قازاقستان جانە بەلارۋس ەكىجاقتى دامۋ مەن قالىپتاسۋدىڭ شيرەك عاسىر مەجەسىنەن ءوتتى. ەكى مەملەكەت وسى تاريحي كەزەڭدە ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بارلىق سالاسىندا جوعارى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. تاۋەلسىز جانە ەگەمەن قوس مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناستارى ستراتەگيالىق سيپاتقا يە بولعانىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتەرى رەسمي مالىمدەدى.
تىعىز سەرىكتەستىك قاتىناستاردىڭ قالىپتاسۋىنا ايتارلىقتاي نەگىز سالعان ەكى ەلدىڭ كوشباسشىلارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ پەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر گريگورەۆيچ لۋكاشەنكو.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ مۇددەلەرىن الەمدىك ەكونوميكاداعى تۇراقتى باعىتتارعا جىلجىتۋدىڭ ىقپالدى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرا وتىرىپ, قازاقستان مەن بەلارۋس وسى نەگىزدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى ەاەو) قۇرۋ ماقساتىندا كەدەندىك وداق پەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ نىعايۋىنا بىرلەسىپ ىقپال ەتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, ەاەو كەڭىستىگىندە «ەڭ تاجىريبەلىسى» بەلارۋس مەملەكەتىنىڭ باسشىسى بولىپ تابىلادى, سونىمەن قاتار ول قازاقستان-بەلارۋس قاتىناستارىنىڭ دامۋىنا ا.لۋكاشەنكونىڭ قوسقان جەكە ۇلەسىن جوعارى باعالايدى.
ەكونوميكالىق وداق اياسىندا ءبىزدىڭ مەملەكەتتەر ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتتى.
قارقىندى ينتەگراتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلعا تولى سوڭعى ون جىلدىقتا قازاقستان-بەلارۋس قارىم-قاتىناستارىنىڭ قارقىنى ۇدايى ءوسىپ كەلەدى. ەكى ەل بىرلەسكەن جوبالارعا قاتىسىپ, ءوزارا ساۋدا كولەمىن ۇلعايتتى جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتتى.
وسى جىلدار ىشىندە بەلارۋس قارقىندى دامىپ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, ماشينا جاساۋ, جەڭىل ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى ماڭىزدى سالالاردا ىلگەرى جىلجىدى. ەلدە جوعارى تەحنولوگيالىق پارك (جتپ) قۇرىلدى. بەلارۋستىڭ باعدارلامالىق قامتۋلاردىڭ تۇتىنۋشىلارى – الەمگە ايگىلى كورپوراتسيالار, Microsoft, HP, دۇنيەجۇزىلىك بانك, British Telecom, British Petroleum, Citibank جانە باسقالار بولىپ وتىر. ماسەلەن, بەلارۋستاعى قىزمەت ەكسپورتىنىڭ جالپى كولەمىندەگى كومپيۋتەرلىك قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتى 2011 جىلدان بەرى 3,7 ەسە ءوستى جانە 2018 جىلى 1,5 ملرد دوللاردان اسىپ, 18,2%-دى قۇرادى.
سونداي-اق قازاقستان تسيفرلى ەكونوميكانى دامىتۋعا بەت بۇردى. ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «رەسپۋبليكا تەحنولوگيالىق سەرىكتەستىك ورناتۋ, دەرەكتەر ورتالىقتارىن قۇرۋ جانە ورنالاستىرۋ, مالىمەتتەر ءترانزيتىن دامىتۋ, تسيفرلى قىزمەتتەردىڭ جاھاندىق نارىعىنا قاتىسۋ ءۇشىن اشىق يۋريسديكتسيا رەتىندە برەندكە اينالۋى ءتيىس» دەپ اتاپ كورسەتتى.
وسى سالادا ەكىجاقتى جەمىستى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ورتاق مۇددەلەرى مەن ۇقساس ۇستانىمدارى بار. كەلەسى جىل بەلارۋس ءۇشىن ماڭىزدى جانە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى بولادى, ويتكەنى ول ەاەو-عا توراعالىق ەتەدى.
