...ۇسىنىس جاسايدى
باتىرلاردى ناسيحاتتاعان ابزال
«ەل ءۇمىتىن – ەر اقتار, ەر اتاعىن – ەل ساقتار» دەمەكشى, كەلەسى جىلى ۇلى جەڭىستىڭ 75 جىلدىق مەرەكەسىن تويلايمىز. جىلدان-جىلعا كەشەگى دۇلەي سوعىستا وتانىمىزدى قورعاپ قالعان باتىرلارىمىز ازايىپ بارادى. بۇگىندە قالا, اۋىل بولسىن – كوشەلەردىڭ اتتارى وزگەرتىلىپ, جاڭا ەسىمدەر بەرىلىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندە اتاقتى قاھارماندار دا بار, بىراق تا كەيبىر جاستار سولاردىڭ اتاۋلى ىستەرىن, ەرلىكتەرىن تولىق بىلە قويمايدى. جاقىن ارادا وسى جونىندە ءبىر توپ بالالارمەن اڭگىمەلەسىپ, كوشەلەرگە نە ءۇشىن, كىمنىڭ قانداي باتىرلىق جاساعان ءۇشىن ەسىمدەر بەرىلگەنى تۋرالى سۇراسام, جاۋاپ بولمادى. وعان وراي ءوزىمنىڭ «جۇرەكتەگى ەستەلىك» اتتى كىتابىمداعى باتىرلار تۋرالى (ونىڭ ىشىندە ساعادات نۇرماعامبەتوۆ, تالعات بيگەلدينوۆ بار) سۇراعاندا, «كاسىپكەرلەر مە» دەگەندە, ۇياتتى بولدى.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدى جاڭعىرتىپ, جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە, وي-ءورىستى كەڭەيتۋ – يگى باستاما دەپ ايتىلعان. ماسەلەن, نۇر-سۇلتان قالاسىندا جۇزدەگەن, ناقتىلاپ ايتقاندا, 640 استام كوشە بار. كوشەلەردىڭ اتاۋلارىنىڭ سىرى مەن تاريحى تۋرالى نەگە ايالدامالاردا كەڭەيتىلىپ باعدارلاما بەرىلمەسكە, سونداي-اق باق-تاردا ارنايى ايدارلار اشىپ, ەلىمىزدىڭ باتىرلارى تۋرالى ناسيحاتتاسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
ساپارعالي جاعىپاروۆ,
اسكەري جۋرناليست
نۇر-سۇلتان
...اسەرىمەن بولىسەدى
جايىقتىڭ اق شاعالاسى
كىتاپحانامىزدا قازاقتىڭ اق شاعالاسى اتانعان اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆانىڭ 75 جاسقا تولعان مەرەيتويىنا ارنالعان «قازاق پوەزياسىنىڭ اق شاعالاسى» اتتى ادەبي كەش وتكىزىلدى.
اقىلدىڭ اقىلى اباي, اقىننىڭ اقىنى ماعجان باستاعان قازاق پوەزياسىنىڭ كوشى تەرەڭ دە ارنالى اق جايىقتاي بولسا, سول دارياعا قىردان شاپقىلاپ كەلىپ قوسىلعان اق بۇلاق – اقۇشتاپ ولەڭ دارياسىنا ءوز اعىسىمەن, ءوز يىرىمىمەن كەلىپ قوسىلادى. قازاق پوەزياسىنا جۇرەكتەن شىققان نازىك ليريزم مەن سانانى سىلكىندىرەر شىنشىل سەزىم اكەپ اجارلاندىرعان, كوكتەمگى اق جاۋىنداي تۇرلەندىرگەن دە وسى – اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا.
شارانىڭ ماقساتى – قازاق پوەزياسىندا وزىندىك ەرەكشەلىگىمەن ورىن العان اقىننىڭ ءومىر جولى مەن شىعارمالارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ. باسقوسۋ بارىسىندا اقىننىڭ سۇحباتتارىنان بەينەروليكتەر كورسەتىلىپ, جىر شۋماقتارى وقىلىپ, «جايىقتىڭ اق شاعالاسى» اتتى كىتاپ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. كورمەگە اقىننىڭ ولەڭدەر جيناعى مەن تومدىق كىتاپتارى, مەرزىمدى باسىلىمدار بەتىنە جارىققا شىققان سۇحباتتارى قويىلدى.
لاۋرا ەرىكقىزى,
س.جيەنباەۆ اتىنداعى وبلىستىق جاسوسپىرىمدەر
كىتاپحاناسىنىڭ كىتاپحاناشىسى
اقتوبە
...وكىنىش بىلدىرەدى
ايتەۋىر توي دايىن تۇرادى...
