ورال قالاسىندا جازۋشى, ەتنوگراف زەينوللا سانىك اتىنداعى مادەنيەت قورى مەن قادىر مىرزا ءالي اتىنداعى وبلىستىق مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنىڭ بىرلەسە ۇيىمداستىرۋىمەن «جىر-عيبرات» اتتى باتىس ايماقتىق جىرشى-تەرمەشىلەر فەستيۆالى ءوتتى. وعان اقتوبە, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىنان جىرشى-تەرمەشىلەر قاتىستى.
زەينوللا سانىك اتىنداعى مادەنيەت قورى بۇعان دەيىن وقۋشىلار اراسىندا رەسپۋبليكالىق شەشەندىك ونەربايقاۋىن, «الاتاۋىم – التىن ۇيام», «ەل ايبىنى, جىر ايدىنى الاكول» اتتى رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىنوتكىزگەن ەكەن. بىراق جىر-تەرمە بايقاۋى ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر.
- التى قىردان ءان وزدىرعان اق جايىق وڭىرىندە جىر فەستيۆالى العاش رەت ءوتىپ وتىر. جىر ايتۋ, قيسسا-داستانداردى جىرلاۋ ونەرى كەنجەلەپ قالعان ەدى. سوڭعى كەزدە وسى ونەردى تاڭداعان جاستار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى.بۇگىنگى فەستيۆالدىڭ دە نەگىزگى ماقساتى – جىر-تەرمە ونەرىن ناسيحاتتاۋ, ساف التىنداي اتادان بالاعا ميراس بولعان ءتول ونەرىمىزدى جاس تولقىننىڭ قۇلاعىنا ءسىڭىرۋ بولسا كەرەك. سوندىقتان الىستان ەلگەن قوناقتارعا كوپ راحمەت ايتامىز. اسىرەسە قور پرەزيدەنتى ءشامشىبانۋ حامزاقىزىنا مىڭالعىس! قازاق ونەرىنە, قازاقتىڭ جىر-تەرمە ونەرىنە ەتكەن ەڭبەكتەرىڭىز جەمىستى بولسىن! بولاشاقتا بۇل ايماقتىق فەستيۆال رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعادى دەپ سەنەمىز, - دەدى قۇتتىقتاۋ سوزىندە باتىس قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى قادىربولات مۇساعاليەۆ.
فەستيۆال تازا داستۇرگە ساي, ۇلتتىق ناقىشتا باستالدى. زەينوللا سانىك اتىنداعى مادەنيەت قورىنىڭ پرەزيدەنتى, بەلگىلى جازۋشى, ەتنوگراف زەينوللا سانىكتىڭ جۇبايى, «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى, اقىن, اعارتۋشى-ۇستاز,سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كەلگەن ءشامشابانۋ حامزاقىزى مەن زەينوللا سانىكتىڭ قىزى, مادەنيەتتانۋ سالاسى بويىنشا pHD دوكتورى جانات زەينوللاقىزىنىڭ ونەر تويىنا كەلگەن كورەرمەندەرگە شاشۋ شاشقانى وتە جاراسىمدى بولدى. امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى بايقاۋدىڭ جۇلدەگەرى ەرنار ءومىرالى بازار جىراۋدىڭ تەرمەسىمەن توي باستادى. ءتىپتى اتالمىش قوردىڭ قىزمەتكەرى جارقىن سالەن ۇلىنىڭ ءوزى دە ء«از حالقىم – ءتۇپسىز قازىنام, سىزدەردەن ارتىق نە دەيىن, ونەرپازداردى كورگەندە بۇلكىلدەپ تە كەتتى كومەيىم» دەپ ءار ءسوزىن ۇيقاسقا ۇلاستىرىپ, كەشتى كەرەمەت جۇرگىزدى.
جەرەبە تاستالعان كەزدە ورتاعا الدىمەن اقتوبەلىكتەر شىعاتىن بولدى. سايىستىڭ ءتارتىبى بويىنشا ءار وبلىستان كەلگەن قوس ونەرپازدىڭ ءبىرى – قيسسا-داستاننان ءۇزىندى, ال ءبىرى – تەرمە ورىنداۋعا ءتيىس بولاتىن. حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى, اقتوبەلىك جىرشى جاقسىبەك بارلىباەۆ ءلايلى قۇنداقبايدىڭ «توپىراق قيسساسىن» جىرلاسا, ونىڭ جەرلەسى, حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازى دينارا شىنارباەۆا ناۋرىزبەك جىراۋدىڭ تەرمەسىن توكتى.
باتىسقازاقستاندىق فارحات ورازوۆ پەن ءامينا عاينەدەنوۆانىڭ ونەرى دە كورەرمەن كوڭىلىنەن شىقتى. بۇعان دەيىن دە تالاي حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق ونەر بايقاۋلارىندا توپ جارىپ جۇرگەن فارحات ورازوۆ ايگىلى قاراساي-قازي داستانىن جىرلادى. كوپشىلىك تە, ساراپشىلار دا «قىرىمنىڭ قىرىق باتىرى» توبىنا كىرەتىن تاريحي داستاندى ۇزۋگە قيماي, جارتى ساعاتتاي تىڭدادى. اتتەڭ, فەستيۆالدىڭ ۋاقىتى شەكتەۋلى, امالسىزدان قاراساي باتىردىڭ ماماي اعاسىن ءبىر كۇلدىرۋ ءۇشىن ەر كوكشەنىڭ تۇلپارىن سۇراماي ءمىنىپ كەتكەن جەرىنەن توقتاتۋعا تۋرا كەلدى.
حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ تاعى ءبىر جۇلدەگەرى ءامينا عاينەدەنوۆا قاراتوبە وڭىرىندە وتكەن ونەرپاز, بۇگىندە حالىق ۇمىتا باستاعان قۇمار ابۋعالي ۇلىنىڭ تەرمەسىن ورىندادى. تەرمەشىنىڭ الدىمەن قۇماردى تانىستىرىپ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ سىندى ءبىرتۋار ءانشىنىڭ ۇستازى ەكەندىگىن, 1930 جىلدارى الماتىدا وتكەن ونەر ونكۇندىگىنە بارىپ, ساكەن, ءىلياس سىندى ارىستارمەن جاقىن تانىس بولعانىن ايتىپ وتكەنى وتە ورىندى بولدى. شىنىندا دا ساكەننىڭ «حالىق جاۋى» اتانىپ, اتىلعانىن ەستىگەندە: «اپىرماي, ماڭدايىن كەرەقارىس قىلىپ, كوزىن مولدىرەتىپ ساكەندى قالاي اتتى ەكەن؟!» دەگەن ءبىر اۋىز نارازى ءسوزى ءۇشىن ءوزى دە «حالىق جاۋى» اتالىپ, اتىلىپ كەتكەن قۇمار ابۋعالي ۇلىنىڭ ەسىمىن كەيىنگى ۇرپاق ۇمىتپاعانى ءجون عوي.
بۇدان كەيىن ساحنا تورىنە اتىراۋلىق ونەرپازدار شىقتى. حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ جۇلدەگەرىگۇلدانا تايىروۆا «قازتۋعاننىڭ قونىسىمەن قوشتاسۋىن» جىرلاسا, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتىڭ 110 جىل تولۋىنا وراي وتكەن «اقجايىقتان ءان وزدىرعان» ءى رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ ديپلومانتى باقىتبەك سارسەنوۆ «ساتتىعۇل اقىننىڭ ءسوز باسىن» ورتاعا سالدى. جىرسۇيەر قاۋىم ماڭعىستاۋلىق جىرشى تەمىربەك اسقامباەۆ ورىنداعان اقتان كەرەي ۇلىنىڭ «جۇرت جينالعان شارشىدا» شىعارماسى مەن ءازىمحان ادايدىڭ ورىنداۋىنداعى «امانات قيسساسىن» دا جىلى قابىلدادى.
فەستيۆالدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – ساراپشىلار تالقىسىنا سالىنعان قيسسا-داستانداردىڭ اراسىندا عاسىرلار تەزىنەن وتكەن ءداستۇرلى شىعارمالارمەن قاتار وسى زامانعى اۆتورلاردىڭ دا تۋىندىسى تۇسكەنى بولدى. ماسەلەن استانالىق عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ءلايلى قۇنداقبايدىڭ «توپىراق قيسساسى» جانە «امانات قيسساسى» اقتوبەلىك جانە ماڭعىستاۋلىق جىرشىلاردىڭ اۋزىمەن ورىندالدى. ءبىر قىزىعى, سىر وڭىرىندە دۇنيەگە كەلىپ, ءداستۇرلى پوەزياعا قانىپ وسكەن اۆتوردىڭ بۇل شىعارمالارى ىشكى مازمۇنى جاعىنان دا, سىرتقى فورماسى جاعىنان دا فەستيۆالگە قاتىسقان وزگە دۇنيەلەردەن ەش بولەكتەنبەي, تۋىسىپ, تولىعىپ تۇردى. بۇعان قاراپ قازاق توپىراعىندا قيسساشىلىق, ۇزاق داستانداردى سۋىرىپ سالىپ جىرلاۋ ونەرى ولمەگەن ەكەن دەپ تۇيدىك.
بەلگىلى اقىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايراتكەرى, زەينوللا سانىك اتىنداعى مادەنيەت قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى سەرىك قاليەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى, تانىمال ءداستۇرلى انشىلەر ساۋلە تاۋداەۆا, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى,قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى قايرات كاكىموۆ جانە «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى ءانشى داستان ەسەنتەمىروۆ قۇرامىنا كىرگەن ساراپشىلار ماڭعىستاۋلىق ءازىمحان ادايدى «ۇزدىك تەرمەشى», ال ورالدىق فارحات ورازوۆتى «ۇزدىك جىرشى» دەپ تانىپ, ارنايى ديپلوم تابىس ەتتى. تەرمەشى 100 مىڭ تەڭگە, جىرشى 120 مىڭ تەڭگە جۇلدەگە يە بولدى. سونداي-اق فەستيۆالگە قاتىسقان وزگە جىرشىلاردىڭ ارقايسىسىنا – 100 مىڭ تەڭگەدەن, تەرمەشىلەرگە – 70 مىڭ تەڭگەدەن «ورامال» بايلاندى. ايتا كەتەيىك, زەينوللا سانىك قورى وسى بايقاۋعا قاتىسقان جىرشى-تەرمەشىلەردىڭ جول, قوناق ءۇي شىعىندارىن دا تۇگەل كوتەرىپ العان بولاتىن.
- وسىنداي فەستيۆالدى وتكىزۋ يدەياسىن بىردەن قولداعان باتىس قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنا, بۇكىل ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە اتسالىسقان قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعى ۇجىمىنا العىسىمىز شەكسىز. مۇنداي شارالار قازاقتىڭ بىرتۇتاستىعىن, ونەر جاراستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن دە كەرەك. 2018 جىلى قۇرىلعان ءبىزدىڭ قورىمىز العاشقى كۇننەن باستاپ قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءسوز ونەرىن دامىتۋعا اتسالىسىپ كەلەمىز. كوپشىلىك مادەني شارالاردان بولەك, عالىمدار مەن ستۋدەنتتەرگە شاكىرتاقى تاعايىنداپ, بىرنەشە كىتاپقا دەمەۋشى دە بولدىق. بولاشاقتا دا وسىنداي شارالار, ونەر فەستيۆالدەرى ۇيىمداستىرىلادى, - دەيدى بىزگە قور قىزمەتكەرى جارقىن سالەن ۇلى.