ايىر قالپاقتى اعايىنداردىڭ ءبىرى سار دالاعا ىنتىعا قاراپ: «چىقاڭنىڭ رومانىندا ايتىلاتىن سارىوزەك وسى ما؟» دەپ ساۋال تاستاپ تا ۇلگەردى.
بىراق قازاق قالامگەرلەرى وعان بىردەن جاۋاپ قاتا قويعان جوق. ويتكەنى الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى اتانعان قىرعىز جازۋشىسى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «بوراندى بەكەت» رومانىنىڭ لەيتموتيۆى ىسپەتتى: «بۇل ولكەدە پويىزدار شىعىستان باتىسقا قاراي, باتىستان شىعىسقا قاراي جۇيتكىپ جاتادى...
بۇل ولكەدە تەمىرجولدىڭ قوس قاپتالىنان باستالىپ, ساحارا سار دالانىڭ كىندىك تۇسى – سارىوزەكتىڭ ۇلان-عايىر جازىعى كوسىلىپ جاتادى», دەپ ءجيى-ءجيى قايتالانىپ وتىراتىن سارىوزەك وسى بولعانىمەن, ول شىعارماداعى وقيعا مۇلدە باسقا جاقتا – بايقوڭىر جازىعىندا وتەدى ەمەس پە.
ءاسىلى, ادەبيەتسۇيەر قاۋىمعا شىڭعىس ايتماتوۆ بۇل روماندى جازعاندا قازاق دالاسىنا كوسموستىق بيىكتىكتەن قاراپ وتىرعانداي اسەر قالدىرادى. سەبەبى ءتۇ-ۋ سوناۋ تىلسىم عارىشتان كوز سالعاندا ءبىزدىڭ ۇلان-بايتاق دالامىز دا كىشىرەيىپ, سارىوزەك پەن بايقوڭىردىڭ اراسى بىرىگىپ كەتكەندەي بولماي ما.
كەنەت سار دالانىڭ ءبىر قيىرىنان ۋىلدەپ سامال ەستى. الدەقايدان شىعا كەلگەن جالعىز اتتى جولاۋشى ۇزاق جولدى قىسقارتقىسى كەلىپ, ءوز-وزىنە مۇڭ شاعىپ, شەر تارقاتىپ كەلە جاتقانداي قىزىق سۋرەت پايدا بولدى كوز الدىمدا.
جو-جوق, بۇل مەنىڭ قيالىم عوي...
ال شىندىعىندا, اۆتوبۋستىڭ الدىڭعى ورىندىعىنا جايعاسقان قىرعىز اقىنى قاربالاس باكيروۆ مۇڭلى ءبىر اۋەنگە باسقان ەكەن.
جول تەربەتكەن جولاۋشىلار العاشقىدا ءبىر-بىرىنە جىميا قاراپ, «قاربالاس بايكەم قالاي, ءا؟» دەگەندەي يەك قاعىسىپ قالىپ ەدى. جۇرەك تۇبىنەن شىمىرلاپ شىققان مۇڭدى اۋەن ءاپ-ساتتە ءبارىن جەتەگىنە الىپ, كوزدى اشىپ-جۇمعانشا-اق وي تەڭىزىنە باتىرىپ جىبەردى.
ءان قايىرماسى سوزىلىپ, الدەكىمنىڭ مۇڭىن شەرتىپ:
اي-ي, باشقاعا, ي-ي-ي
اي-ي, باشقاعا, ي-ي-ي, – دەپ يىلەدى.
«بۇل اۋەلدە سۇيگەنىنەن ايىرىلعان ءبىر عانا جاننىڭ قايعىسى بولعان شىعار-اۋ, – دەگەن وي كەلەدى ساناڭا. – اۋەن قۇدىرەتى ونى بۇكىل ەلگە جايىپ, ءبۇتىن ءبىر حالىقتىڭ مۇڭىنا اينالدىرىپ جىبەردى...».
وسى ساتتە ىشتەگى ەكىنشى ءبىر وي: «ال ەگەر ول سۇيگەنىنە قوسىلىپ, ارمانىنا جەتسە قالاي بولار ەدى, ا؟ – دەپ ەزۋ تارتادى. – وندا ءان دۇنيەگە كەلەر مە ەدى, كەلمەس پە ەدى؟»
«ارينە, كەلەر ەدى, – دەيدى العاشقى وي. – سەبەبى ونىڭ جۇرەگىنەن توگىلمەسە, باسقا ءبىر جۇرەكتەن توگىلەر ەدى. ءان جارىقتىق ءبارىبىر دۇنيەگە كەلەر ەدى... سەبەبى مىنا تىرشىلىك قانشالىقتى ماڭگىلىك بولسا, ادامزات بالاسىنا ءتان مۇڭ دا, شەر دە, قۋانىش تا, ءۇمىت تە, سەنىم دە سونشالىقتى ماڭگىلىك ەمەس پە».
«الايدا وسى, پەندە ءشىركىندەردىڭ ارمانى تاۋسىلمايتىنى نەسى ەكەن, ءا؟..».
«مەنىڭشە, بۇل ادامداردىڭ ءومىرى دە مىنا جولعا ۇقسايدى. ءبىر اسۋدان اسقان سوڭ, تاعى ءبىر اسۋ كورىنەدى الدارىنان. ول دا كوزىن قىزىقتىرىپ, وزىنە قاراي تارتادى. ەندى ولار سول بيىككە جەتۋگە اسىعادى.
قاراشى ءوزىڭ, بوتەن ەمەس, بوگدە ەمەس, اناۋ ءان شىرقاپ كەلە جاتقان قىرعىز اقىنى قاربالاس باكيروۆتىڭ ءوزى دە ءبىر كەزدە: «مىكتى اكىندار بير جاكشى ىر جاراتسام جەپ ءجۇرۇپ ءوتۇپ كەتيشەت», دەمەپ پە ەدى.
كەنەت ءان كۇتپەگەن جەردەن قالاي باستالسا, سولاي ءۇزىلدى. ءاننىڭ پىشاق كەسكەندەي ساپ تىيىلعانىنا وكىنگەندەي از-كەم ءۇنسىز قالعان اۆتوبۋستاعى دەلەگاتسيا مۇشەلەرى تاعى ءبىر سەرپىلىپ: «ءاي, بارەكەلدە-ە! جاسا, قاربالاس!» دەسىپ, قول شاپالاقتاپ جاتتى.
ال قاربالاس بايكە بولسا, ءسال عانا ەزۋ تارتىپ: «ە-ە, ءبىزدى وشىنداي دوستىق ساپارىنا الىپ شىققان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنا شوڭ راحمات!» دەپ ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, باسىن قايتا-قايتا شۇلعىپ وتىردى.