بىزدەردىڭ بايىماي جۇرگەنىمىزدىڭ ءبىر سەبەبى بار. ول – قاجەتسىز تويدىڭ كوپتىگىنەن كۇنى-ءتۇنى جۇمىس ىستەيسىڭ, شيپاجايعا دا دەمالۋعا بارمايسىڭ, ايتەۋىر توي دايىن تۇرادى... شىلدەxاناسى, 1 جاسقا تولعانى, ءتىلاشارى, مەكتەپكە بارعانى, سۇندەت تويى, 1 سىنىپتا قوڭىراۋ سوققانى, گراموتا العانى, مەكتەپ بىتىرگەنى, گرانتقا تۇسكەنى, ديپلوم العانى, جۇمىسقا تۇرعانى, ۇزاتۋى بار, بەتاشارى, ۇيلەنۋ تويى, 30,40,50,60,70,80,90 جاس مەرەيتويلار, وتاۋ قۇرعانىنا 25,50,75 جىل بولعانىنا توي, مۇشەل جاستار مەن پايعامبار جاستى قوسىڭىز. نە دەگەن بىتپەيتىن توي. ەندى, زەينەتكە شىققانىنا دا توي ىستەيتىن بولىپتى.
ءسويتىپ, جيناپ جۇرگەنىڭدى تويعا شاشاسىڭ. جيناعانىڭ جوق بولسا, كرەديت الاسىڭ. قۇداي جەتكىزەر دەپ ءوزىمىزدى جۇباتىپ قويامىز. قوراداعى مالىمىز ەندى كوبەيىپ جاتسا, ساتىپ جىبەرىپ توي ىستەيمىز عوي.
تۇسىنەمىن, ەگەر تابىسىڭىز بارلىق شىعىندارىڭىزدى جاۋىپ تۇرسا, بالاڭىز نە قىزىڭىز جالدامالى پاتەردە تۇرماسا, استىڭىزدا كولىگىڭىز بولسا, وتباسىلىق بيزنەسىڭىز بولسا, جىلىنا ءبىر رەت ساناتوريدە دەمالىپ تۇرساڭىز, وندا بازار جوق, قالاعان تويىڭىزدى ىستەي بەرىڭىز. جاقىندا 3 ملن تەڭگە كرەديت الىپ توي ىستەيمىن دەپ قارىزعا كىرگەن كىسىنى كورىپ كۇيىپ كەتتىم... قالاي ويلايسىزدار, راسىمەن دە وسىنشا تويدىڭ بارلىعى كەرەك پە بىزگە؟
مەيىرمان ساۋرانبەكوۆ
...كەڭەس بەرەدى
نەلىكتەن ۇلدىڭ باسىنان سيپاماعان؟
حالقىمىز نەلىكتەن ۇل بالانىڭ ەمەس, قىزدىڭ باسىنان سيپاعان؟ قاراپ تۇرساڭىز مۇنىڭ دا ءوز ءجونى, تاربيەلىك ءمانى بار. مۇنى قازاقتىڭ قاھارمان باتىرى, ۇلت ماقتانىشى باۋىرجان مومىش ۇلى اتامىز ايتىپ كەتكەن ەكەن.
«بۇرىن قازاقتار ەر بالانى ەركەلەتكەندە باسىنان سيپاماعان, ارقاسىنان قاققان. «باسىنان سيپاۋ ۇل بالانى اياپ, مۇسىركەۋ سەزىمدەرىن تۋعىزادى, تومەن قاراپ جۇرەتىن جاسىق بولىپ قالادى» دەپ تۇسىنگەن. اتا-انا, ەل-جۇرتىنا قورعان بولاتىن, شاڭىراققا يە بولاتىن ۇلدىڭ كوزىن جەردەن المايتىن جىگەرسىز, ەسىركەۋدى تىلەپ تۇراتىن ىنجىق بولعانىن قالاماعان. ال ارقاسىنان قاققاندا ەر بالا باتىلدانادى, جىگەرلەنەدى, ەڭسەسىن تىك ۇستاپ, تۋرا قاراۋعا داعدىلانادى. نەگە بولسا دا تايسالماي قارايتىن قايراتتى, باتىل بولىپ ەرجەتسىن دەپ ۇلدى ارقادان قاعىپتى.
ال قىزداردى كەرىسىنشە باسىنان سيپاعان. قىز – جاتجۇرتتىق, قىزدىڭ باعى ۇيدە ەمەس, تۇزدە. قىز باسقا بوساعانى اتتاپ, وزگە ءۇيدىڭ وتىن جاعادى, ۇرپاعىن وسىرەدى. قىزدى «كەتەتىن بالا عوي» دەپ ەركەلەتەدى. «الدىندا نە كۇتىپ تۇر ەكەن, تاعدىر-تالايى قالاي بولادى» دەپ باسىنان سيپاپ ايالاعان. قىز بالانى باسىنان سيپاعاندا باسى ەرىكسىز ەڭىس تارتادى, كوز جانارى تومەن ءتۇسىپ, جاسىرىنادى. كىسى بەتىنە باجىرايىپ قارامايتىن ادەتكە ۇيرەنىپ, قىزعا لايىق بيازى مىنەز قالىپتاسادى». ارقادان قاعۋ مەن باستان سيپاۋدىڭ وسىنداي تالعامدى استارى, تاربيەلىك ءمانى بار ەكەن.
امان بولسىن
الماتى