قازاق حالقى ءوز تاريحىنداعى قيلى كەزەڭدەردە, اسىرەسە وتكەن عاسىردىڭ باس كەزىندەگى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن مەن قولدان جاسالعان اشارشىلىقتىڭ سالدارىنان قىرعىنعا ۇشىراپ, ءبىر بولىگى باس ساۋعالاپ, دۇنيە جۇزىنە تارىداي شاشىلىپ كەتكەندىكتەن, كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ءوز جەرىندە ازشىلىق بولىپ قالىپ, انا تىلىنەن, اتا سالت-داستۇرىنەن ايىرىلىپ, ۇلت رەتىندە قۇرىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن ەدى. وعان قوسا, كەزىندە ءارتۇرلى سەبەپپەن قازاقستانعا قونىس اۋدارىلعان باسقا ەتنوستاردىڭ وكىلدەرى وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنداعى ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا ۇدەرە كوشكەندىكتەن, ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارىنىڭ سانى دا ازايىپ, جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ادامي جانە ەكونوميكالىق الەۋەتى السىرەپ قالعان بولاتىن. وسىنى ەسكەرگەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل باسشىلىعىنا كەلىسىمەن جات جۇرتتا اتامەكەندەرىن اڭساپ جۇرگەن اعايىنداردى قاراشاڭىراعىمىز – قازاقستانعا قايتىپ ورالتىپ, حالقىمىزدىڭ سانىن كوبەيتۋ قامىنا كىرىسكەنى ءمالىم.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى شەتەلدەرگە بارعان ساپارلارى اياسىندا قازاق دياسپوراسى وكىلدەرىمەن ۇدايى كەزدەسىپ, ولاردىڭ جاعدايلارىن ءبىلىپ, قامقورلىق كورسەتىپ وتىردى. اسىرەسە اۋعانستانداعى قازاقتاردىڭ قيىن جاعدايىنا الاڭداپ, ولاردى سول ەلمەن شەكارالاس مەملەكەتتەردىڭ جابىق اۋە كەڭىستىگىن 24 ساعاتقا اشتىرىپ, قازاقستانعا ۇشاقپەن كوشىرىپ اكەلگەنى ەلباسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى زور بەدەلىنىڭ جانە شەتەلدەگى قانداستارىمىزعا شىنايى جاناشىرلىعىنىڭ تەڭدەسسىز ايعاعى بولىپ قالدى جاڭا تاريحىمىزدا.
وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا كۇردەلى ەكونوميكالىق جاعدايعا تاپ بولعان موڭعولياداعى قانداستارىمىزدىڭ العاشقى لەگى ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن 1991 جىلعى ناۋرىز ايىندا ەڭبەك شارتى بويىنشا قازاقستانعا قونىس اۋداردى. قيلى زاماندا التاي اسىپ كەتكەن اعايىنداردىڭ اتامەكەنگە ورالۋىنىڭ ۇلى كوشى وسىلاي باستالدى. كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ موڭعولياعا بارعان ساپارىندا سول ەلدىڭ ازاماتتىعىنان شىقپاعاندىعى سەبەپتى قازاقستان ازاماتتىعىن الا الماي, قيىندىق كورىپ جۇرگەن 70 مىڭداي قانداسىمىزدىڭ وسى وزەكتى ماسەلەسىن دە وڭىنان شەشىپ بەردى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ تاپسىرماسىمەن 1991 جىلعى 18 قاراشادا قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى «باسقا رەسپۋبليكالاردان جانە شەتەلدەردەن سەلولىق جەرلەردە جۇمىس ىستەۋگە تىلەك ءبىلدىرۋشى بايىرعى ۇلت ادامدارىن قازاق كسر-ىندە قونىستاندىرۋ ءتارتىبى مەن شارتتارى تۋرالى» №711 قاۋلىنى قابىلدادى.
سودان كەيىن ەلباسى 1991 جىلعى 31 جەلتوقساندا قازاق راديوسى ارقىلى «الىستا جۇرگەن اعايىندارعا اق تىلەك» ۇندەۋىن جولداپ: «قانداس باۋىرلارىمىزدى بايىرعى اتاقونىسىنا تارتۋ ماقساتىندا ادام قۇقىعى تۋرالى ەلارالىق ەرەجەلەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, قازاقستان ۇكىمەتى «باسقا رەسپۋبليكالاردان جانە شەتەلدەردەن سەلولىق جەرلەردە جۇمىس ىستەۋگە تىلەك ءبىلدىرۋشى بايىرعى ۇلت ادامدارىن قازاقستاندا قونىستاندىرۋ ءتارتىبى مەن شارتتارى تۋرالى» ارنايى قاۋلى قابىلدادى. سوندىقتان اتامەكەنگە كەلەمىن دەۋشى اعايىندارعا جول اشىق», دەپ مالىمدەدى. بۇل ۇندەۋ 1992 جىلعى 1 قاڭتاردا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالاندى.