بەلارۋس توراعالىعىنىڭ باسىمدىقتارى ەكونوميكالىق وداقتىڭ تسيفرلى جاڭعىرۋىنا, كاسىپورىنداردىڭ نارىققا تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, سالالىق ساياساتتى ۇيلەستىرۋگە باعىتتالادى.
بۇل تۇرعىدا قازاقستان مەن بەلارۋس تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا نيەت بىلدىرەدى.
بۇگىنگى تاڭدا ەل تمد مەملەكەتتەرى اراسىندا بەلارۋستىڭ باستى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ۇشتىگىنە ەنىپ وتىر.
سوڭعى ءۇش جىلدا قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ەكى ەسە ءوستى, 2016 جىلعى 419 ميلليون دوللاردان 2018 جىلى 896 ميلليون دوللارعا جەتتى.
سوعان سايكەس, قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ بەلارۋسكە ەكسپورتى جانە بەلارۋس تاۋارلارىنىڭ قازاقستانعا يمپورتى دا ەكى ەسەگە ءوستى.
2019 جىلدىڭ سەگىز ايىندا وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا تاۋار اينالىمىنىڭ 4%-عا دەيىن ءوسىپ, ول شامامەن 626 ميلليون دوللارعا جەتكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
2019-2020 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان-بەلارۋس ىنتىماقتاستىق جوسپارى – ءوزارا ساۋدانى ارتتىرۋدان باستاپ جوعارى تەحنولوگيالىق جانە يننوۆاتسيالىق وندىرىستەر قۇرۋ جوبالارىنا دەيىنگى كەڭ اۋقىمدى قامتيدى.
قازاقستاندا 40-تان استام كومپانيا بەلارۋس كاسىپورىندارىنىڭ, سونداي-اق 170-تەن استام ديللەرلىك جەلىنىڭ وكىلدەرى بار.
ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا سالاسىندا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. قازىردىڭ وزىندە قازاقستاندا بەلورۋستىق تەحنيكا مەن جابدىقتار قۇراستىراتىن سەگىز بىرلەسكەن زاۋىت جۇمىس ىستەيدى, ولار – «بەلاز», مينسك تراكتور زاۋىتى, «گومسەلماش», «ماز», «بوبرۋيسكاگروماش» جانە باسقالارى. بەلارۋستە قازاقستاندىق كاپيتالى بار 45 كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ تۇر.
بۇگىن ءبىز تولىق وندىرىستىك كەزەڭگە كوشۋ كەرەكتىگىن تۇسىندىك. بۇل ءبىزدىڭ ەلدەردىڭ مۇددەلەرىنە جاۋاپ بەرەدى جانە تەك ىشكى قاجەتتىلىكتەردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كورشىلەس مەملەكەتتەرگە جەتكىزىلىمدى قامتاماسىز ەتەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعى زور. ءبىزدى بەلارۋس اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ دامۋ تاجىريبەسى قىزىقتىرادى.
جالپى, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسىنىستىك جانە وعان دايىندىق تا بار.
ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قازاقستان-بەلارۋس ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ 15-ءشى وتىرىسىنىڭ ناتيجەلەرىن قاناعاتتانارلىقپەن اتاپ وتكىم كەلەدى. قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار ءوزارا ەكسپورتتى ءوسىرۋ جانە ءوزارا ساۋدا كولەمىن ۇلعايتۋ, ءوندىرىستى وقشاۋلاۋ جانە شىعارىلاتىن ءونىم تۇرلەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ قارقىن الۋىنا اكەلدى.
تاماق ونەركاسىبى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قازاقستان مەن بەلارۋستەگى حالىقارالىق جارمەڭكەلەر مەن مامانداندىرىلعان كورمەلەردە شارۋاشىلىق ەتۋشى سۋبەكتىلەر ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋدا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەر بار. وسى سالالاردان كۇتىلەتىن ناتيجەلەر ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق باستاماسىنا ىقپال ەتەدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى اراسىنداعى سالانى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم قازاقستاننىڭ جالپى مەملەكەتتىك تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسىنا جاۋاپ بەرەدى.
ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن قازاقستان-بەلارۋس قاتىناستارىنىڭ جوعارى ديناميكاسىن راستاۋ ءۇشىن وسى جىلعى 24-25 قازاندا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارى جوسپارلانعان.
