قازاق «يت جوقتا, شوشقا ۇرەدى» دەيدى. ادەتتە كەيبىرەۋلەر ءوز مىندەتىن اتقارماي, ونىڭ ءىسىن لايىقسىز كىسىلەر ىستەپ جۇرگەندە ايتىلادى. 2000 جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ سول پارتيا, مەديا, كاسىپوداقتار باقىلاۋدىڭ قامىتىن كيگەن سوڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن اتقارۋدان قالدى. ال كوكىرەگىندە جانى بار ادامنىڭ ءوز پىكىرىن, ۇستانىمىن بىلدىرۋگە دەگەن قاجەتتىلىگى ەش ازايا قويماس. سول 2000 جىلداردىڭ ورتاسىنان بەرى قازاقستان قوعامىندا بۇل قاجەتتىلىك ورشىمەسە, ازايعان جوق.
2010 جىلداردان بەرى قازاقستاندىقتار ءتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تىركەلە باستادى. فەيسبۋك, ينستاگرام, تۋيتتەر, تەلەگرام جانە باسقالارى. و باستا جەلى پايدالانۋشىلارى وندا ءوز كوزقاراسىن جازىپ, فوتوسۋرەتىن جاريالاۋمەن شەكتەلەتىن. ءتىپتى ۋاقىت وتە كەلە ءار جەلىنىڭ ء«وز جۇلدىزدارى» دا وزگەلەردەن وق بويى وزىپ شىعا باستادى. فەيسبۋك قازاقستان قوعامىندا جىلدام ساياسيلانعان اقپارات الماسۋ الاڭىنا اينالدى. ونىڭ سەبەبى نەدە؟ سەبەبى جوعارىداي ايتىلعان «ادامنىڭ ءوز پىكىرىن, ۇستانىمىن بىلدىرۋگە دەگەن قاجەتتىلىگى» ەدى. ياعني, ازاماتتار تەلەارنا, سايت, جۋرنالداردا جەتكىزە الماعان ويلارىن فەيسبۋكتە جازىپ, ءوز قاتارلاستارىن, قولداۋشىلارىن تاپتى. وعان قوسا, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى وقىرمانمەن كەرى بايلانىس ورناتۋعا كەرەمەت مۇمكىندىك بار. سول سەبەپتى فەيسبۋك ساياسيلانا باستاعان سوڭ وندا پىكىر قالىپتاستىرۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى ايدوس سارىم, دوسىم ساتپاەۆ, ولجاس قۇدايبەرگەنوۆ سەكىلدى ساياساتتانۋشىلار مەن ەكونوميستەر ەدى.
قازاقتا «جەمە-جەم» دەگەن جاقسى ءسوز بار. سىن ساعاتىندا, سول جەمە-جەمدە الەۋمەتتىك جەلى ءبىر-ءبىرىن تانىمايتىن تالاي جاننىڭ باسىن ورتاق ماقساتقا بىرىكتىردى. ءبىرشاما ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىردى. جابىلىپ جاتقان قىلمىستاردى قايتا قاراۋعا تۇرتكى بولدى. ءبىر عانا مىسال. بىلتىر سارىاعاشتا زورلاندى دەگەن 7 جاسار بالانىڭ قۇقىعىن قورعاپ, ونى اناسىنىڭ قولىنا جەتكىزۋدە قوعام بەلسەندىلەرى (ارۋجان ساين, ايدىن راحىمباەۆ, باقىتجان بازاربەك, ادۆوكاتتار) ءدال سول فەيسبۋك ارقىلى ۇيىسا كەتتى.
نەمەسە بىلتىر اقتوبەگە باراتىن جولدا پويىزدا زورلانعان قىزدىڭ ءىسىن سوتقا دەيىن جەتكىزۋگە «نەمولچي.KZ» قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى دينا سمايلوۆانىڭ فەيسبۋكتەگى جازباسى ىقپال ەتتى. الايدا قورعانسىز قىزدى قورلاعان قوس جولسەرىككە 2 جىل 6 اي باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ۇكىمىن بەرگەن سۋديانىڭ ارەكەتى دە سول جەلىدە قاتتى سىنعا ۇشىرادى. ەندى ەلىمىزدىڭ باس كولىك پروكۋرورى بۇل ۇكىم قايتا قارالاتىنىن فەيسبۋكتە حابارلادى.
الەۋمەتتىك جەلى – جىلدامدىق, بايلانىس, قولداۋشىلار دەگەن ۇعىمدارمەن تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان قازىر رەسمي قىزمەتتەگى باسشىلاردىڭ باسىم بولىگى جەلىلەردىڭ ءتۇر-تۇرىندە بەلسەندى بولۋعا, اتقارعان ءىسىن بىردەن حالىققا جاريالاۋعا اسىعادى. ول ءۇشىن ارنايى smm-توپ ۇستايتىندار, بلوگەر جالدايتىندار جەتكىلىكتى. سەبەبى جەلى پايلانۋشىلارىنىڭ نازارى, قولداۋى ءۇشىن دە كۇرەس باستالعانداي.
جالپى الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ كۇشىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى دە باقىلاپ وتىراتىنى بەلگىلى. سەبەبى جاقىندا قۇرىلعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا قاراساق, مۇشەلەردى ىرىكتەۋ كريتەريىنىڭ ءبىرى – فەيسبۋكتەگى بەلسەندىلىك بولعان سىڭايلى.
حالىقارالىق ستاتيستيكالىق سايتتاردى پاراقتاساق (napoleoncat.com), قازىر تەك فەيسبۋكتى 1,6 ملن قازاقستاندىق قولدانادى ەكەن. ونىڭ باسىم بولىگى 25-44 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار. ياعني, ەكونوميكالىق بەلسەندى توپ. سوندىقتان وسىنداي قالىڭ جۇرتتىڭ پىكىرىن ەسكەرمەۋ مۇمكىن ەمەس. ولار كەز كەلگەن ۋاقىتتا سول جەلى ارقىلى ءتۇرلى ماقساتتارعا ۇيىسىپ, ۇيىمداسىپ كەتە الادى. ەندەشە الەۋمەتتىك جەلىنى ازاماتتىق قوعامنىڭ جاڭا ينستيتۋتى دەپ اتاۋعا تولىق نەگىز بار.