وڭتۇستiكتە قىمىز باپتايتىن قازاقتار, قۇدايعا شۇكiر, قازiر از ەمەس. تiپتi, قىمىزدى دايىندالۋ ساپاسىنا, دامiنە, باپتالۋىنا قاراي وسى ءوڭiردiڭ وزiندە تۇلكiباستىڭ قىمىزى, قازىعۇرتتىڭ قىمىزى, قازىعۇرتتىڭ iشiندە – قارجاننىڭ قىمىزى, تولەبيدiڭ قىمىزى, اسiرەسە, ديقانكولدiڭ قىمىزى دەپ ايدار تاعىپ, ايشىقتاپ اتاپ جاتادى. بiر شەتi سوزاق, ەكiنشi قيىرى ماقتاارالدى الىپ جاتقان ايماعىمىزدىڭ قاي تۇكپiرiنەن دە ۇلتتىق سۋسىنىمىزدىڭ قادiرi مەن قاسيەتiن باعالاي بiلەتiن, ونى باپتاۋدىڭ قىر-سىرىن جەتە مەڭگەرگەن بال بارماقتى شەبەرلەردi تابا الاسىز.
وڭتۇستiكتە قىمىز باپتايتىن قازاقتار, قۇدايعا شۇكiر, قازiر از ەمەس. تiپتi, قىمىزدى دايىندالۋ ساپاسىنا, دامiنە, باپتالۋىنا قاراي وسى ءوڭiردiڭ وزiندە تۇلكiباستىڭ قىمىزى, قازىعۇرتتىڭ قىمىزى, قازىعۇرتتىڭ iشiندە – قارجاننىڭ قىمىزى, تولەبيدiڭ قىمىزى, اسiرەسە, ديقانكولدiڭ قىمىزى دەپ ايدار تاعىپ, ايشىقتاپ اتاپ جاتادى. بiر شەتi سوزاق, ەكiنشi قيىرى ماقتاارالدى الىپ جاتقان ايماعىمىزدىڭ قاي تۇكپiرiنەن دە ۇلتتىق سۋسىنىمىزدىڭ قادiرi مەن قاسيەتiن باعالاي بiلەتiن, ونى باپتاۋدىڭ قىر-سىرىن جەتە مەڭگەرگەن بال بارماقتى شەبەرلەردi تابا الاسىز.
تەك بابىن بiلiپ, دايىنداۋ تەحنولوگياسىنا ىقىلاسپەن ءمان بەرگەندە عانا ونىڭ ساپاسى مەن سۇرانىسى ارتا تۇسەدi. قىمىزعا قۇمار جۇرتتىڭ كوبiنەسە «شiركiن, ديقانكولدiڭ قىمىزى-اي» دەپ تامساناتىنى وسىدان بولسا كەرەك. بۇل اۋىلدا بيە ساۋىپ, قىمىز اشىتپايتىن ءۇي جوق دەسە دە بولعانداي. كەدەي دەگەنiنiڭ ءوزi بiر-ەكi جىلقى ۇستايدى. نارىق زامانىنىڭ باسەكەلەستiك ۇلگiسiن دە ءدال وسى اۋىلدان تاباسىز. ويتكەنi, ءوز قىمىزىنىڭ وزگەشە دامiمەن تامساندىرىپ, ونى iشكەن ادامنىڭ تiلiن ءۇيiرۋ ءۇشiن بۇل سۋسىندى ديقانكولدiك قىمىز شەبەرلەرi تازا دايىنداپ, تالعاممەن دامدەۋگە تىرىسادى. سەبەبi, قالاداعى سۋ قوسىپ, كۇرiشتiڭ سۋىن ارالاستىراتىن, تاعى سول سياقتى قيتۇرقى ادiسپەن كولەمiن كوبەيتiپ, پايداسىن اسىرعىسى كەلەتiن كەيبiر الىپساتارلارداي ەمەس, قاستەرلi سۋسىننىڭ قادiرiن كەتiرمەي, الۋشىلارعا ادال اسىن ۇسىنىپ, العىس الىپ جۇرگەن جاندار مۇندا جەتەرلiك. سودان دا بولار تازا قىمىز iزدەگەندەر قالاداعى قىمىزحانالاردى مiسە تۇتپاي, ديقانكولگە – بال قىمىز ساپىرعان اۋىلعا تارتىپ كەتەدi. اينالايىن, اۋىلدىڭ ادامدارىنىڭ پەيiلi دە, مەيiرi دە كول-كوسiر عوي, شiركiن. سونداي جايدارى جانداردى سارسەنباي Iزباساروۆ اعايدىڭ وتباسىنان كورگەن قىمىزقۇمارلار اتباسىن تiكە وسى شاڭىراققا بۇراتىنى دا سوندىقتان. كەلگەن ادامعا كۇلiمدەپ داستارقانىن جايىپ, تاندىردىڭ شوعىنا پiسكەن ىستىق نانى مەن كۇبiدەن شىققان ساپ-سارى مايىن قويىپ, توستاعان تولى قىمىزىن ۇسىنىپ, قۇراق ۇشىپ قارسى الاتىن گۇلسiم اپانىڭ ءتالiمدi تاربيەسi كەلiنi كۇمiسايعا دا كوشكەن. بۇل ۇيدەن بiر رەت كەلiپ قىمىزدىڭ ءدامiن تاتقان ادام باسقا جاققا بۇرىلمايدى.
