«جاتقانعا جان جۋىماس» دەگەن قاعيدانى بالا جاسىنان بەرىك ۇستانعان تارازدىق قادىر اكا ءبىزدىڭ گازەتىمىزدىڭ وقىرماندارىنا وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ەلباسىنا ءوز اۋلاسىندا وسىرگەن جۇزىمدەرى مەن گۇلدەرىنەن جيناقتالعان بەينەكاسسەتا مەن فوتوالبوم جىبەرىپ, اماندىق تىلەپ جولداعان حاتى ارقىلى تانىس. پرەزيدەنت كەڭسەسىنىڭ باسشىسى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ قول قويعان جاۋاپ حاتتا ەلباسىنىڭ باعباندىق ونەرگە ريزاشىلىق تانىتقانى مەن ءوزىنىڭ شىنايى العىسىن جەتكىزۋدى تاپسىرعانى ايتىلادى. بۇل جايىندا سول كەزدەرى گازەتىمىزدىڭ جامبىل وبلىسىنداعى ءتىلشىسى جازعان ماقالادا تولىق ايتىلعان-دى. جۋىردا ەڭبەكتى جانىنا سەرىك ەتكەن اقساقالمەن جولىعۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
«جاتقانعا جان جۋىماس» دەگەن قاعيدانى بالا جاسىنان بەرىك ۇستانعان تارازدىق قادىر اكا ءبىزدىڭ گازەتىمىزدىڭ وقىرماندارىنا وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ەلباسىنا ءوز اۋلاسىندا وسىرگەن جۇزىمدەرى مەن گۇلدەرىنەن جيناقتالعان بەينەكاسسەتا مەن فوتوالبوم جىبەرىپ, اماندىق تىلەپ جولداعان حاتى ارقىلى تانىس. پرەزيدەنت كەڭسەسىنىڭ باسشىسى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ قول قويعان جاۋاپ حاتتا ەلباسىنىڭ باعباندىق ونەرگە ريزاشىلىق تانىتقانى مەن ءوزىنىڭ شىنايى العىسىن جەتكىزۋدى تاپسىرعانى ايتىلادى. بۇل جايىندا سول كەزدەرى گازەتىمىزدىڭ جامبىل وبلىسىنداعى ءتىلشىسى جازعان ماقالادا تولىق ايتىلعان-دى. جۋىردا ەڭبەكتى جانىنا سەرىك ەتكەن اقساقالمەن جولىعۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە قادام باسقان قاريا ەسىكتى ءوزى اشتى. ءجۇزى جىلى, قاراپايىم كەلگەن ەڭبەك يەسى شىلىڭگىر شىلدەنىڭ مي قايناتار ىستىعىندا اۋلاسىندا قىزۋ جۇمىس ىستەپ ءجۇر ەكەن. ون التى جاسىنان ءجۇزىم ءوسىرۋدى قولعا العان قادىر اكامەن اڭگىمەمىز وسى سالانىڭ قىر-سىرى جايىندا ءوربىدى.
– قانداي دا ءبىر تابىستى الماڭىز, ول تەك ەڭبەكپەن عانا كەلەدى, – دەپ باستادى قادىر اكا اڭگىمەسىن. – ەلباسى «جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا دا ەڭبەكتىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتادى ەمەس پە؟ وعان مەنىڭ الىپ-قوسارىم جوق. قاي ىسكە دە بەل شەشىپ, ىنتامەن كىرىسسەڭىز, ونىڭ جەمىسىن بەرمەۋى مۇمكىن ەمەس. سول ءۇشىن دە مەن وسى 3 سوتىق اۋلامدى كۇنى-ءتۇنى ەڭبەك الاڭىنا اينالدىرىپ كەلەمىن.
بالا كەزىنەن قيىنشىلىقتى ءبىر كىسىدەي وتكەرگەن قاريا ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىنە اسقان تاۋبەشىلىك بىلدىرەدى. بۋىنى قاتايماي جاتىپ-اق ەڭبەككە ارالاسقان ول العاشىندا ۇزاق جىلدار قۇرىلىسشى بولىپ, كەيىن جامبىل گرەس-ءى ىسكە قوسىلعاندا ءورت ءسوندىرۋشى بولىپ قىزمەت اتقارىپ, سول جەردەن زەينەتكە شىعادى. مىنە, سول كەزدەن باستاپ ونىڭ بالا كۇنگى جۇمىسى ءجۇزىم وسىرۋگە اسقان ىجداعاتتىلىقپەن قايتا كىرىسۋى باستالادى. بۇرىندارى جۇمىستا جۇرگەندە دە قول ءۇزىپ كەتپەگەن جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ اكەتەدى.
ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىندە جۇرگەنىندە زەينەتكە شىعۋعا ءبىراز ۋاقىت قالعاندا, ءوزىنىڭ بولىمىندەگى كۇندەلىكتى كۇزەت قىزمەتىندەگى جىگىتتەرگە ۇلگى رەتىندە مەكەمەنىڭ ماڭايىنا قيار, قىزاناق سىندى باقشا ونىمدەرىن ەككىزۋگە مۇرىندىق بولعاندىعىن دا ايتادى اقساقال. «كەشكە دەيىن قاراپ وتىرعانشا, اينالاڭا باقشا ەگىپ, قوسىمشا قاراساڭ, مەن ەمەس, ءوزىڭ, قالا بەردى, بالالارىڭ جەيدى عوي وسى ءونىمدى. بازاردان قالتا-قالتا ەتىپ ساتىپ العانشا, بۇل سەندەرگە بەرىلگەن تاماشا مۇمكىندىك ەمەس پە, دەپ ايتىپ ءجۇرىپ اينالانى كوگەرتىپ تاستادىق. بۇعان مەكەمەگە كەلگەن ءاربىر جاننىڭ قىزىعا قاراماعاندارى كەمدە-كەم بولدى», دەپ ءبىر توقتادى باعبان.
ينتەرنەتتەگى ءجۇزىم جايىنداعى مالىمەتتەردى ءبىر شولعانىمدا, ونىڭ تامىرىن تەرەڭگە جايعاندارى ەلۋ-الپىس جىلداي ءومىر سۇرەتىندىگىن وقىعانىم بار-دى. قادىر اكانىڭ جۋاندىعى وتىز سانتيمەترگە جۋىق ەڭ ۇلكەن ءجۇزىم ءتۇبىن كورىپ, ودان قانشا ۋاقىت بولعانىن سۇراعانىمدا, قىرىق جىلدان اسقانىن ايتتى. جاپىراعىنان ءجۇزىمى كوپ سالعان بۇل تۇپتە قىرۋار ماۋە باستارىن كورىپ ەرىكسىز تاڭداي قاقتىق. سونداي-اق, ءار ءتۇپ ءجۇزىم بايلاعان باسىن مايدا تور قالتامەن ەرىنبەي قاپتاپ شىعۋى دا سەكسەنگە جاقىنداعان قارياعا وڭاي سوقپاعانى انىق. ولاي ەتپەسە تاعى بولمايدى. پىسۋىنە ەكى جۇماداي ۋاقىت قالعان ءونىمنىڭ شىمشىق دەگەن جاۋلارى بۇكىل ەڭبەگىن زايا كەتىرۋى دە عاجاپ ەمەس. سوندىقتان دا ول ءونىمى بالالارى مەن نەمەرەلەرىنە دايىن كۇيىندە جەتۋى ءۇشىن بارىن سالىپ جۇرگەنى. بۇل رەتتە ەڭبەك ەتۋ ءوز الدىنا, ۇزاق جىلعى تاجىريبەنىڭ دە تيگىزگەن پايداسى مولىنان عوي دەپ توپشىلادىق.
– بيىلعى جۇزىمدەرىممەن ماقتانا المايمىن. نەگە دەسەڭىز, جاسىم كەلگەسىن بىلتىر كۇزدە شامام بولماي, كومىلمەي قالدى دا, ءبىراز بولىگىن ۇسىك شالدى. قالعانىنا قاناعات دەپ, سولاردى رەتتەپ ءجۇرىپ جاتقانىم عوي, بۇل. ونىڭ ۇستىنە, بازاردى باسقا جاققا كوشىرىپ جىبەرىپ, بىلتىرعى دايىنداعان كوشەتتەرىمدى وتكىزە الماي وتىرمىن. ءجۇزىمنىڭ 15 سورتىنان دايىنداپ, جىلدا ماۋسىمدىق كەزدەرى قانت-ءشايىمدى اجىراتاتىنمىن. ەندى وسى جاعى باس اۋىرتىپ تۇر, – دەيدى اقساق ال.
