پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى العاشقى جولداۋىن جاريالادى. جولداۋدا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر قوعامدىق ءومىردىڭ ءتۇرلى سالالارىن قامتيدى.
اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ بارلىعى بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورما جانە ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا نەگىزدەلەدى. جولداۋ قاعيدالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بەس ىرگەلى مىندەت ايقىندالدى: زامان تالابىنا ساي ءتيىمدى مەملەكەت, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, قارقىندى دامىعان جانە ينكليۋزيۆتى ەكونوميكا, الەۋمەتتىك جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭى, قۋاتتى وڭىرلەر – قۋاتتى ەل.
پرەزيدەنت زامان تالابىنا ساي ءتيىمدى مەملەكەت قۇرۋدىڭ بەس مىندەتىن اتاپ كورسەتەدى. جولداۋدا قوعامدى مازالايتىن نەگىزگى ماسەلەلەر كوشەدە ەمەس, ازاماتتىق ديالوگ شەڭبەرىندە پارلامەنتتە تالقىلانىپ, ءوز شەشىمىن تابۋ كەرەكتىگىنە ەرەكشە توقتالادى. بۇگىندە ەلىمىزدە ورىن الىپ جاتقان ءتۇرلى نارازىلىقتاردىڭ كۋاگەرى بولىپ وتىرمىز. مىسال رەتىندە, جەر, كوپ بالالى انالار ميتينگتەرى باسقا دا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە قاناعاتتانباعان ازاماتتاردىڭ نارازىلىقتارىن ايتۋعا بولادى. سوندىقتان شەرۋلەر تۋرالى زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋ ماڭىزدى.
مەملەكەت باسشىسى ساياسي رەفورمالاردى ءوز رەتىمەن, ىرگەلى قاعيدالارى ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي جاڭعىرۋى نەگىزىندە ءساتتى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋمەن بايلانىستىرادى. مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزى رەتىندە «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسى ساياسي جۇيەنىڭ بولاشاق مودەلىنە اينالاتىنىن دايەكتەيدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, كۇشتى پرەزيدەنت حالقىنىڭ الدىندا جاعىمدى بەينەنى قالىپتاستىرعانعا قاراعاندا, ساياسي بيلىكتە ناقتى ماقساتتارعا جەتۋدى كوزدەيدى. وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن حالىقتىڭ ساياسي قولداۋى قاجەت. ىقپالدى پارلامەنت ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى نىعايتىپ, اتقارۋشى بيلىك جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى دەپ ويلايمىز. جاريا قۇقىق پەن ساياسي زەرتتەۋلەر نەگىزدەرىنە سۇيەنىپ, ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت ينستيتۋتتارى مەن تەتىكتەرىن انىقتاۋ قاجەت. راسىندا ساياسي جۇيەنىڭ بۇل فورمۋلاسى قازىرگى كۇردەلى جاھاندىق احۋالداعى ەلىمىزدىڭ مۇقتاجدىقتارىن قاناعاتتاندىرىپ, ستراتەگيالىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ومىرگە ەنگىزۋدىڭ ىرگەتاسى.
ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرنەشە ماسەلەلەرگە ەرەكشە توقتالادى. باستى فاكتور رەتىندە سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەلەرىن تەرەڭ رەفورمالاۋ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋدارادى. قوعامدا كەڭىنەن تارالعان قىلمىس تۇرلەرىن اتاپ كورسەتىپ, پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە جەدەل تۇردە اۋىر قىلمىستارعا جازانى قاتايتۋدى تاپسىردى. سىبايلاس جەمقورلىقپەن جۇيەلى كۇرەس تە نازاردان تىس قالمادى.
مەملەكەت باسشىسى قارقىندى دامىعان جانە ينكليۋزيۆتى ەكونوميكادا قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جاساۋدىڭ سەگىز مىندەتىن اتاپ كورسەتتى. ء«بىلىم ەكونوميكاسى» اقپاراتتىق قوعام مەن ءبىلىم قوعامىنا ءتان پوستيندۋستريالىق ەكونوميكا مەن يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنداعى جوعارعى كەزەڭ ەكەنىن بىلەمىز. بۇگىنگى الەمدىك قاۋىمداستىقتاعى الدىڭعى قاتارلى ەلدەر جەر قويناۋىنداعى قازبالاردى ەمەس, ادامنىڭ اقىل-ويىن باستى بايلىق سانايدى. سوندىقتان وسى ء«بىلىم ەكونوميكاسى» قاعيدالارىنا سۇيەنۋ ارقىلى ورتالىق ازياداعى بەدەلىمىزدى ارتتىرۋ ستراتەگيالىق مىندەتىن جۇزەگە اسىرا الامىز.
بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىلەردە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ كەلە جاتقان جەر ماسەلەسىنە توقتالىپ, جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا جول بەرىلمەيتىنىن اتاپ كورسەتتى. حالىق بايلىعى سانالاتىن جەردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ تەتىكتەرىن ۇسىنۋدى ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە تاپسىردى. بۇل تەتىكتەر وتاندىق اگرارلىق-ونەركاسىپتىك كەشەننىڭ ساپالى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىمدىمىز.
الەۋمەتتىك جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاۋدىڭ التى باعىتىنا ەرەكشە ءمان بەرەدى. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن جاسالعان ۇسىنىستارمەن قاتار, جاستار, از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلارعا قولداۋ ءبىلدىرۋ قاجەتتىلىگىن دايەكتەيدى. ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىمنىڭ ساپاسىنا جەكە توقتالىپ, ورىن الىپ وتىرعان كەلەڭسىز جايتتاردى جويىپ, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا كۇش سالىناتىنى بەلگىلى بولدى. ۇلتتىڭ ىلگەرى دامۋى ءۇشىن قاجەتتى عىلىمنىڭ رولىنە توقتالۋى سالاداعى كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ شەشىلەتىنىنە سەنىم ۇيالاتادى. عىلىمي جۇمىستاردىڭ جۇرگىزىلۋى جانە ونىڭ تاجىريبەدە قولدانۋى ماڭىزدى ماسەلە. اسىرەسە قوعام مۇشەلەرى ءۇشىن تيىمدىلىگى كوپ كورىنە بەرمەيتىن الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق عىلىمدارداعى زەرتتەۋلەردى قوعامدىق قۇبىلىستارعا ساي جۇرگىزۋگە ەرەكشە ءمان بەرۋىمىز قاجەت. ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي ماسەلەلەرمەن قاتار مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, مادەنيەت قىزمەتكەرلەرىن قولداۋ, الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن بولدى.
پرەزيدەنت قۋاتتى وڭىرلەر – قۋاتتى ەل باعىتىندا ءتورت مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى. جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تۇرعىندار تاراپىنان جەرگىلىكتى بيلىك جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىنە توقتالدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە, اسىرەسە فەيك-پاراقشا قولدانۋشىلار اراسىندا جاعىمسىز جايتتار كەڭىنەن تاراپ جاتقانىن بايقايمىز. بۇل شارانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاۋەلسىز ساراپشىلاردى تارتقان ءجون. بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءالسىز توپتار ءۇشىن باسپانانىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتى ايقىندالدى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى سىندارلى ديالوگ ءاردايىم حالىق اراسىندا سۇرانىستا. جولداۋدا ايتىلعان قوعامدىق ديالوگتىڭ ماقساتى بيلىكتىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى اشىقتىعى جانە حالىق قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋعا جەدەل جاۋاپ بەرۋ دەپ ويلايمىز.
مۇرات ناسيموۆ,
قىزىلوردا «بولاشاق» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى.