يمپەراتوردىڭ رەسمي تاققا وتىرۋ راسىمىنە قاتىستى

ءىس-شارا كەزىندە يمپەراتوردى ۇلىقتاۋ ءراسىمىنىڭ بارلىق ءداس­تۇر-جورالعىلارى ورىندالدى. يمپەراتور مەن زايىبى يم­پە­راتور سارايىنا كىرمەس بۇرىن عيباداتحانادا «سىيىنۋ عۇر­پىن» وتكىزدى. ەجەلگى حەيان داۋى­رىندەگى كيمونو كيگەن يمپەرا­تور سال­ماعى 8 توننا, بيىكتىگى 6,5 مەتر بو­لا­تىن تۇعىرداعى تاق­قا وتىردى. زايىبىنىڭ ۇس­تىن­دە دجيۋ­نيحي­توە دەپ اتالاتىن قالىڭ, ورنەك­تى كيمونو. را­سىمگە اۋ­لەتتىڭ 11 مۇشەسى تۇگەل قا­تىستى. يم­پەراتوردى ۇلىقتاۋ ءداس­تۇرى­­نىڭ ەجەلگى قاعيداتتارى تولىق ساق­تالعان راسىمدە نارۋ­حيتو ەل كونس­تيتۋتسياسىنا سايكەس جاپون حال­قى­نىڭ وركەندەۋ جولىندا قىز­­مەت ەتەتىنىن مالىمدەدى. سال­تانات­تى جيىندا پرەمەر-مينيستر سيندزو ابە حالىق اتىنان قۇت­تىق­تاۋ ايتىپ, ءسوزىن «يمپەراتور ماڭ­گى جاساسىن!» دەگەن ۇرانمەن تۇيىن­دەدى. باس-اياعى جارتى ساعاتتىق راسىمنەن سوڭ قوناقتار سالتاناتتى داس­تارقان باسىنا جينالدى.

ءىس-شارا كەزىندە يمپەراتوردى ۇلىقتاۋ ءراسىمىنىڭ بارلىق ءداس­تۇر-جورالعىلارى ورىندالدى. يمپەراتور مەن زايىبى يم­پە­راتور سارايىنا كىرمەس بۇرىن عيباداتحانادا «سىيىنۋ عۇر­پىن» وتكىزدى. ەجەلگى حەيان داۋى­رىندەگى كيمونو كيگەن يمپەرا­تور سال­ماعى 8 توننا, بيىكتىگى 6,5 مەتر بو­لا­تىن تۇعىرداعى تاق­قا وتىردى. زايىبىنىڭ ۇس­تىن­دە دجيۋ­نيحي­توە دەپ اتالاتىن قالىڭ, ورنەك­تى كيمونو. را­سىمگە اۋ­لەتتىڭ 11 مۇشەسى تۇگەل قا­تىستى. يم­پەراتوردى ۇلىقتاۋ ءداس­تۇرى­­نىڭ ەجەلگى قاعيداتتارى تولىق ساق­تالعان راسىمدە نارۋ­حيتو ەل كونس­تيتۋتسياسىنا سايكەس جاپون حال­قى­نىڭ وركەندەۋ جولىندا قىز­­مەت ەتەتىنىن مالىمدەدى. سال­تانات­تى جيىندا پرەمەر-مينيستر سيندزو ابە حالىق اتىنان قۇت­تىق­تاۋ ايتىپ, ءسوزىن «يمپەراتور ماڭ­گى جاساسىن!» دەگەن ۇرانمەن تۇيىن­دەدى. باس-اياعى جارتى ساعاتتىق راسىمنەن سوڭ قوناقتار سالتاناتتى داس­تارقان باسىنا جينالدى.

بۇل – يمپەراتور نارۋحي­تو­نىڭ يمپەراتور بولۋىنا باي­لا­­نىستى ەكىنشى ءراسىم. ۇلىق­تاۋ را­سى­مىنەن كەيىن وتەدى دەپ جوس­پار­لانعان شەرۋ «حاگيبيس» تايفۋنى اكەلگەن قايعىلى وقيعا­لارعا بايلانىستى كەلەسى ايعا قال­­­دى­رىلدى. 10 قاراشاداعى جال­پى­­حا­لىقتىق مەرەكەدەن سوڭ نا­رۋ­حيتو تولىققاندى يمپەراتور بولادى.

1947 جىلى 3 مامىردا كۇشىنە ەنگەن ەلدىڭ كونستيتۋتسياسى بويىن­شا ەگەمەندى مەملەكەتتىڭ يەسى حالىق, ال يمپەراتور مەملە­كەت پەن ۇلت بىرلىگىنىڭ سيمۆولى دەپ بەكىتىلگەن. جاپون حالقى دا, يم­پەراتور اۋلەتى دە وسى زاڭ­عا باعىنادى. يمپەراتور اسا ما­ڭىز­دى قۇجاتتارعا قول قويۋ, شەتەل باسشىلارىن قابىلداۋ سياقتى بەلگىلى ءبىر راسىمدەرمەن عانا اينالىسادى. جاپونيانىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايتىن بولسا, ول الدىمەن پارلامەنتتە تالقىلانىپ, ۇلت­تىق رەفەرەندۋمعا ۇسىنىلادى. رە­فەرەن­دۋمدا داۋىس بەرۋگە قۇقى­لى ازا­مات­تاردىڭ جارتىسىنان اس­تامى قۇپتاسا عانا قۇجات قابىل­دانادى. وزگەرىس ەنگىزىل­گەن قۇجات­تى جاپون حالقىنىڭ اتىنان يم­پە­راتور جاريالايدى.

يمپەراتوردىڭ ساياساتتاعى ءار ءىسى مي­نيسترلەر كابينەتىمەن اقىل­داسۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. مي­نيسترلەر كابينەتىنىڭ كەلى­سى­مىمەن يمپەراتور كونستيتۋتسيا مەن ۇكىمەت جارلىقتارىنا ەنگى­زىل­گەن تۇزەتۋلەردى جاريالاۋ; پارلا­مەنتتى شاقىرۋ; وكىلدەر پالا­تا­سىن تاراتۋ; زاڭعا سايكەس مينيس­تر­لەردىڭ تاعايىندالۋى مەن قىز­مەتتەن كەتۋىن راستاۋ; شەتەل ەل­شىل­ەرىنەن سەنىم گراموتا­لارىن قابىلداۋ; ماراپاتتاۋ راسىمدەرىنە قاتىسۋ, ت.ب. فۋنكتسيا­­لار­دى اتقارادى. دۇنيە-م ۇلىك تۇر­عىسىنان يمپەراتور اۋلەتى­نىڭ قۇقىقتارى شەكتەۋلى. كونستي­تۋ­تسيانىڭ 8-بابىندا «پارلا­مەنت قارارىنان تىس يمپەراتور اۋلە­تىنىڭ ەشقانداي م ۇلىكتى يەلەنۋىنە نەمەسە باسقاعا سىيعا تارتۋىنا بولمايدى» دەپ جازىلعان.

كونستيتۋتسياعا سايكەس يمپە­را­تور ءوز مىندەتىن ءومىر بويى اتقا­را­دى. بيلىك اۋىساردا يمپەراتوردىڭ ءوز تۇقىمىنان ەر ادام مۇراگەر رە­تىندە تاڭدالادى. يمپەراتور اۋ­لە­تىنىڭ بارلىق ىستەرىمەن جاپو­نيانىڭ مينيسترلەر كابينە­تىن­دەگى «يمپەراتور سارايى باس­قار­ماسى» اينالىسادى. جاپونيادا ەجەلگى زاماننان ءار يمپەراتوردىڭ باسقارۋ كەزەڭى بەلگىلى ءبىر ءداۋىر سانالىپ, اتاۋ بەرىلەدى. 2019 جىل­دىڭ 1 مامىرىنان رەيۆا ءداۋى­رى باس­تالىپ, يمپەراتور اكيحي­تو­نىڭ ۇلكەن ۇلى نارۋحيتو جاڭا كەزەڭدەگى تاق يەسى دەپ تانىلدى.

شارا كەزىندە يمپەراتوردى ۇلىقتاۋ ءراسىمىنىڭ بارلىق ءداس­تۇر-جورالعىلارى ورىندالدى. يمپەراتوردىڭ تاققا وتىرۋ ءراسىمىن جاپوندار تاريحي ماڭىزى زور وقيعا ساناپ, مۇقيات دايىندالادى. سيمۆولدىق ءمانى ەرەكشە وسى ءراسىم تۋرالى ەجەلگى جا­پون­نىڭ «يوۋروۋريتسۋريوۋ» ء(Vىىى عا­سىر) كودەكسى, يمپەراتورلار شەجى­رەسى «نيحونشيوكي» (720 جىل) سياق­تى كونە كىتاپتاردا جازىلعان. مىسالى, «ني­حونشيوكي» كىتا­بىن­دا 690 جىلى دزيتو حان­شايىمنىڭ تاققا وتىرۋ راسىمىندە مو­نونوبە, ناكاتومي, ينبە سياقتى رۋ وكىل­دەرى قاتىسقانى ايتىلعان.

يمپەراتور سارايىندا قاسيەتتى زات سانالاتىن ياتانوكاگامي ايناسى, ياچاكانينو ماگاتاما اشەكەيى مەن كۋسا­ناگينو تسۋرۋگي سەمسەرىنىڭ ماڭىزى زور. جاپون اڭىزىندا بۇل قاسيەتتى زاتتار­دى كۇن يەسى اماتەراسۋ نەمەرەسى نيني­گينو ميكوتوعا بەرگەنى ايتىلادى. كەيىن بۇل مۇراعا تۇڭعىش يمپەراتور دزيم­مۋ يە بولعان. يمپەراتور اۋلەتىندە اتادان بالاعا مۇرا بوپ كونە زاماننان ساقتالىپ كەلە جاتقان زاتتار تاق مۇراگەر­لىگىنىڭ ايرىقشا نىشانى ىسپەتتى. جاپون تا­نىمىندا دانالىق, وركەندەۋ مەن ەر­لىكتى بەينەلەيتىن ءۇش قاسيەتتى زات جايىندا كوپتەگەن اڭىز­دار تاراعان. يمپەرا­توردىڭ تاق­قا وتىرۋ ءراسىمى ەجەلگى ءدىني جو­رال­عىلارعا نەگىزدەلگەن. ياعني, مۇراگەر يمپەراتورلاردىڭ ارعى اناسى – كۇن يەسى اماتەراسۋعا تاع­زىم ەتىپ, اتا-بابالار رۋحىنان «رۇقسات سۇراۋ» راسىمدەرىن وت­كى­زەدى.

تاق مۇراگەرلىگىن اكەسى اكي­حي­تودان قابىلداپ العان نارۋحيتو 1960 جىلى 23 اقپاندا دۇنيەگە كەلگەن وتباسىنداعى ۇلكەن ۇل. 1982 جىلى گاكۋشيۋين ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن سوڭ وكسفوردتىڭ مەرتون كوللەدجىندە ءبىلىم العان. 1989 جىلى تاريح عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى اتانعان ول عىلىم جولىن تاڭداعان, سۋ قورلارىن زەرتتەيدى. سونداي-اق حح عاسىرداعى دۇنيە­جۇزىلىك سۋ كوميسسياسىنىڭ قۇر­مەتتى مۇشەسى, قوعامدىق, قايى­رىمدىلىق شارالارىمەن دە اينا­لىسادى. بوس ۋاقىتىن مۋزىكا, شىعارماشىلىققا ارناپ, سپورتپەن شۇعىلدانادى. حانزادا نارۋحيتو 1993 جىلى 9 ماۋسىمدا جاپونيانىڭ بۇۇ-داعى بۇرىنعى ەلشىسى حيساشي وۆادانىڭ قىزى ماساكوعا ۇيلەنگەن. 2001 جىلى 1 جەلتوقساندا حانزادانىڭ وتباسىندا ايكو ەسىمدى قىز بالا دۇنيەگە كەلدى.

نارۋحيتو تاق مۇراگەرلىگىن قابىلداۋ الدىندا سويلەگەن سوزىن­دە حالىققا جاقىن بولاتىنىن ءبىل­دىرىپ, ء«مىنسىز يمپەراتور دەگە­نى­مىز – ادامداردىڭ قۋانىشى مەن قايعىسىن بولىسە الاتىن باسشى» دەگەن بولاتىن. يمپە­راتور سارايىندا ۇزاق جىلدار ءباسپاسوز حاتشىسى قىزمەتىن ات­قار­عان جۋرناليست ياماشيتا شيند­جي ماقالالارىندا حانزادا نارۋحيتو تۋرالى كوپ جازعان. جا­پون ءجۋرناليسىنىڭ ايتۋىنشا, نارۋحيتو اكەسى سياقتى وتباسىنا قامقور, سىرتقى شارۋالارمەن قاتار بالا تاربيەسىنە دە ۇلكەن كوڭىل بولەتىن ادام. يمپەراتور اۋلەتىنە جاقىن ادامداردىڭ ايتۋىنشا, نارۋحيتو – جاس كەزىنەن ەڭبەكسۇيگىشتىگىمەن قوسا جالپى اينالاسىنا قامقور ازامات, ادامداردى اتاق-دارەجەسىنە قاراماي, جۇرتپەن تەڭ سويلەسەتىن, مەيىربان, پاراساتتى جان. جاپون حالقى وسىنداي بويىنا ىزگى قاسيەتتەردى سىڭىرگەن ەل باسشىسىمەن جاپو­نيا­نىڭ الەم الدىنداعى ابىرويى اسقاقتاي بەرەدى دەپ سەنەدى.

شارافات جىلقىباەۆا,

جاپونتانۋشى