سول جىلعى قىركۇيەك ايىندا الماتىدا ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جانە قاتىسۋىمەن الەم قازاقتارىنىڭ ءبىرىنشى قۇرىلتايى وتكىزىلىپ, دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلدى. ونىڭ توراعاسى بولىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىراۋىزدان سايلاندى.
شەتەلدەردەگى قانداستارىمىزدى اتامەكەن – قازاقستانعا ورالۋعا شاقىرۋ – ەل بولاشاعىن ويلاعان ەلباسىنىڭ باتىل دا تاريحي ماڭىزى زور, دانا شەشىمى بولعاندىعى ءسوزسىز. سونىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى تاعدىردىڭ جازۋىمەن موڭعوليا, قىتاي, تۇركيا, يران, اۋعانستان, وزبەكستان, رەسەي, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان جانە باسقا ەلدەردە تۇرىپ جاتقان 1 ميلليوننان استام ەتنوستىق قازاق اتاجۇرتقا قايتىپ ورالىپ, جاس مەملەكەتىمىزدى نىعايتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. حالقىمىزدىڭ قۇرامىنداعى قازاقتاردىڭ ۇلەسى 40 پايىزدان 67 پايىزعا دەيىن ءوسىپ, مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتقا اينالدى.
ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس ۇكىمەت شەتەلدەردەن كوشىپ كەلەتىن اعايىنداردى قابىلداۋ جانە قازاق دياسپوراسىنىڭ جاس وكىلدەرىن ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ كۆوتالارىن ەنگىزدى, «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى قابىلدانىپ, بىرقاتار وڭىردە قانداستارىمىزعا ارنالعان جاڭا ەلدى مەكەندەر بوي كوتەردى, كوشى-قون زاڭناماسى ۇدايى جەتىلدىرىلىپ, ەتنوستىق قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە كوشىپ كەلۋى جانە بەيىمدەلۋى, قازاقستان ازاماتتىعىن جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن الۋى ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعدايلار جاسالدى, اتامەكەنگە ورالعان اعايىندار مەن ءالى دە شەتەلدەردە تۇرىپ جاتقان ەتنوستىق قازاقتاردى قولداۋ ماقساتىمەن دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ جانىنان «وتانداستار» قورى قۇرىلدى.
ەلباسى «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىندا: «قازاقتاردىڭ اتامەكەنىنە بەت العان تاريحي كوشىن ءبىز بەينەلى تۇردە «نۇرلى كوش» دەپ اتادىق. قازاقستان مەملەكەتتىك رەپاترياتسيا ساياساتىن جالعاستى جۇرگىزگەن الەمدەگى ساناۋلى ەلدەردىڭ بىرىنە اينالدى» دەپ جازدى.
جوعارىدا باياندالعان جايلاردىڭ نەگىزىندە جانە قانداستارىمىزدىڭ وتىنىشتەرىنە وراي «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەرەكەلەر تۋرالى» زاڭنىڭ 4-بابىنا («كاسىبي جانە وزگە دە مەرەكەلەر») سايكەس ۇكىمەت ءوز قاۋلىسىمەن 18 قاراشانى «نۇرلى كوش» كۇنى دەپ بەلگىلەۋ ماسەلەسىن قاراستىرسا, يگى بولار ەدى.
«نۇرلى كوش» كۇنىن مەرەكەلىك داتا رەتىندە بەلگىلەۋ ەلباسىنىڭ كوشى-قون سالاسىنداعى ەل مەن جەر تاعدىرى ءۇشىن ماڭىزى زور باستامالارىن ناسيحاتتاۋ جانە ولاردى دايەكتى جالعاستىرۋ ىسىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن.
وسى مەرەكەلىك داتانى اتاپ ءوتۋ اياسىندا ەتنوستىق قازاقتاردى قازاقستانعا رەپاترياتسيالاۋ تاريحى, شەتەلدەردەن كوشىپ كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ جانە جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسى مەن «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان ۇلەسى, ولاردىڭ جاڭا ورتاعا بەيىمدەلۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى, سونداي-اق سىرتقى جانە ىشكى كوشى-قون پروبلەمالارى تۋرالى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر جانە باسقا مەرەكەلىك ءىس-شارالار وتكىزۋ, سونىڭ ىشىندە ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن قانداستارىمىز بەن قونىس اۋدارۋشىلارعا قۇرمەت كورسەتۋ ءجون بولار ەدى.
كارىباي مۇسىرمان,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, Nur Otan پارتياسىنىڭ مۇشەسى