ءجۇزىم ەگەتىن جۇرتشىلىق اراسىندا ونىڭ اتالىعى جانە انالىعى بولادى دەگەن سوزدەردى ءجيى ەستىپ جاتامىز. وسىنى ءبىلۋ ماقساتىندا وقىرماندارعا باعبان پىكىرىن كەلتىرگەندى ءجون كوردىك. ونىڭ ايتۋىنشا, جۇزىمدەگى اتالىق پەن انالىق دەگەن ۇعىمداردىڭ ءوزى دۇرىس ەمەس. ءوزىنىڭ كوپ جىلدارعى تاجىريبەسى بويىنشا ول كەيبىر بۇتاقتاردىڭ ۇزىن بولىپ ءوسىپ كەتەتىنىنە نازار اۋدارادى. ۇزىن بولعاندا سول بۋىن-بۋىننىڭ اراسى دا قاشىق, قالىڭ بولىپ وسەدى. مۇنى جۇرت «اتالىق» دەپ ايتادى. ال بۋىندارى جاقىندارىن «انالىق» دەيدى. سول باياعىدان كەلە جاتقان تۇسىنىك بار, «انالىق» سالادى, «اتالىق» سالمايدى دەگەن. سودان بۋىنى قاشىق «اتالىق» دەگەن جۇزىمنەن ەكى بۇتاعىن قويىپ قويدىم. ادەتتە, العاشىندا ءبىر تۇپتە ەكى باس, كوپ بولسا ءۇش باس سالادى. مىنا قىزىقتى قاراڭىز, «اتالىق» دەگەن ءجۇزىمىم ءتورت باس سالدى. بۇل قالاي, مۇمكىن مەن جاڭىلىسقان شىعارمىن دەدىم دە, وزگە سورتىن, ياعني «ايەل ساۋساعىن» سىناپ كوردىم. سويتسەم, مۇنىڭ «اتالىعى» جەتى باس سالىپ تىپتەن تاڭعالدىردى مەنى. سوسىن قىزا كەلە, وزگە سورتتاردان قويدىم, بارلىعىنداعى كورسەتكىش وسىدان كەم بولمادى. اتالىعى انالىعىنان ارتىق سالماسا, كەم سالمادى. سول ءۇشىن دە بۇل ەكەۋىنە تىرەلىپ تۇرعان ەشتەڭە جوق دەگەن توقتامعا كەلدىم. جالپى, ءجۇزىمدى مولىراق ءونىم الۋ ءۇشىن ۇزىنىراق ەتىپ كەسە بەرسە بولادى. الايدا, «ايەل ساۋساعى» نەعۇرلىم ۇزىن وسسە, سوعۇرلىم مولىنان سالا بەرەتىنىن ايتقىم كەلەدى. وزدەرىڭىز ەستىپ تە جۇرگەن بولارسىزدار, تاشكەنتتە بىرەۋدىڭ قوراسىنان, ەكىنشى بىرەۋىنە ءوتىپ كەتىپتى ءجۇزىم ساباقتارى دەگەندى. سول «ايەل ساۋساعى» دەپ جاتادى. ال شىندىعىندا ول ءىرى «حۋساين» دەگەن ءجۇزىم. «ايەل ساۋساعى» شىنىندا بويجەتكەننىڭ ساۋساعىنداي جىڭىشكە ۇزىن بولىپ كەلەدى.
قادىر اكا بۇگىنگى جاستاردى ەڭبەككە باۋلۋ جايىندا دا ءوز ويىن ىرىكپەي جەتكىزدى. بازاردا اربا سۇيرەپ جۇرگەن جاستاردىڭ كوبىنىڭ اۋىلدا 20 سوتىقتان جەرلەرى بار. تاڭنىڭ اتىسىنان, كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن اربا يتەرىپ كۇنەلتكەنشە, سول اۋىلداعى جەرىڭە ءجۇزىم مەن باقشا ونىمدەرىن ەگىپ, سودان-اق وسى اقشانى تابۋعا بولادى عوي دەپ قانشا ايتامىن ولارعا. دەنى مەنىڭ ءسوزىمدى جۇرە تىڭدايدى. بىلە-بىلسە, مەنىكى سولاردىڭ قامى عوي. جاستايىنان بەلدەرىنە كۇش ءتۇسىرىپ, ەرتەڭ اۋرۋ بولىپ وتىرماقشى ما ورتا جاسقا كەلگەندە. وسى جاعى مەنى قاتتى ويلاندىرادى. ولار مەنىڭ ايتقانىمدى ىستەپ, وسىلاي ارقايسىسى اسقان ىنتامەن ءوز اۋلاسىن كوگەرتىپ جاتسا, بىرىنشىدەن, وزىنە ناپاقا, ەكىنشىدەن, ەكولوگيالىق تازالىقتى ساقتايدى, ۇشىنشىدەن, جەمىس-جيدەكتەن ەلىمىزدە ارزانشىلىق بولماي ما, دەيدى اقساقال. ءيا, ونىڭ ۇرپاق بولاشاعىنا بەيجاي قارامايتىنى وسى سوزدەرىنەن-اق اڭعارىلىپ تۇرعانداي.
– ءبىر اتتەگەن-اي دەيتىنىم, كوپ بولسا ەكى-ءۇش جىلدان كەيىن مەنىڭ كۇش-قۋاتىم بىتەتىن سەكىلدى. سودان كەيىن بۇل جۇزىمدەرىمنىڭ قاراۋسىز قالاتىنى مەنىڭ قاتتى جانىما باتادى. كىندىگىمنەن تاراعان قوس ۇلىم تەحنيكاعا قۇمار بولىپ شىقتى. قىزدارىم بىرەۋدىڭ ادامى. نەمەرەلەرىم دە جۇزىممەن ۇنەمى اينالىسا بەرەدى دەپ ويلامايمىن, – دەپ اعىنان جارىلادى اكاڭ.
دانالاردان شىققان: «ەڭ باقىتتى ادام – بوس ۋاقىتى جوق ادام» دەگەن ءسوز بار. سول ءسوز وسى قادىر اكاڭا ارناپ ايتىلعانداي. ونىڭ بىزبەن اڭگىمەسى اراسىندا: «مەن جۇمىس جاساعاندا ۋاقىتتىڭ جەتپەيتىنى سونداي, قۇدايدان كۇن باتار الدىندا تاعى ءبىر ساعات ۋاقىت جالىنىپ سۇرايمىن», دەگەن سوزدەرى وسىعان دالەل.
ءابدىراحمان قىدىربەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
تاراز.