تولاعايلار تايلاندتا ايقاسادى

 1980 جىلى ماسكەۋدە الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارى بارىسىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ دا جۇلدەلەرى ساراپقا سالىندى. سول جارىستاردا ۆيكتور ءمازيننىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى. جەرلەسىمىز قوس بىردەي دودادا چەمپيوندىق اتاققا قول جەتكىزدى. وسى ورايدا, تاعى ءبىر جايتقا نازار اۋدارا كەتسەك, ەش ارتىعى جوق. 1970 جىلى اقش-تىڭ كولۋمبۋس قالاسىندا ءۇشىنشى ورىندى يەلەنگەن داۆيد ريگەرت 1971-1978 جىلدار ارالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان بەس بىردەي الەمدىك دودادا التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى. وليمپيا ويىندارىندا توپ جارىپ, باسقا دا اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستاردا الدىنا جان سالمادى. بۇل جىگىت بىزگە دە بوتەن ەمەس. 1947 جىلى كوكشەتاۋ وبلىسىندا تۋعان داۆيد ەسەيە كەلە سولتۇستىك كاۆكازعا, كەيىننەن دونداعى روستوۆقا قونىس اۋداردى.

حح عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا اناتولي حراپاتىيدىڭ ءداۋىرى باستالدى. اقمولا وبلىسى اتباسار ءوڭىرىنىڭ تۋماسى 1986-1990 جىلدار ارالىعىندا قاتارىنان بەس الەم چەمپيوناتىندا قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. ال 1990 جىلى سەرگەي كوپىتوۆ بۋداپەشتەگى باسەكەدە قولا مەدالدى يەلەندى.

تاۋەلسىز قازاقستانعا العاشقى مەدالدى سىيعا تارتقان دا انا­تولي حراپاتىي. داڭقتى سپورتشى 1993 جىلى مەلبۋرندەگى جارىستا قولا جۇلدەگەر اتاندى. 1995 جىلى گۋانجوۋدا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا ول ءوزىنىڭ توپتاعى ارىپتەسى اندرەي ماكاروۆپەن بىرگە تاعى دا ءۇشىنشى ساتىعا تابان تىرەدى.

وسى جارقىن جەڭىستەردەن كەيىن وتاندىق اۋىر اتلەتيكا بىرەر جىل بويى قۇلدىراۋ كەزەڭىن باستان كەشىردى. سول تۇستا رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيانىڭ تىزگىنىن ۇستاعان قايرات تۇرلىحانوۆ تۇركيادان ايگىلى ەنۆەر تۇركىلەريدى ەلگە شاقىرتتى. كەزىندە بولگاريا مەن تۇركيا اۋىر اتلەتيكاسىنىڭ اتاعى الىسقا جايىلۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ, وليمپيا ويىندارىنىڭ ءۇش دۇركىن جەڭىمپازدارى – نايم سۇلەيمانوعلى مەن حاليل مۋتلۋدى تاربيەلەگەن مايتالمان مامان ارتىلعان سەنىمدى تولىعىمەن اقتادى. از عانا ۋاقىت ارالىعىندا قازاقستان الەمدەگى كوشباسشى كوماندالار قاتارىنا ەركىن قوسىلدى.

2005 جىلى كاتاردىڭ دوحا قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا 85 كيلو سالماقتا سىنعا تۇسكەن 17 جاسار يليا يلين التىن مەدالدى كەۋدەسىندە جارقىراتتى. 2006 جىلى سانتو-دومينگودا سىر بويىنىڭ ساڭلاعى تاعى دا تەڭدەسسىز ونەرىمەن تامساندىرىپ, التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى. بۇل جولى ول 94 كيلو سالماقتا كۇش سىناستى. وسى قوس جارىستىڭ كوماندالىق ەسەبىندە ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت قازاقستان قۇراماسى ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنان كورىندى.

2009 جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ گويانگ قالاسىندا وتكەن جارىستا وتان­داستارىمىز 4 التىن جانە 1 قولا مەدالدى ەنشىلەدى. ەرلەر اراسىندا ۆلاديمير سەدوۆ (94 كگ) شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماسا, ۆلا­ديمير كۋزنەتسوۆ (85 كگ) قولا مەدال­دى يەم­دەندى. ايەلدەر سايىسىن­دا ءزۇل­فيا چينشانلو (53 كگ), مايا مانەزا (63 كگ) جانە سۆەت­لانا پودوبە­دوۆا (75 كگ) التىن­نان القا تاعىن­دى. ءسويتىپ قازاق­ستان قۇرا­ماسى جالپى ەسەپتە ەكىنشى ورىن­دى يەلەندى. الدىمىزدا – قىتاي عانا.

2010 جىلى انتالياداعى الەم چەمپيوناتىنىڭ كوماندالىق سايىسىندا ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتادىق. الدىمىزدا – قىتاي, رەسەي جانە تۇر­­كيا. انادولى ەلىندە مايا ما­­­نەزا (63 كگ) مەن سۆەتلانا پو­دو­­ب­ەدوۆا (75 كگ) الدارىنا جان سال­­مادى.

2011 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك دودانى پاريج قالاسى قابىلدادى. فرانتسيانىڭ باس شاھارىندا قا­زاقستان قۇراماسى ءۇشىنشى ورىنعا كوتەرىلدى. بۇل جولى دا قىتاي قار­سىلاس شىداتپاسا, رە­سەي ەكىنشى سا­تىعا جايعاستى. وتانداس­تارىمىز­دىڭ اراسىنان يليا ءيليننىڭ (94 كگ) اسقان شەبەرلىگىنە تورتكۇل دۇنيە جۇرتشىلىعى تامساندى. 53 كيلو سال­ماقتاعى ءزۇلفيا چينشانلو دا التىننان القا تاقتى. ال مايا ما­نەزا (63 كگ) مەن سۆەتلانا پودو­بە­دوۆا (75 كگ) كۇمىس مەدالدى يەلەندى.

