى قۇرمەتتەۋ شارالارىنىڭ قالاي باستالعانىنا توقتالا كەلىپ, وسىنداي ۇلكەن ىستە بەلسەندىلىك كورسەتكەن باقىت عيزاتوۆ, ەلكەي اۋباكىروۆ, قايىرعالي ارىستانعاليەۆ, بايانعالي قۇلتاەۆ جانە باسقا ازاماتتاردىڭ اتىنا جىلى لەبىز ءبىلدىردى.
كەشكىسىن تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ اتىنداعى ساياباقتا ءوتكەن ءشامشى اندەرىنىڭ بايقاۋىندا وبلىس ورتالىعىنان جانە اۋدانداردان كەلگەن 20-عا جۋىق ونەرپاز ونەر كورسەتتى. ساياباقتا اشىق اسپان استىندا ۇيىمداستىرىلعان بايقاۋ كونتسەرتكە اقتوبەلىكتەر تايلى-تاياعى قالماي كوپ جينالدى. جينالعاندار الدىندا ءشامشىنىڭ ۇلى, اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ديريجەرى مۇحتار قالداياقوۆ ءسوز سويلەپ, تالانتتى تۇلعاعا دەگەن ەل ىقىلاسىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ول ءوز ويىن قازاقتىڭ «اكەڭ ولسە دە, اكەڭدى كورگەن ولمەسىن» دەگەن قاناتتى سوزىمەن تۇيىندەپ, وسىنداي شارالاردى ۇيىمداستىرعان اقتوبەلىكتەرگە العىسى شەكسىز ەكەنىن ايتتى. بايقاۋعا قاتىسقاندارعا ارنايى جۇلدەلەر تاپسىرىلدى. شاراعا قاتىسۋشىلار ءشامشى قالداياقوۆ اۋىلىنداعى ونىڭ اتىنداعى ساياباقتا ورناتىلعان قازاق ءۆالسىنىڭ ەسكەرتكىش مۇسىنىنە گۇل شوقتارىن قويدى. كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆقا ارنالعان داستارقان جايىلىپ, اس بەرىلدى, ارۋاعىنا قۇران باعىشتالدى.
اقتوبەلىكتەر سونداي-اق, عازيزا جۇبانوۆا اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيادا قازاقتىڭ تالانتتى كومپوزيتورى ءشامشىنىڭ ۇلى مۇحتار قالداياقوۆتىڭ ديريجەرلىك ەتۋىمەن قويىلعان كونتسەرتتى تاماشالادى. «اكە كورگەن وق جونار» دەگەندەي, «تۇلپار تۇياعىن تاي باسقانىنا» اقتوبەلىكتەر تاعى ءبىر كوز جەتكىزدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.