وقۋشى جازباسى ويعا قالدىردى
جۋىردا الەۋمەتتىك جەلىنى ارالاپ كەتكەن ءبىر وقۋشىنىڭ شىعارماسىنا تاپ بولدىم. «مەن تاڭداعان ماماندىق» تاقىرىبىندا وي تولعاعان ەكەن. بالانىڭ جازباسىن سول قالپىندا ۇسىنىپ وتىرمىز.
«مەن وسكەندە جول پاليتسياسى بولامىن. مەن تەك ۇرلىقشىلاردى تورمەگە قامايمىن. مەن ادامداردىڭ بوسقا ۋاقىتىن المايمىن. تەك قاتتى جىلدامدىقپەن جۇرسە جانە باعدارشامنىڭ ءتۇسى قىزىل بولسا سول كەزدە جۇرسە ۇستايمىن. مەن ءجۇز مىڭ, الپىس مىڭ دەگەندەي كوپ اقشا سۇرامايمىن. ەڭ العاش كولىك ايداپ ۇيرەنىپ جۇرگەن ادامعا تەك ەسكەرتۋ ايتامىن. تەك مىڭ تەڭگە سۇرايمىن. جانە ۇقىپتى جول پوليتسياسى بولامىن», دەگەن ەكەن. وقۋشى جازباسى ويعا قالدىردى...
ءتارتىپ ساقشىلارى تاراپىنا ورىندى-ورىنسىز اۋىر ءمىن مەن سىن ايتىلىپ, قىزمەتتىڭ دە, ازاماتتىڭ دا ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرەرلىك ءاجۋا-مىسقىل قاپتاپ جۇرسە دە اتالعان قىزمەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوعارى ەكەندىگى قۋانتتى. بىراق قانداي قىزىعۋشىلىق؟ شىعارمانىڭ كەلەسى جولدارى وسىنداي ويعا جەتەلەيدى. ءتارتىپ بۇزۋشىلاردى, ياعني ءوزى ايتقانداي «ۇرلىقشىلاردى» ۇستاۋ, شىنايى ساقشى بولۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىق پا, الدە... «اقشا جاساۋعا» ما؟ ء«جۇز مىڭ, الپىس مىڭ دەگەندەي كوپ اقشا سۇراماي, تەك مىڭ تەڭگە سۇرايمىن» دەگەن بالا «اقشا سۇراۋدى» قايدان بىلەدى؟ «ادامداردىڭ بوسقا ۋاقىتىن المايمىن» دەۋى شە؟ جول ينسپەكتسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كولىكتى توقتاتىپ تەكسەرۋىن «بوسقا ۋاقىت الۋ» دەپ ەسەپتەۋ مە, الدە جول ساقشىلارى راسىندا ۋاقىتتى بوسقا الاتىنداي ارەكەتتەرگە جول بەرىپ ءجۇر مە؟ قىسقاسى, وسكەندە «ۇقىپتى» جول پوليتسياسى بولۋدى ارمانداعان وقۋشىنىڭ شىعارمالارىنداعى قاتەلەر ەمەس, وي مەن ماعىنا نازار اۋدارتىپ تۇر.
ورەندەردىڭ جەمقورلىق تۋرالى بىلگەندەرى دۇرىس پا؟
ءبىز دە بالا بولدىق. كوپ نارسەدەن, اسىرەسە ۇلكەن ءومىردىڭ جاماندى-جاقىلى سىرلارىنان حابارسىز ەدىك. بالاعا ەڭ باستى كەرەك نارسەلەر وقۋ مەن قارىننىڭ اش بولماۋى, ويىن مەن ۋاقىتىنداعى تىنىش ۇيقى بولاتىن بولسا, ءبىز وسى قاجەتتىلىكتەرمەن تولىق قامتىلدىق, الاڭسىز, ۋايىم-قايعىسىز وستىك. شىنايى بالالىق شاقتى باستان كەشتىك. مۇمكىن, ول بۇگىنگىدەي عالامتور شىرماۋىنا تۇسپەۋىمىزدەن شىعار, بىراق بالالاردىڭ قاتىسى جوق, ولاردىڭ ەستىپ-ءبىلۋى ماڭىزدى ەمەس اڭگىمەلەر مەن ماسەلەلەردىڭ بالا ساناسىنا تىقپالانباۋىنان دا ەدى. ۇلكەندەر جامان نارسەنى ايتقان سايىن كوبەيەدى دەگەن تۇسىنىكپەن «ايتقان جەردەن اۋلاق, مال قۇلاعى – ساڭىراۋ» دەپ تاقىرىپتى جاۋىپ تاستاپ وتىراتىن.
