اۋەلدە ءسوز پايدا بولعان دەيدى. القيسسا.
اقپارات باعزى زامانداردان بەرى ادامداردىڭ اسا ماڭىزدى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. ناتان روتشيلد كەمەڭگەردىڭ: «اقپاراتتى بىلگەن ادام الەمگە يەلىك ەتەدى» دەگەن ءسوزى وسىنىڭ دالەلى. تاريحقا كوز سالساق, حاندار مەن تايپا كوسەمدەرى, كورول, كنيازدەر ەجەلدەن ءوز مۇراگەرىنە تەك ەكەۋىنە عانا ءمالىم ۇلتتىق قۇپيالاردى ايتىپ وتىرعان. نەگىزىنەن ەڭ قۇندى اقپارات مۇراگەرلىك جولمەن, ياعني جەكە وتىرعاندا بەرىلەتىن.
بۇل ءۇردىس عاسىرلار بويى, بالكىم, مىڭداعان جىلدارعا جالعاستى. ءتىپتى ادامدار جازا باستاعاننان كەيىن دە ەستەلىك جازبالار, كىتاپتار از تارالىممەن شىعىپ تۇرعان. تەك كىتاپ باسۋ پايدا بولعان سوڭ, ياعني جاپپاي تارالىم قولعا الىنعاندا اقپارات اسا ۇلكەن قارقىنمەن تارالا باستادى. بۇل كۇللى ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى تەحنيكالىق توڭكەرىس ەدى. وسىلايشا گۋتەنبەرگتىڭ ارقاسىندا الەم وزگەرىپ سالا بەردى.
ەندى ساۋاتتىلىق ماسەلەسى ادامزات الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويدى. تىڭ ءبىلىم ىزدەگەن كوپتەگەن ادام ءۇشىن كىتاپ وقۋ ءارى قۇرالعا, ءارى جولباسشىعا اينالدى. بىراق الەمدى باعىندىرۋعا بەل بايلاعاندار جاپپاي ساۋاتتىلىقتان پايدا كوردى. ءبىلىمدى حالىق اراسىندا قاجەتتى اقپارات تەز تارالۋى ءۇشىن پايدالانىپ, ساۋاتسىزدىقتى شۇعىل جانە جاپپاي جويۋعا تىرىستى. سويتە تۇرا ء«بىلىمدى» حالىقتى ۋىستا ۇستاۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى.
قىش تاقتايشالاردا, كۇمىس توستاعانداردا, جارتاستاردا, پاپيرۋستاردا, پەرگامەنتتەردە ساقتالعان ەجەلگى ماتىندەر ءوز داۋىرىمەن بىرگە كەتتى. گۋتەنبەرگتىڭ كىتاپ باسۋ تەحنولوگياسىن عۇمىرلى قىلعان قاعاز عانا جازۋدى جۇزدەگەن جىلدار بويى ساقتادى. كەيىنگى ەكى-ءۇش ۇرپاقتىڭ ومىرىندە جازۋ مەن اقپاراتتى ساقتايتىن ءتۇرلى دۇنيەلەر ويلاپ تابىلدى. فوتوپلاستينكالار, كينوتاسپالار, فوتوگرافيالار, ماگنيتوفوندار مەن بەينە, كاسسەتالى, ديسكىلى ويناتقىشتار, شەللاكتى, كەيىن ءۆينيلدى گرامپلاستينكالاردىڭ كۇيساندىقتارى… الايدا بۇل تاسىمالداعىشتاردىڭ بارلىعى ۇزاق مەرزىمدى بولماي شىقتى. ءسوزدىڭ ءتۇيىنى: ادامعا قاعاز عانا بەس عاسىردان استام قىزمەت ەتە الادى ەكەن.
ماسكەۋدەن شىعاتىن ءبىر ادەبي گازەتتە اۆتور بىلاي دەپ وقيعاسىن ايتىپتى: «مەنىڭ «سەن حەمينگۋەيدىڭ «مۇحيتتاعى ارالىن» وقىپ پا ەدىڭ؟» دەگەن ساۋالىما دوسىم روماندى كولىكتە وتىرىپ, اۋديونۇسقاسىن تىڭداعانىن ايتقاندا ول مەنىڭ سۇراعىمدى تۇسىنبەگەندەي كورىندى. مۇنداي جاۋاپتان سوڭ, لەۆ تولستويدىڭ «اننا كارەنيناسىن» سۇراسام, ول مايا پليسەتسكايانىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بالەتتى كورگەنىن, وعان وسىنىڭ ءوزى جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتاتىنىنا سەنىمدىمىن». بىزدە دە تاپ وسى جاعداي. قازاق ەرتەگىلەرىن مۋلتفيلم سياقتى كورگەن بالاعا ءماز بولامىز. اسىلى ءتۇبى كىتاپ وقيتىندار تەلەديدار كورەتىندەردى باسقارادى. نەگە دەسەڭىز, يت, سيىر, تاۋىق الەمدى كوز الدىندا ءوتىپ جاتقان قوزعالىس ۇستىندەگى سۋرەتتەر تىزبەگى رەتىندە كورەدى ەكەن. كينوتەاتردا ياكي تەلەديدار الدىندا وتىرعان كورەرمەن دە وسى كۇيدى باستان كەشەدى. كلاسسيكالىق ادەبيەتتى اۋديوجازبا فورماتىندا تىڭدايتىندار تۋرالى دا ماسەلە وسىعان سايادى. ەستۋ – بۇل باسقا بەلگى بەرۋ جۇيەسى, ونى كۇللى جانۋارلار الەمى: ايۋ دا, تۇلكى دە, قارعا دا قولدانا الادى. وسىندايدا وقۋدى وتە جاقسى كورگەن گوگول شىعارماسىنىڭ كەيىپكەرى – قۇل چيچيكوۆ ويعا ورالادى. وعان نە وقىسا دا ءبارىبىر ەدى – ول ءماتىننىڭ سۇلۋلىعىنان ەمەس, ادامنىڭ ارىپتەردەن ءسوز, سوزدەردەن ءماندى سويلەم قۇراۋىنان كادىمگىدەي ءلاززات الاتىن. دەمەك, گوگول ءحىح عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا-اق ادامنىڭ ميى ءبىز ءوز مۇمكىندىگىنشە پايدالانبايتىن اسا قۋاتتى كومپيۋتەر دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەن. ەگەردە الگى چيچيكوۆ سول قالپىمەن قازىرگى ءبىزدىڭ قوعامدا ءومىر سۇرسە, وقىماستىڭ وقۋىنا ايتار ءتىرى مىسالىمىز بولار ەدى.