2013 جىلى پولشانىڭ ۆروتسلاۆ قالاسىندا الماس وتەشەۆ قولا مەدالدى كەۋدەسىندە جارقىراتتى. وسىلايشا ءوز ەسىمىن ول الەم چەمپيوناتىندا جۇلدە العان تۇڭعىش قازاق اۋىر اتلەتى رەتىندە تاريحتا قالدىردى. ۆلاديمير سەدوۆ قولاعا قول سوزدى. ولاردىڭ ەكەۋى دە 94 كيلو سالماقتا ونەر كورسەتتى.

2015 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك دودانى الماتى قالاسى قابىلدادى. داڭقى جەر جارعان يليا يلين 105 كيلو سالماق دارەجەسىنە اۋىسقانىنا قاراماستان بۇل جولى دا ول قارسىلاس شاق كەلتىرگەن جوق. سىر بويىنىڭ ساڭلاعى ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى اتاندى. 53 كيلو سالماقتاعى ءزۇلفيا چينشانلونىڭ دا مەرەيى ۇستەم بولدى. نەبىر مىقتى قارسىلاستارىن جولىنان ىعىستىرعان ول ءدال سونداي اتاققا ءۇشىنشى رەت قول جەتكىزدى. 94 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان جاس­ۇلان قىدىرباەۆ قازاق اۋىر اتلەتتەرى اراسىنان شىققان تۇڭ­عىش الەم چەمپيونى رەتىندە ءوز ەسى­مىن سپورت شەجىرەسىنە التىن ارىپتەرمەن جازدى. الاتاۋ باۋرايىندا وتكەن سول ءدۇبىرلى دودادا جازيرا جاپپارقۇل (69 كگ) مەن ۆلاديمير سەدوۆ (94 كگ) كۇمىس مەدالدى يەلەنسە, كيريلل پاۆلوۆ (77 كگ) قولا جۇلدەنى ەنشىلەدى. ناتيجەسىندە 3 التىن, 2 كۇمىس جانە 1 قولانى قورجىنعا سالعان قازاقستان قۇراماسى كوماندالىق سايىستا ەكىنشى ورىندى ولجالادى. ءبىرىنشى ورىندا – قىتاي. ولار – 4 التىن, 2 كۇمىس جانە 5 قولانى قانجىعاعا بايلادى.

ودان كەيىن اۋىر اتلەتتەرىمىزدىڭ ءبىرازى «دوپينگ داۋىنا» بايلانىس­تى ۇلكەن سپورتتان شەتتەتىلدى. ونىڭ كەسىرى بۇكىل كومانداعا ءتيدى. سونىڭ سالدارىنان قازاق­ستان قۇراماسى 2017 جىلى اقش-تىڭ اناحايم قالاسىندا ۇيىمداس­تى­رىلعان الەم چەمپيوناتىنان سىرت قالدى. شەتتەۋ مەرزىمى 2018 جىلى اياقتالدى. بىلتىر اشحابادتا وت­كەن الەم چەمپيوناتىندا ارلي چون­تەي (55 كگ) كۇمىس جانە نادەجدا ليحا­چەۆا (71 كگ) قولا مەدالدى يەلەندى.

تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭنەن بەرى قازاقستاننىڭ زىلتەمىرشىلەرى الەم چەمپيوناتتارىندا قوسسايىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 15 التىن, 7 كۇمىس جانە 8 قولا مەدالدى ەنشىلەدى. بارلىعى – 30 جۇلدە. جالپىكوماندالىق ەسەپتە جەر­لەستەرىمىز ەكى رەت ەكىنشى (2009, 2014 جىلدارى), ءۇش رەت ءۇشىنشى (2010, 2011, 2015) ورىندى ولجالاپ, تاعى ەكى مارتە (2005, 2006) ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنان كورىندى. ارينە بۇل – وراسان زور تابىس! اسىرەسە 2005-2015 جىلدار ارالىعىنداعى كورسەتكىشتەرىمىز كەرەمەت بولدى. ايتۋلى ونجىلدىق ارالىعىندا قازاقستاننىڭ اۋىر اتلەتتەرى الەم­دەگى كوشباسشى كوماندالاردىڭ ءبىرى بولدى. كەيىننەن «دوپينگ داۋىنا» ۇرىندىق. تالاي مىقتىلار جازالانىپ, اتاق-داڭقتارىنان ايىرىلدى. باپكەرلەر مەن سپورتشىلاردىڭ ەڭسەسى ءتۇستى, جانكۇيەرلەردىڭ كوڭىلى ءپاس بولدى. سونىڭ كەسىرىنەن كوماندامىز قاتتى السىرەدى. الايدا ۇكىلى ءۇمىت ۇزىلگەن جوق. الداعى ۋاقىتتا وتاندىق اۋىر اتلەتيكا اياعىنان تىك تۇرىپ كەتەدى جانە دە ورەندەرىمىز اسا ءىرى حالىقارالىق دودالاردا قايتا اتوي سالادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. الدا – الەم چەمپيو­ناتى مەنمۇندالاپ تۇر. تورتكۇل دۇنيەنىڭ تولاعايلارى باس قوساتىن ءدۇبىرلى دودا 16-25 قىركۇيەك ارالىعىندا تايلاندتىڭ پاتتايا قالاسىندا وتەدى. سول جارىستا جاسىنداي جارقىرايىق!..

عالىم سۇلەيمەن,

«Egemen Qazaqstan»