بۇگىندە قىلمىس تۇرلەرىنىڭ ءورشۋى بالانىڭ وزىنەن دە ساقتىقتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان, ادام ۇرلىعى, پەدوفيليا سىندى وزگەلەردىڭ قولىمەن جاسالاتىن قىلمىستاردان ساقتانۋ قاجەتتىگى بالاعا ايتىلۋى دۇرىس, بىراق جەمقورلىق تۋرالى ايتۋ قاجەت پە؟ كەيدە بۇل وسى ۇعىمدى, لاس تىرلىكتى بالا ساناسىنا ءوزىمىز ءسىڭىرىپ, مىناۋ ۇلكەن ومىردە ونىڭ بار ەكەندىگىنەن حاباردار ەتىپ جاتقانداي بولامىز.
مەكتەپتەرگە بارىپ سىبايلاس جەمقورلىق جونىندە كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, پاراقشالار تاراتۋ بالا ساناسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟
قازىر بالالارمەن ەمتيحان, بايقاۋلاردا جۇلدە الۋ, وزگە دە مەكتەپ, كوللەدج دەڭگەيىندەگى ماسەلەلەر جايىندا تىلدەسسەڭ «كەز كەلگەن شارۋادا كەلىسۋگە بولاتىندىعىن» ايتادى. ءتىپتى مۇعالىمى ەشتەڭە سۇراماعاننىڭ وزىندە بالانىڭ تۇسىنىگى سونداي. «مۇعالىممەن سويلەسىپ كورىڭىزشى», دەپ وزىڭە ءوتىنىش جاساپ, دەلدال ەتۋگە دايىن. مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. وتكەن جىلى باستاۋىش سىنىپتا وقيتىن قىز بالا «مەكتەپتە بيدەن جارىس بولدى. ايدانا ءبىرىنشى ورىن الۋى كەرەك ەدى, بىراق اپايلارعا اقشا بەرگەن باسقا قىز الدى. ايداناعا تەك بىلاي ءبىر سىيلىق بەرە سالدى», دەپ جانىندا تۇرعان سىڭلىسىنە اياۋشىلىق تانىتقانى بار. دەمەك, بالالاردىڭ ساناسىندا ول تۋرالى تۇسىنىك بار, ءدانى ەگۋلى دەگەن ءسوز. ول جەردە پارا الۋ-بەرۋ بولدى ما – ناقتى ەمەس, بىراق بالا پارا ارقىلى جەڭىسكە جەتۋگە, ساتىپ الۋعا بولاتىنىن بىلەدى. ۇتىلىپ تۇرسا دا ءوز السىزدىگىن مويىنداماي, «اناۋ پارا ارقىلى الدى» دەگەن وتە لاس تۇسىنىكتىڭ بولۋى دا جاقسى ەمەس.
