سارى ساماۋرىنداردى سامساتقان

جاقىندا قوستانايدا قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى انالار كەڭە­سىنىڭ رەسپۋبليكالىق كەڭەيتىلگەن وتىرىسى اياسىندا اشىلعان كورمەگە التىناي دا ساماۋرىندارىمەن قا­تىستى.ۇلكەندى-كىشىلى, ەسكىلى-جا­ڭالى ساماۋرىندارىنىڭ ءبىر بولىگى عانا ۇزىننان ۇزاق اۋماقتى الىپ تۇردى.

– 1976 جىلى تۇرمىس قۇردىم. سوندا انام جاساۋىما جاپ-جاڭا سا­ماۋرىن قوسىپ بەردى. ودان كەيىن اجەمنىڭ پايدالانعان ساماۋرىنى دا, انامنىڭ ساماۋرىنى دا ماعان بۇيىردى. ولار وتە ەسكى ەدى, انا­لا­رىمنىڭ كوزىندەي ەتىپ كور­نەك­تى جەرگە قويدىم. سودان باس­تاپ مەندە دۇكەنگە بارسام ساماۋرىن قا­رايتىن ادەت پايدا بولدى. ادەمى بۇيىمنىڭ ءبىرى عوي, قىزىعۋ­شىلىعىما سول اسەر ەتكەن بولار, بۇگىنگە دەيىن جي­ناپ كەلەمىن, – دەيدى التىناي تولە­بايقىزى.

كورمەدەگى ساماۋرىندار ءبىرىن-ءبىرى قايتالامايدى. ەڭ «كارىسى» 1870-جىلدارى اعايىندى باتاشەۆ­تاردىڭ فابريكاسىنان شىققان. تەيلە فابريكاسىنىڭ ساماۋرىنى دا 1900-جىلعا دەيىن جاسالعان كورىنەدى. ەڭ ۇلكەن ساماۋرىنعا 40 ليتر سۋ كەتەدى, ەڭ كىشىسى ءبىر جارىم ليترلىك, توقپەن قاينايدى. ونىڭ سىرتىندا سىيكادە رەتىندە جاسالعان ساماۋرىندار دا بار. جي­ناقتاۋمەن اينالىساتىنداردىڭ «جۇمىسى» دا وڭاي ەمەس. التىناي دا ەكى اداممەن باسى قوسىلسا, ساماۋ­رىندى اڭگىمە ەتەدى ەكەن. ول تۋرالى ءبىر قىزىق دەرەك ەستىسە, ەرىنبەي بارىپ, سونى الماي تىنبايدى. 2000-جىلداردىڭ باسىندا وسى ىدىستىڭ كوڭىلىنە ۇناعان بىرەۋىن 60 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الىپتى.

– ول كەزدە 60 مىڭ مەنىڭ 2-3 ايلىق جالاقىم بولدى عوي. قو­لىمداعى ساماۋرىنداردى ەكى جۇزگە جۋىق دەپ ايتاتىنىم, كوبى ەسكى, ءبىرىنىڭ قۇلاعى جوق, ءبىرىنىڭ شۇمەگى سىنعان, جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان ولاردىڭ ءبىرازىن ساقتاعانمەن, ساناققا قوسپاي وتىرمىن, – دەيدى التىناي.

ءبىر قىزىعى, التىناي تەك جينامايدى, ساماۋرىننىڭ تاريحىن ايتسا دا, اينالاسىنداعىلاردى ۇيىتىپ تاستايدى ەكەن. ونىڭ جيناعى ءبىرىن-ءبىرى قايتالامايدى. ولاردى ءبىر تۋىسىنىڭ جەرتولەسىنە ق ۇلىپتاپ ساقتايدى. مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ قولقالاۋىمەن سيرەك تە بولسا كور­مەلەرگە قاتىسىپ وتىرادى ەكەن. ءومىر بويى قۇرىلىسشى بولىپ ىستەگەن التىنايدىڭ ونەرگە, حال­قىمىز تاريحىنا, ەتنوگرافياسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعى جۇرتتى دا قىزىقتىرعانداي.

قوستاناي