– بيە ساۋىپ, قىمىز باپتاۋدى 1995 جىلدان قولعا الدىق, – دەيدi قىمىز دايىنداۋدىڭ باپكەرi بولىپ العان وسى ءۇيدiڭ ۇلكەن ۇلى نۇرلان. – بايدiبەك اۋدانىندا تۇراتىن توقان ناعاشىم اۋىلعا قىدىرىپ كەلگەن سايىن وسىنداعى قىمىز اشىتاتىن ۇيلەردەن قىمىز ساتىپ الدىرىپ iشەتiن. بiر كەلگەنiندە ول كiسi «بيە بايلايتىن باستىرما سالىڭدار» دەپ ماشينامەن اعاش, شيفەر اكەلiپ تاستادى دا, ەسiك الدىنا بiر بيەنi بايلاپ كەتتi. سودان باستاپ بۇل تiرلiكتi كاسiپكە اينالدىردىق.
– بۇعان دەيiن بيە تۇگiلi سيىر ساۋىپ كورمەگەن جان ەدiم. ادام نيەتتەنسە ءبارiنiڭ دە بابىن تابادى. باستاپقىدا ءوزiم ساۋىپ ۇيرەندiم. كەيiننەن كەلiنiم كۇمiساي, تiپتi نۇرلانىمنىڭ ءوزi دە بيەنiڭ باۋىرىنان شىقپايتىن بولدى. بۇل كۇندەرi 9-شى, 6-شى سىنىپتا وقيتىن نەمەرەلەرiم نازگۇل مەن اياۋلىم دا جەتi بيەنi قاتار وتىرىپ ساۋا بەرەدi, – دەيدi گۇلسiم اپاي.
قازiر شۇكiر, جۇرت قىمىزدىڭ قادiرiن بiلەتiن بولدى. تاۋەلسiزدiكتiڭ العاشقى جىلدارىندا ۇلتتىق بۇل سۋسىندى وتكiزۋدiڭ ءوزi مۇڭ ەدi.
– اۋىلداعىلارعا بۇل اس تاڭسىق ەمەس. سوندىقتان ارقالاپ شىمكەنتكە اپارىپ ساتامىز. ول كەزدە قالادا دا قىمىز وتكiزەتiن جەر كوپ ەمەس ەدi. «الاتاۋ» شاعىن اۋدانىنداعى شاعىن قىمىزحاناعا نەمەسە بازارعا اپارىپ ساتامىز. ول ۋاقىتتا قالاعا اۆتوبۋس قانا قاتىنايدى. قازiرگiدەي قۇيىپ اپاراتىن وڭتايلى ىدىس تا جوق. 20-25 ليتر قىمىزدى مەسكە قۇيىپ الىپ, ارقالاساق, ەڭكەيگەندە قىمىزىمىز مەستiڭ اۋزىنان اقتارىلىپ, ابiگەرگە تۇسەتiنبiز. قالاعا جەتكەن سوڭ تاعى مەسiمiزدi سۇيرەلەپ جۇرگەنiمiز. قازiرگiدەي ەمەس, قىمىزدى الۋشىلار از بولعان سوڭ, وتكەن باعاسىنا ارزان بەرiپ كەتەمiز. ءسويتiپ ءجۇرiپ تيىندى تيىنعا قوسىپ, ايتەۋiر, تىرمىسىپ تiرلiك ەتتiك قوي, – دەيدi گۇلسiم اپاي وتكەن كۇندەرگە شەگiنiس جاساپ.
ءيا, سول ەڭبەكتەرi ەش كەتكەن جوق. سارسەنباي كوكەنiڭ قوراسىنداعى مالىنىڭ باسى, قازىقتاعى جىلقىسىنىڭ قارامى كوبەيدi. ەسكi ءۇيدiڭ الدىنان جاڭا داڭعىراعان ەڭسەلi ءۇي سالىپ الدى. نۇرلانى ماشينانىڭ ءتۇر-ءتۇرiن اۋىستىرىپ مiنiپ ءجۇر. وسىنىڭ ءبارi بەينەتتiڭ جەمiسi. ول ارينە, وڭاي كەلگەن جوق. بيە بايلاپ, قىمىز باپتاۋدىڭ دا ازابى از ەمەس. تاڭعى