بالا بۇل دەرتتى قايدان جۇقتىردى؟ وتباسىنان, ورتاسىنان, قوعامنان. ونىمەن كۇرەسۋدىڭ جولى دەپ ولارعا جەمقورلىق تۋرالى تاپتىشتەپ ايتا بەرۋدىڭ دە پايداسى شامالى, كەرىسىنشە جەمقورلىق تۋرالى تۇسىنىگىن تەرەڭدەتىپ, مۇمكىن ءتىپتى قىزىعۋشىلىعىن وياتا تۇسەرمىز؟! جەلىلەر مەن تەلەديدارلاردا جەمقورلىقپەن كۇندەلىكتى ۇستالىپ جاتقان ادامدار ارقىلى جەمقورلىقتى قانشا كۇرەسىپ, الدىن الۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەنمەن ازايمايتىن, ياعني جەڭىلمەيتىن كۇش سىندى دارىپتەگەندەي بولامىز, «جەمقورلىق – جات قۇبىلىس» دەپ پاراقشا تاراتىپ, كەزدەسۋ وتكىزىپ ءجۇرۋ بوس ناسيحات, دارمەنسىزدىك رەتىندە تانىلادى. بىرنەشە ايدان سوڭ ەلدى شۋلاتىپ ۇستالعان جانداردىڭ بىرقاتارىنىڭ دىم بولماعانداي اقتالىپ ورالۋى, الەۋمەتتىك جەلىلەردە, ەل اراسىندا «پارا بەرىپ شىعىپتى» دەگەن ءسوزدىڭ ايتىلۋى بالا ساناسىنا ۇلكەندەر الەمىن «الىس-بەرىستەن تۇراتىن» ەتىپ ەلەستەتىپ, اقشالى ادامنىڭ ء«بارىن جەڭىپ شىعاتىن, ەشكىمنەن جەڭىلمەيتىن مىقتى» تۇلعاسىن سومداپ, وعان قىزىقتىرا تۇسەدى.
بالانىڭ شەبەر پسيحولوگياسى ءبارىن اڭداپ, ءسىڭىرىپ ۇلگەرەدى – بولاشاقتا بۇگىنگى جەمقورلىقتى جەتىلدىرىپ, تاماشا ويناپ شىعۋى دا عاجاپ ەمەس...
ءيا, وقۋشىنىڭ «پاليتسيا» بولۋعا قۇمارتۋىندا وڭاي اقشاعا دەگەن قۇمارلىق جاتپاسىنا كىم كەپىل؟ نەگە پوليتسيا بالا ساناسىنا تەك «اقشا مەن ۋاقىت الۋشى» بولىپ قالىپتاسقان, نەگە وقۋشى جول ساقشىسىن پارا الۋ تۇرعىسىنان قابىلداپ, ونىڭ قىزمەتىن سول تۇرعىدا باعالايدى جانە وعان قىزىعادى؟
حالىق ۇعىمىندا, بالالاردىڭ كوزىنشە, ءتىپتى ەرەسەك ادامداردىڭ اراسىندا دا سوراقى, تەرىس, زياندى, جات حابارلار ايتىلا بەرمەيدى. سەبەبى – ول بالالايدى, كوبەيەدى. بۇگىندە, بالالارعا كوپ نارسەنى ءوزىمىز اپارىپ تاڭىپ-تانىتىپ جۇرگەندەيمىز. ارناۋلى مەكەمەلەر ءۇشىن مەكتەپتەرگە بارىپ وقۋشىلارمەن كەزدەسىپ جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ, بولدىرماۋ, تامىرىنا بالتا شابۋ, ونىڭ زياندىلىقتارىن ايتۋ, پاراقشالار تاراتۋ – قاجەتتى جۇمىس, مۇمكىن جۇمىس كورسەتكىشىن – رەيتينگىسىن كوتەرەتىن تارماق بولۋى مۇمكىن, بىراق «ارتىق قىلامىن دەپ تىرتىق قىلۋدان» ساق بولايىق.
ءبىز ويلاعانداي ولار جەمقورلىقتان جيرەنىپ ەمەس, ونى ۇيرەنىپ شىقپاسىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى جانە ءبىز ونىڭ الىپپەسىن ۇيرەتۋشى بولىپ قالساق ۇيات-اق.
ماڭعىستاۋ وبلىسى