اباي قۇنانباي ۇلى – زاماناۋي قازاق ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى رەتىندە قازاق مادەنيەتى ءۇشىن دە, بۇكىل تۇرىك الەمى مادەنيەتى ءۇشىن دە ماڭىزدى تۇلعا. ول قازاق تىلىنە, جالپى رۋحانياتىنا, سونداي-اق بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنە جاڭاشىلدىق پەن بايلىق اكەلدى, قالامىنىڭ كۇشىمەن الەمدى تاڭعالدىردى. ولەڭدەرىندە دە, قارا سوزدەرىندە دە قازاق مادەنيەتى مەن تۇرىك مادەنيەتىن ءار قىرىنان تانىتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ابايدىڭ 175 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ تۋرالى شەشىمى بارشا قازاق حالقى مەن تۇرىك الەمىن قۋانتىپ, جازۋشىلار مەن اقىنداردىڭ كوڭىلىنەن شىققانى بەلگىلى.
قازاق ادەبيەتىنىڭ جەتەكشى وكىلى رەتىندە اقىن ءارى ويشىل اباي شىعىس جانە باتىس كلاسسيكتەرىمەن جەتە تانىس بولعان. ول – شىعىستان شىققان ناۋاي, حافيز, نيزامي, فۋزۋلي سياقتى اقىنداردىڭ شىعارمالارىنان ءنار الىپ, ورىس ادەبيەتىنىڭ الدىڭعى قاتارلى تۇلعالارىنىڭ ەڭبەكتەرىن وقىپ, سول ارقىلى باتىس ادەبيەتىن ءتۇسىنىپ, ونى ەلىنە جەتكىزگەن ۇلى تۇلعا.
اباي اراب جانە پارسى ادەبيەتىمەن دە جاقسى تانىس. وسمان ادەبيەتىن دە بىلەدى. ونەگەلى وتباسى مەن ءداستۇرلى مەكتەپتە ءبىلىم الۋى جەتىستىگىنىڭ باستى كىلتى. كوپتەگەن شىعارماسىندا شىعىس پەن باتىستى, اسىرەسە پوەزيا مەن ريتوريكانى جاقسى ۇيلەستىردى. ۇلتىنىڭ قۇندىلىقتارىن بەينەلەپ, ولاردى الەمنىڭ باسقا مادەنيەتتەرى مەن قۇندىلىقتارىنا سالىستىرۋدى ماقسات ەتتى. ونىڭ ەڭبەكتەرى ورىس ءتىلى سەكىلدى شەتەل تىلدەرىنە اۋدارىلعان.
اباي ون ءۇش جاسىندا اكەسى قۇنانبايدان اكىمشىلىك پەن باسقارۋ تاجىريبەسىن ۇيرەنىپ, اكىمشى جانە مەملەكەت قايراتكەرى بولۋعا قادام جاسادى. حالقىنىڭ جانە قوعامنىڭ ماسەلەلەرىن ەرتە اڭعاردى. ءتىپتى سول كەزەڭدە دە جۇرتشىلىققا ۇتىمدى, شىنايى كوزقاراسى جانە ادىلدىگىمەن تانىلدى. ونىڭ ولەڭدەرىندە حالىقتىڭ ۇلتتىق جانە رۋحاني قۇندىلىقتارى, دۇنيەتانىمى, قوعامنىڭ پروبلەمالارى ناقتى كوزقاراسپەن جازىلعان.
اباي – اقىن جانە ويشىل عانا ەمەس, ادەبيەتتانۋشى دا. ول قازاقستاننىڭ تاريحي كەزەڭدەرىندەگى قوعام مەن ادەبيەت تاقىرىبىندا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن عالىم. قارا سوزدەرى مەن ولەڭدەرىندە حالىقتىڭ قاتەلىكتەرىن سىنايتىن سىنشى فيلوسوفيالىق يدەيالارىن ادىلەت پەن ادىلەتسىزدىك, ادامگەرشىلىك, ونەر, ادەبيەت, ريتوريكا جانە عىلىمي سالالاردا ۇسىناتىن قوعام ينجەنەرى سياقتى.
ابايدىڭ اقىلى, قوعامدى اعارتۋ, كەڭەس بەرۋى تەك قازاق حالقى ءۇشىن جازىلماعان. ول بۇكىل تۇرىك الەمىنە جول كورسەتەتىن تۇلعا دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. حاكىمنىڭ تاتۋ تۇركى الەمىن قۇرۋ يدەالدارىن ىسكە اسىرۋىمىز كەرەك. ول – بۇكىل تۇرىك الەمى مويىندايتىن, ۇستاناتىن جانە تۇسىنەتىن ۇلى جانە ءبىلىمدى تۇلعا.
تۇركى الەمىنىڭ تۇتاستىعى تۇرعىسىنان قاراستىرساق, ابايدى ابىز جانە بىرىكتىرۋشى ەلەمەنت, باعىت بەرۋشى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. وسى ورايدا, ابايدىڭ يدەالدى تۇلعاسىن تۇركى الەمىنە ودان ءارى تانىتۋ ماڭىزدى ماسەلە سانالادى. اباي قۇنانباي ۇلىن تۇركيادا ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا 2020 جىلى ەۋرازيا جازۋشىلار وداعى ءتۇرلى ءىس-شارا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. سولاردىڭ ءبىرى رەتىندە اباي تۋرالى عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەردىڭ ەڭبەكتەرى جيناقتالعان كىتاپ شىعارماقپىز. ەكى جىل بويى ازىرلەنگەن بۇل تۋىندىعا تۇركياداعى عالىمداردىڭ اباي تۋرالى جازعان ءتۇرلى ماقالاسىمەن قاتار, قازاقستاندا زەرتتەلگەن تاقىرىپتاردىڭ تۇرىكشە نۇسقاسى دا ەنبەك.
بۇل جيناق پامۋككالە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى نەرگيس بيرايدىڭ جەتەكشىلىگىمەن دايىندالدى.
ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان بۇل ەرەكشە كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى تۇركى الەمى ءۇشىن ماڭىزدى قىزمەت اتقاراتىن حالىقارالىق تۇرىك اكادەمياسى مەن قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگىنىڭ ىنتىماقتاستىعى ناتيجەسىندە وقىرمانعا ۇسىنىلماق.
ۇلى ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي تۇركيانىڭ ءتۇرلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە دە تانىستىرىلۋ ءراسىمى وتەدى. وسىلايشا, تۇركيانىڭ جاستارى ابايدى ەتەنە تاني تۇسپەك.
سونىمەن قاتار تۇركى الەمىنىڭ بىرلەسكەن ادەبي جۋرنالى Kardeş Kalemler ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي ارنايى ءنومىر دايىندايدى.
تۇرىك حالقى اباي تۋرالى بىلە وتىرىپ, ۇلى ويشىلدى دا, ونى تۋعان قازاق حالقىن دا ەرەكشە سۇيەدى جانە قۇرمەتتەيدى. ۇلى ويشىل جانە اقىن ابايعا اللانىڭ ىزگىلىگى بولسىن.
ياكۋپ ومەروعلۋ,
ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ باسشىسى ارنايى «Egemen Qazaqstan» ءۇشىن
انكارا