ساپار بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا, اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ بولاشاعى ايقىندالادى.
ساپار اياسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى بيزنەس-فورۋم وتەدى. قازاقستاندىق جانە بەلارۋستىك كومپانيالار مەن كاسىپورىندار ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى جانە وزەكتى تاقىرىپتارى, بىرلەسكەن جوبالار بويىنشا كەلىسسوزدەر وتكىزەدى, ءتيىمدى كەلىسىمشارتتار جاساۋ جوسپارلانۋدا.
قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى بەلسەندى ساياسي ۇنقاتىسۋدىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعى قۋانتادى. تەك سوڭعى التى ايدىڭ ىشىندە ينتەگراتسيالىق سامميتتەر اياسىندا قازاقستان مەن بەلارۋس پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءۇش كەزدەسۋى ءوتتى.
ەرەۆاندا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ قازان سامميتىندە ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋ بارىسىندا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو «بەلارۋس قازاقستانمەن قارىم-قاتىناستى تەرەڭدەتۋگە ماقساتتى بولا وتىرىپ, ونىڭ الداعى ساپارى قازاقستانمەن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭىنە باستاۋ بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەتىنىن» مالىمدەدى. ءوز كەزەگىندە, قازاقستان پرەزيدەنتى قازاقستاندىق تاراپ قازاقستان-بەلارۋس قاتىناستارىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا ەلەۋلى دايىندىق جۇرگىزىپ جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى.
ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ ماڭىزدى باعىتى – وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ. قازاقستان مەن بەلارۋس وڭىرلەرى اراسىندا تىكەلەي ەكونوميكالىق بايلانىستار مەن جاقىنداسۋ بىرلەسكەن وندىرىستىك جانە كووپەراتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جانە ءوزارا ساۋدانى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.
بەلارۋس پەن قازاقستان اراسىنداعى وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ فورۋمدارىن تۇراقتى وتكىزۋ – اگروونەركاسىپتىك كەشەندى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن وندىرىستىك كووپەراتسيانى دامىتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى. بەلارۋس بىرقاتار ەلدەرمەن وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىقتى مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى دامۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى رەتىندە قاراستىرادى. ىنتىماقتاستىقتىڭ بۇل باعىتىنىڭ كەلەشەگى زور.
وسى جىلدار ىشىندە قازاقستان مەن بەلارۋس قازاق جانە بەلورۋس حالىقتارى اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ «التىن كوپىرىن» سالدى. ءبىز بۇرىنعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى ساقتاپ قانا قويماي, جاڭا قاتىناستاردى ورناتتىق. وعان ءبىزدىڭ ەلدەردە ساقتالعان ءىرى دياسپورالار اسەر ەتۋدە.
نۇر-سۇلتان قالاسىندا بەلارۋس ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتارى قۇرىلدى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىندا بەلارۋس ءتىل, تاريح جانە مادەنيەت ورتالىعى ويداعىداي جۇمىس ىستەۋدە. ءوز كەزەگىندە بەلارۋس مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق-بەلورۋس مادەني-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى.
قازاقستاندىق انشىلەر بىرنەشە رەت «سلاۆيان بازارىندا» ەسترادا اندەرىنىڭ گران-ءپريىن جەڭىپ الدى. قازىرگى ۋاقىتتا مينسك قالاسىندا شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ قولداۋىمەن قازاقستاندىق كينو فەستيۆال ءوتىپ جاتىر. بەلارۋس كورەرمەندەرىنىڭ نازارىنا قازاقستاندىق كينورەجيسسەرلەردىڭ جەتى ءفيلمى ۇسىنىلادى.
تۇتاستاي العاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قاتىناستار ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك دەڭگەيىنە شىعىپ, جوعارى الەۋەتكە يە بولدى. ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستار تەرەڭ ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتۋدە, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانى دامىتۋدىڭ قاعيداتتارىنا بىرىڭعاي تاسىلدەر ناقتىلاندى. قارقىندى ءوزارا ءىس-قيمىل بارىسىندا قازاقستان-بەلارۋس كوپجاقتى ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋ كەلەشەكتەرى تولىق ايقىندالدى.
اسقار بەيسەنباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى